Plus

Vergeten verhalen uit de oorlog herleven op Instagram

Steven van Koeverden vertelt via Instagram onbekende verhalen uit de oorlog - inclusief die van zijn eigen familie. 'Elk verhaal is een onderdeel van een grotere puzzel.'

De vader van Hendrik Jan Vermeulen vocht vrijwillig aan het Oostfront. Op zijn rechterarm is een litteken van een kogelwond te zien Beeld Steven van Koeverden
De vader van Hendrik Jan Vermeulen vocht vrijwillig aan het Oostfront. Op zijn rechterarm is een litteken van een kogelwond te zienBeeld Steven van Koeverden

Eigenlijk wilde hij helemaal geen fotograaf worden. En tot drie jaar geleden had hij ook een pesthekel aan geschiedenis. Toch besteedt fotograaf Steven van Koeverden (27) nu een groot deel van zijn tijd aan een project over de Tweede Wereldoorlog.

Hij fotografeert mensen en objecten die een connectie hebben met de oorlog. De foto's en de verhalen erachter plaatst hij op zijn Instagramaccount WW2 Untold, dat bijna zevenduizend volgers heeft. Op die manier wil hij onderbelichte en onvertelde verhalen over de Tweede Wereldoorlog onder de aandacht brengen. "Het maakt niet uit hoe groot de impact ervan op de geschiedenis was. Ik laat ook het alledaagse zien," zegt Van Koeverden.

Honderden foto's
Zijn werkplaats bevindt zich in een antikraakpand in Den Haag. Van buiten is het een statig herenhuis, binnen ruikt het naar verlaten kantoorpand. Op de computer in zijn werkkamer staan mappen met honderden foto's.

Het familiehuis waar Van Koeverden opgroeide heeft een grote geschiedenis, vertelt hij. "Mijn jeugd in dat huis was zorgeloos. Jaren daarvoor was het ook een veilige plek, maar dat gold niet voor de rest van het land."

Op het computerscherm verschijnt een foto van een eetkamer. Al het licht in de foto concentreert zich op een luik in de vloer. In zijn fotografie werkt hij veel met contrasten. Daarmee wil hij laten zien dat er iets aan de hand is met een ­object op de foto, dat er een verhaal achter zit.

Drie keer per dag zat Van Koeverden tijdens het eten naast dat luik. Op de basisschool kwam hij erachter dat zoiets bijzonder was: niet elk huis had een luik in de vloer. Zijn vader vertelde wat hij wist: dat het luik er niet voor de lol zat. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zat daar een onderduikplek.

Nieuwsgierigheid
In het bijzijn van zijn grootmoeder Olga ­Hudig, die bij hen in huis woonde, werd er nooit over de oorlog gepraat. Zelf vertelde ze er ook niet over. "Behalve wanneer we klaagden dat we honger hadden, dan zei ze: jullie kennen geen honger, alleen trek."

Uit nieuwsgierigheid naar de geschiedenis van het huis dook Van Koeverden de archieven in. Er kwam informatie naar boven waar niemand in de familie van op de hoogte was. Hij zou er uiteindelijk zijn afstudeerproject van maken voor zijn opleiding fotografie aan de kunstacademie in Den Haag. Later groeide het project uit tot de succesvolle Instagrampagina. "Zo bereik je makkelijk een jong publiek," aldus de fotograaf.

Via het verzet leerden zijn grootouders elkaar kennen. Jo van Koeverden zat diep in het verzet, Olga Hudig hielp Joodse kinderen onderduiken en als koerierster transporteerde ze belangrijke informatie en spullen. Voor verzetsorganisaties was het huis in Buren een vrijplaats waar ze ­belangrijke zaken bespraken. Er was een zender om informatie naar Engeland te sturen en soms zaten er wel tientallen mensen ondergedoken.

De Duitsers zijn het huis een keer onverwachts binnengevallen. Daar was Van Koeverdens overgrootmoeder niet van gediend; ze verzocht de nazi's naar de voordeur te lopen en beleefd aan te bellen voordat ze binnenkwamen.

In de tussentijd hadden de onderduikers genoeg tijd om door het luik in de eetkamer te kruipen. Het had makkelijk anders kunnen lopen, vertelt Van Koeverden. "Als ze de onderduikers hadden ontdekt, was waarschijnlijk iedereen opgepakt en hadden ze de boerderij in de fik gestoken. Toen ik die verhalen hoorde, besefte ik dat ik besta omdat zij zo heldhaftig waren."

Groot grijs gebied
Niet dat zijn grootouders bekend wilden staan als verzetshelden. Integendeel, ze hadden het nooit over hun daden. Oorkondes en vermeldingen in boeken hielden ze altijd tegen. Zijn grootouders zouden het verschrikkelijk hebben gevonden op een voetstuk te worden geplaatst, aldus Van Koeverden. Dat probeert hij dan ook niet te doen met zijn WW2 Untold-project.

De Ausweis van Jo van der Laan alias ­Jo de Rover Beeld Steven van Koeverden
De Ausweis van Jo van der Laan alias ­Jo de RoverBeeld Steven van Koeverden

Tussen de Instagramfoto's van zijn groot­ouders en andere verzetshelden, staat ook een portret van Hendrik Jan Vermeulen, wiens vader bij de ­Waffen-SS zat. Ook zijn verhaal is onderdeel van de oorlog. "Mensen praten vaak over de oorlog alsof er maar twee kanten waren: extreem slecht of extreem goed. Maar daartussen zat een groot grijs gebied. De oorlog was lang niet altijd een groot spektakel, het was vaak ook saai. Sommige mensen speelden dagenlang mens-erger-je-niet."

Hij vindt het belangrijk dat de verhalen uit de oorlog bewaard blijven, maar de mensen die het kunnen navertellen zullen er over een paar jaar niet meer zijn. Het is daarom aan de jeugd om hun verhalen over te brengen op volgende generaties. "Ik wil niet dat het verloren gaat. Want als we de oorlog vergeten, vergeten we dat de vrijheid die we in ons land hebben, hard bevochten is. Die moeten we koesteren."

Niets veranderd
Kleine en persoonlijke verhalen plaatsen op Instagram is voor hem een manier om zijn steentje bij te dragen. "Oorlog is iets heel groots en elk verhaal is een onderdeel van een grotere puzzel." Door ze ­samen te brengen wil hij laten zien wat oorlog met mensen doet.

Elke dag besteedt hij een paar uur aan zijn WW2 Untoldproject. Hij hoopt dat zijn publiek door de verhalen te lezen, even stilstaat bij het verleden en dat mensen zich bewust worden van de vrijheid waarin ze leven.

Toch verwacht hij niet dat zijn fotografie de wereld zal veranderen. "Ik heb het gevoel dat mensen niet leren van het verleden, omdat we altijd maar doorgaan. Als je kijkt naar wat er nu gebeurt, is er niets veranderd. Dat gaat ook niet gebeuren. Oorlog zit in de aard van het beestje."

Steven van Koeverden wordt op 4 mei om 13.00 uur geïnterviewd door Natascha van Weezel in het Nationaal ­Holocaust Museum. www.openjoodsehuizen.nl

De top van het Utrechtse verzet werd opgepakt in dit gebouw. Jo van Koeverden ontsprong de dans Beeld Steven van Koeverden
De top van het Utrechtse verzet werd opgepakt in dit gebouw. Jo van Koeverden ontsprong de dansBeeld Steven van Koeverden

Hendrik Jan Vermeulen

"Ik had vooraf geen oordeel klaarliggen, maar was wel gespannen dat ik eindelijk iemand ging ontmoeten die me zou vertellen over de andere kant van de oorlog. Ik wilde graag zijn kant van het verhaal horen."

"Tijdens het gesprek zaten Hendrik Jan en ik heel erg op één lijn. Dat is wel bizar, aangezien we tijdens de oorlog elkaars tegenpolen hadden kunnen zijn. Ik kan heel trots zijn op mijn grootouders. Maar zijn vader zat bij de Waffen-SS en heeft bewust voor de Duitse kant gekozen."

"Hendrik Jan is muzikant en uit zijn gevoelens en het verhaal van zijn ouders in zijn muziek. Voor hem gaat het niet meer om de details, maar meer om de grote boodschap achter het verhaal. Dat heb ik ook. Ik vind dat je nu niet meer kunt oordelen over de keuzes die toen zijn gemaakt. Veel mensen hadden ook geen keuze, of wisten niet beter. En Hendrik Jan heeft niks meer te maken met wat zijn vader heeft gedaan."

Hendrik Jan Vermeulen Beeld Steven van Koeverden
Hendrik Jan VermeulenBeeld Steven van Koeverden

John Fentener van Vlissingen

"De ontmoeting met John Fentener van Vlissingen vond ik het meest bijzonder. Zijn bedrijf is zo'n 25 miljard waard, ik zat daar niet voor zijn geld maar voor de verhalen van zijn vader. En hij zag mij niet als iemand die geld van hem wilde, maar als kleinzoon van. Zijn vader en mijn opa werkten heel nauw samen in het verzet. De verhoudingen waren daardoor heel anders."

"Mijn opa en zijn vader zorgden ervoor dat er niks bekend was over hun samenwerking. Er is maar één foto in de wereld waar ze samen op staan, terwijl ze volgens mij regelmatig contact hadden. Zijn vader en moeder werden op een gegeven moment opgepakt. Toen zaten er vier kinderen een maand lang alleen thuis."

"Mijn grootvader en oudtante hebben toen gezorgd dat zij te eten hadden. Hij besefte heel erg dat hij zijn leven aan onze familie te danken had. Wij konden daar samen aan tafel zitten omdat onze voorvaderen zo hard ­gevochten hadden. De oorlog brengt families ook weer bij elkaar."

John Fentener van Vlissingen Beeld Steven van Koeverden
John Fentener van VlissingenBeeld Steven van Koeverden

Jo van der Laan

"Hij werd ook wel Jo de Rover genoemd. Als jochie van achttien ging hij bij de knokploegen omdat hij ook wat wilde doen tegen de nazi's. Hij hielp Joden onderduiken, stal voedselbonnen, persoonsbewijzen en pleegde overvallen die gericht waren tegen de Duitsers. Zo bemachtigde zijn verzetsgroep ooit de sleutel van het station van de militaire politie in Dokkum, waar verzetsmensen vastzaten."

"Toen ze over een muurtje sprongen, viel met veel lawaai zijn ­revolver uit zijn zak, op de marmeren vloer. Hij dacht: nu word ik gepakt. Maar de bewaker sloeg geen alarm. Hij had zelfs alle sloten vast opengedraaid waardoor hun vrienden makkelijk konden ontsnappen."

"Het was de eerste keer dat ik iemand ontmoette uit het verzet die daar nog zo frivool over praatte. Hij bleef ­herhalen dat het mooie tijden waren. ­Eigenlijk was hij nog steeds een boef, maar dan van 94 jaar oud."

Jo van der Laan Beeld Steven van Koeverden
Jo van der LaanBeeld Steven van Koeverden
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden