Plus

Verboden dieren in de stad: zo onschuldig is een goudvis niet

De tijgermug, rosse stekelstaart en alexanderparkiet: agressieve nieuwkomers in de Nederlandse natuur krijgen vroeg of laat te maken met Wilfred Reinhold, de Amsterdamse oprichter van het platform Stop Invasieve Exoten.

De bescherming van de inheemse flora en fauna tegen agressieve nieuwkomers is een klus die Reinhold vrijwillig op zijn schouders heeft genomen Beeld Shutterstock

Een feestelijke tweet van de winkeliersvereniging in Veenendaal over het uitzetten van tachtig goudvissen in de Brouwersgracht zette vorig jaar ook Wilfred Reinhold in beweging.

De oprichter van het platform Stop Invasieve Exoten trok ogenblikkelijk aan de bel bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, die verantwoordelijk is voor de bestrijding van schadelijke uitheemse planten en dieren.

Het duurde even voor het verzoek om hand­having door de dienst was bestudeerd, maar na vier maanden wikken en wegen kwam eerder deze maand het verlossende woord: de Aziatische vissen hebben inderdaad niets te zoeken in een Veenendaalse gracht.

Japanse duizendknoop
De initiatiefnemers kregen opdracht de dieren weer uit het water te hengelen, en ook dat houdt Reinhold in de gaten, vertelt hij. "Natuurlijk, daar was het allemaal om te doen. Onze vrees was dat de goudvissen bij hoog water via de overloop de gracht zouden kunnen verlaten en zich bijvoorbeeld met de kroeskarper zouden kruisen."

"Het eerste jaar was daar nog weinig kans op vanwege de onwennigheid, maar de deskundigen dachten dat de vissen dit jaar wel­ eens op paaitocht zouden kunnen gaan. Dat is het grote probleem met invasieve exoten: mensen vinden het leuk om een goudvis in de gracht te zien zwemmen, maar ze hebben geen idee van de gevolgen van zo'n goedbedoelde actie."

Wilfred Reinhold

Wilfred Reinhold is milieujurist en oprichter van het platform Stop Invasieve Exoten.

De bescherming van de inheemse flora en fauna tegen agressieve nieuwkomers is een klus die Reinhold vrijwillig op zijn schouders heeft genomen, en de Amsterdammer heeft er zijn handen vol aan. De grote alexanderparkiet in Amsterdam, de Amerikaanse ribkwal in de Oosterschelde, het sikahert in de Biesbosch: overal in het land duiken regelmatig uitheemse diersoorten op.

"De dieren trekken doorgaans de meeste aandacht, maar er zijn ook invasieve exoten onder de planten. Amsterdam heeft onlangs een eerste inventarisatie gedaan naar Japanse duizendknoop, een soort die enorm aan het woekeren is en met zijn dichte bladerdek allerlei inheemse soorten verdrukt."

Reinhold, in het dagelijks leven milieujurist, kreeg belangstelling voor de invasieve exoten toen hij zich tien jaar geleden begon te verdiepen in de tijgermug, een Aziatische mug die met de populaire Lucky Bamboo vanuit China naar Nederland kwam. Reinhold beet zich vast in het onderwerp en begon een juridisch gevecht tegen de ziekteverwekker, inclusief een aantal WOB-verzoeken.

"De overheid had aanvankelijk de hoop dat de importeurs van de bamboe zelf orde op zaken zouden stellen. Maar dat gebeurde niet, ondanks een convenant. Nu wordt alle Lucky Bamboo op aanwijzing van de overheid bewerkt met biociden voor het de handel in gaat."

Ongewenste vermenging
Reinhold staat niet alleen in zijn strijd. De lidstaten van de Europese Unie hebben sinds 2015 een gezamenlijke lijst van ruim veertig invasieve exoten die als schadelijk zijn aangemerkt

Reinhold: 'De overheid had aanvankelijk de hoop dat de importeurs van de bamboe zelf orde op zaken zouden stellen' Beeld Shutterstock

De uitvoering van de bestrijding rust in Nederland met ingang van dit jaar in handen van de provincies. Veel werk werd er voorheen niet van gemaakt, vindt Reinhold.

"De bestrijding van exoten is een kostbare zaak, dus er worden keuzes gemaakt. Er is tot nog toe sporadisch opgetreden, bij voorbeeld tegen brulkikkers die in twee vijvers in Baarlo waren opgedoken en tegen een kleine groep huiskraaien in Hoek van Holland. En op veel plekken in het land wordt de Amerikaanse vogelpest door vrijwilligers uit de grond getrokken."

Als het aan Reinhold lag, was de lijst een stuk langer geweest. "Een expertpanel kwam eerder uit op 90 schadelijke soorten in Nederland. Slechts 12 haalden de op Europees niveau samengestelde lijst, waarvoor alle EU-lidstaten een paar exoten mochten voordragen. De dieren en planten die de lijst niet haalden, worden vooralsnog met rust gelaten."

De Europese samenwerking betekent ook dat in Nederland soorten worden bestreden om soorten in andere landen te beschermen. "Er duikt hier een exotische parkvogel in het wild op met de naam rosse stekelstaart. Die staat op de lijst om de laatste driehonderd witkopeenden in Spanje te beschermen tegen ongewenste vermenging met de stekelstaart."

Mosselen tegen algengroei
Dat het ene dier wordt afgemaakt om het andere dier te beschermen, neemt Reinhold op de koop toe. "Exoten zie ik niet als natuur. Het zijn dieren en planten die door menselijk toedoen in onze natuur zijn terechtgekomen. Als zij daar schade aanrichten, moet er worden opgetreden."

In Amsterdam ziet hij met lede ogen aan hoe de halsbandparkiet langzaam maar zeker alle beschikbare boomholtes inneemt. "In de Sloterplas zijn de afgelopen jaren op grote schaal quaggamosselen uitgezet om algengroei tegen te gaan. Dat is fijn voor de zwemmers, maar slecht voor de voedselvoorraad van de vissen. Dat is een constante: elke maatregel van de mens in de natuur heeft onvermoede effecten."

Verbodendierenlijst

De Europese Unie heeft onlangs een nieuwe lijst met invasie exoten vastgesteld. De handel en kweek ­­­in deze planten en dieren is officieel verboden.

In de praktijk worden nieuwe soorten bestreden als zij nog niet op grote schaal zijn verspreid. Is dat wel het geval, dan wordt gezocht naar maatregelen om verdere verspreiding tegen te gaan.

Op de lijst staan negen zoogdieren, waaronder vier soorten eekhoorns: de Pallas' eekhoorn, de grijze eekhoorn, Amerikaanse voseekhoorn en de Siberische grondeekhoorn.

Namens de reptielen en amfibieën zijn van de partij: de Amerikaanse brulkikker en de roodwang-, de geelwang- en de geelbuikschildpad. Ook drie vogelsoorten: de Indische huiskraai, de rosse stekelstaart en de heilige ibis.

De meeste van de soorten op de lijst komen niet voor in de provincie Noord-Holland. Wel gesignaleerd in het wild zijn de rosse stekelstaart, de Chinese wolhandkrab, de gevlekte Amerikaanse rivierkreeft en de drie genoemde schildpadsoorten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden