Plus

Veel ijzer in brein maakt afkicken van cocaïne nog lastiger

Een opmerkelijke vondst: langdurig cocaïnegebruik zorgt voor ophoping van ijzer in delen van het brein. Slecht voor de gezondheid, maar deze ontdekking kan ook leiden tot nieuwe therapieën.

Bij het afleren van negatief gedrag zoals een cocaïneverslaving, speelt de ­globus pallidus, waar ijzerophopingen werden gevonden, een kritieke rolBeeld getty

Haast bij toeval ontdekten neurologen van de universiteit van Cambridge bij onderzoek op hersenweefsel van cokeverslaafden een ongewoon grote hoeveelheid ijzer in het hersendeel globus pallidus. Eigenlijk waren ze op zoek naar ijzer in een ander deel van de hersenen, het putamen.

Het was al bekend dat langdurig cocaïne­gebruik het putamen vergroot en het vaak het immuunsysteem aantast. De Britse onder­zoekers dachten dat een verstoring van de ­ijzerhuishouding in het putamen de oorzaak kon zijn. Dat niet het putamen, maar de globus pallidus een hoop ijzer bevatte, was een grote verrassing.

Volgens de onderzoekers is het vrij zeker dat de ijzerophoping is veroorzaakt door cocaïne­gebruik. Bij de 44 proefpersonen werd een ­duidelijk verband aangetroffen tussen de ­hoeveelheid ijzer en de gebruiksduur. Bij de controlegroep was geen ophoping te zien.

Voor cocaïnegebruikers is dit slecht nieuws. Ophopingen van zware metalen als ijzer in het brein kunnen leiden tot aandoeningen als ­parkinson of dementie.

Tegengestelde functies
Hoewel het een onverwachte ontdekking was, vindt hoofdonderzoeker Karen Ersche het niet toevallig dat ijzer zich juist hier ophoopt. De ­globus pallidus speelt volgens haar een kritieke rol bij het onderdrukken en afleren van negatief gedrag, twee zaken die bij mensen met een ­verslaving vaak verstoord zijn. Volgens Ersche zou het dus kunnen dat de ijzerophoping de ­verslaving verergert.

Volgens Ingo Willuhn, onderzoeksleider bij het Nederlands Herseninstituut, zal nog moeten blijken waarom het ijzer zich specifiek in de ­globus pallidus ophoopt. "De globus pallidus bestaat uit twee delen met elk een tegengestelde functie. Het ene deel kan gedrag remmen, het andere stimuleert het juist."

De onderzoekers uit Cambridge laten zien dat het ijzer in beide delen voorkomt. Daardoor is moeilijk te bepalen of ijzer de verslaving ver­ergert of niet. Willuhn: "Je zou verwachten dat het ijzer zich maar in een van de twee delen ­ophoopt, maar dat is niet wat er gebeurt."

Verstoorde heropname van dopamine
Of de ophoping werkelijk de verslaving in stand houdt, zal nog moeten blijken. Het is ­mogelijk dat cocaïne iets in de aanmaak van ­dopamine verstoort. Deze neurotransmitter stuurt signalen door van de ene hersencel naar de andere.

Als een zenuwcel onder normale omstandigheden een signaal doorgeeft, laat hij een neurotransmitter vrij in de ruimte tussen twee zenuwcellen. De tweede cel merkt de stof op en geeft het signaal door. Na een korte tijd worden de transmitters weer opgenomen door de eerste cel. Cocaïne blokkeert de heropname van dopamine. Zo blijft de neurotransmitter langere tijd vrij en houdt het signaal (en de bijbehorende opgewekte gevoelens) langer aan.

Om dopamine aan te maken heeft ons brein ijzer nodig. Het kan zijn dat de verstoorde ­heropname van dopamine de aanmaak van de neurotransmitter stimuleert. Dat kan vervolgens leiden tot verandering in de ijzerhuishouding. Maar waarom de dopamineproductie dan een ijzerophoping in de globus pallidus veroorzaakt, is niet duidelijk.

Nuttige ­indicator
Volgens Ersche kan dopamineproductie de ophoping verklaren, maar ze benadrukt dat het zonder verder onderzoek allemaal speculatie is.

De Britse neurologen hopen met meer onderzoek een therapie te kunnen ontwikkelen tegen cocaïneverslaving. Als ijzer inderdaad de ­verslaving in stand houdt, zou je de afhankelijkheid van cocaïne misschien kunnen verminderen door het ijzer weg te halen. "Maar dat is nu alleen nog maar een theorie," zegt Ersche.

Als het ijzer niet gebruikt kan worden voor een behandeling, is het mogelijk wel een nuttige ­indicator van hoeveel cocaïne iemand over een langere termijn heeft gebruikt. Dat kan bijvoorbeeld van pas komen bij ­medische ­onderzoeken of autopsies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden