Opinie

Vergelijking tussen Parijs en 11 september gaat deels op, maar misleidt ook

Spreken van een Europees 9/11 is misleidend, stelt Thijs van Dooremalen in een opiniestuk in Het Parool vandaag. Niettemin kunnen de aanslagen in Parijs wereldwijd impact hebben, net als de aanslagen in de VS.

President Hollande en alle afgevaardigden zingen volkslied La Marseillaise, gisteren in Versailles Beeld Phillippe Wojazer/EPA
President Hollande en alle afgevaardigden zingen volkslied La Marseillaise, gisteren in VersaillesBeeld Phillippe Wojazer/EPA

Kunnen de Parijse aanslagen van afgelopen vrijdag worden gezien als een 'Europees 9/11'? Die vraag is de laatste dagen door verschillende binnenlandse en buitenlandse media opgeworpen, bijvoorbeeld op de voorpagina van de Volkskrant van gisteren.

Patriot Act
Wie de eerste Franse politieke reacties op de aanslagen vergelijkt met de maatregelen van de Bush-regering direct na 9/11, ziet inderdaad veel overeenkomsten. Bush verklaarde op de avond van 11 september dat de Verenigde Staten een war on terror zouden starten. Die mondde uiteindelijk uit in zowel de militaire inval in Afghanistan als de invoering van de Patriot Act.

De Franse reactie van de afgelopen dagen is vrijwel identiek: vrijdagnacht stelde Hollande dat Frankrijk in oorlog was met Islamitische Staat (IS), zondag voerden Franse gevechtsvliegtuigen vergeldingsbombardementen uit op 'IS-hoofdstad' Raqqa en tijdens zijn toespraak gisteren in Versailles verkondigde Hollande zijn veiligheidsbeleid sterk te willen aanscherpen.

Maar maken deze parallellen de aanslagen ook tot een specifiek Europese aangelegenheid? Dit zou betekenen dat ze in verschillende Europese landen op min of meer dezelfde manier geïnterpreteerd worden. Een vergelijking van de reacties in Frankrijk en Nederland tijdens de afgelopen dagen leert dat dat niet per se zo is. Weliswaar is er in beide landen brede consensus over het feit dat de aanslagen afschuwelijk zijn en IS moet worden bestreden, tegelijkertijd lijken ze in beide landen toch in verschillende discussies te belanden.

Veiligheid
In Frankrijk worden de aanslagen vooral gezien als een kwestie die van doen heeft met veiligheid. Hoe kan voorkomen worden dat zulke aanslagen nog vaker gaan gebeuren? Wat zijn de voor- en nadelen van het invoeren van een Franse Patriot Act? Hoe lang moet de noodtoestand van kracht blijven?

In Nederland worden ook discussies over veiligheid gevoerd, maar wordt tegelijkertijd de islamitische identiteit van de aanslagplegers sterker benadrukt. Daardoor wordt de link gelegd met de al langer spelende discussies over de integratie van moslims in de Nederlandse samenleving. Wat betekent dit voor de verhouding tussen moslims en niet-moslims in Nederland? Moeten moslims zich voor de aanslagen verantwoorden, en hoe dan?

Achtergrond
Dit is een trend in het recente Nederlandse verleden: discussies rond andere terroristische aanslagen van moslimradicalen (de treinaanslagen in Madrid, de aanval op Charlie Hebdo) gingen ook vaak over de islamitische achtergrond van de daders.

De aanslagen hebben tot nu toe in Frankrijk en Nederland een behoorlijk sterke nationale kleuring, wat afbreuk doet aan het idee dat er een soort van algemene, in heel Europa geldende les uit wordt getrokken. Spreken van een Europees 9/11 is in die zin dus misleidend. Het is ook misleidend omdat het suggereert dat 9/11 voor Europeanen nooit een prominente gebeurtenis zou kunnen zijn: alsof in Europese landen alleen maar gebeurtenissen die in Europa plaatsvinden belangrijk kunnen worden.

Dit terwijl 9/11 in Nederland een hele belangrijke gebeurtenis is geworden. In de dagen na de aanslagen op de Twin Towers heerste er een rouwstemming: er werd net als nu op veel plaatsen een minuut stilte gehouden en de NOS berichtte er dagenlang non-stop over. In de jaren erna werd 9/11, samen met de moord op Van Gogh, voortdurend aangehaald om de integratie van moslims aan de orde te stellen. Geografische afstand is voor het belang dat mensen aan een gebeurtenis hechten dus niet altijd doorslaggevend.

Ook Amerika raakt betrokken
Zo geredeneerd kan het ook zomaar gebeuren dat de aanslagen van vrijdag ook door Amerikanen van politiek belang worden geacht. Voor de binnenlandse Amerikaanse politiek lijkt hier vooralsnog geen sprake van. Onder de Amerikaanse politieke elite leeft sterk de overtuiging dat homegrown moslimradicalisme vooral een Europees probleem is, omdat de Amerikaanse moslimpopulatie kleiner in omvang en beter geïntegreerd is.

Maar op het gebied van de buitenlandse politiek zouden de aanslagen best eens een gebeurtenis van belang kunnen worden. Obama zei vrijdagavond dat hij ze zag als een teken dat de strijd tegen IS geïntensiveerd moet worden. Met die boodschap is hij vervolgens naar de G20-top in Turkije gegaan. Wat voor effect dit zal hebben, staat uiteraard nog te bezien, maar het is mogelijk dat de aanslagen van vrijdag niet alleen als een gebeurtenis van belang in verschillende Europese landen zullen gaan gelden, maar in de strijd tegen terrorisme wereldwijd.

Wilt u reageren? Dat kan. Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

null Beeld Thijs van Dooremalen
Beeld Thijs van Dooremalen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden