Plus

Varend erfgoed verdwijnt in een woud van regels

Het Nederlandse varend erfgoed loopt gevaar. Door alle regels kunnen de boten soms nergens meer liggen of varen. Het Binnenhof en de Stopera puzzelen op mogelijkheden om historische schepen een uitzonderingspositie te geven.

Schipper Piet Dekker op de Kromenie 1 uit 1926, het schip dat hij zelf restaureert Beeld Marc Driessen

Hoe zouden mensen het vinden als vanwege ­regelgeving een stukje van de Munttoren moet worden afgezaagd? Of de maximale breedte
van panden het zou vereisen dat er een vleugel van het Centraal Station wordt gesloopt? Of dat het Paleis op de Dam verhuist naar Nieuw-West?

Voor eigenaren van antieke schepen is het heel gewoon dat ambtenaren eisen dat zij hun originele vaartuig op de werf korter, smaller of lager maken, of vertellen dat hun schip helemaal weg moet. Oorzaak is het toenemende aantal regels van diverse overheden waaraan woonschepen moeten voldoen. Uitzonderingen, zoals voor de uitstoot van antieke auto's, worden voor antieke boten nauwelijks gemaakt.

"Wat doen we straks met de groep schepen met motoren die nog op petroleum lopen, de voorlopers van de oude dieselmotoren?" zegt Piet Dekker, de trotse eigenaar van beurtschip Krommenie 1 in de Museumhaven, die op een oude Kromhout-dieselmotor loopt. "Ze zijn voor het milieu niet superschoon. Maar als de motoren maar een paar uurtjes per jaar lopen, is de uitstoot te verwaarlozen."

Extra kosten
Dekker vecht al jaren tegen onnodige regelgeving van de gemeente en het rijk die onbedoeld enorme schade toebrengt aan oude schepen en hun eigenaren op kosten jaagt.

Want dat is de tweede grote ergernis van de erfgoedschipers. De gemeente heeft volgens Dekker de laatste ­jaren de lig- en havengelden voor alle pleziervaartboten enorm opgeschroeft. Zij kreeg bijval van bewoners die menen dat rijke botenbezitters best voor alle kosten van het beheer van het water en de kades kunnen opdraaien.

Maar, stelt Dekker, niet alle eigenaren van deze historische pleziervaartboten zijn welgesteld. En ze zijn al veel geld kwijt door prijzige restauraties en onderhoud.

Inmiddels is in de Tweede Kamer een motie van SP-Kamerlid Jasper van Dijk aangenomen, die de minister van Cultuur opdraagt om bij haar collega's uitzonderingsposities te bepleiten voor mobiel erfgoed. Een tweede aangenomen motie van Jacques Monasch (PvdA) bepleit inventarisatie van het erfgoed.

Een bijkomende aanleiding om het varend erfgoed te beschermen is de veranderende wetgeving. Sinds begin dit jaar geldt de nieuwe Erfgoedwet, een samenraapsel van zes oudere wetten voor musea, monumenten en archeo­logie. In 2018 wordt bovendien de nieuwe ­Omgevingswet van kracht, die 26 oude wetten vervangt.

Toonbeeld
De nieuwe wetgeving kan gevolgen hebben voor al het mobiele erfgoed, zowel rollend (trams), rijdend (auto's en handkarren), vliegend (vliegtuigen), als varend (schepen) erfgoed. Op het het Mobiel Erfgoedcongres liet PvdA-minister Jet Bussemaker onlangs voorbeelden zien van mobiel erfgoed dat moet worden geïnventariseerd. Op de website toonbeelden.com staat een tijdlijn waarop de eerste paardentrams, stoomschepen, dieseltreinen en ijzeren honden (gemotoriseerde opvolger van de hondenkar) zijn afgebeeld.

Scheepsrestaurateur Piet Dekker in de maschinekamer van zijn beurtschip Krommenie 1 Beeld Marc Driessen

De minister liet op dat congres De Wiekslag liet zien als voorbeeld van te behouden erfgoed: een historisch woonschip in de stijl van de Amsterdamse School. Dekker: "Juist over dat schip is gedoe geweest. Mocht een woonark, die nooit had gevaren, wel in de gracht liggen?" De Wiek­slag, die volgens sommigen ook te hoog is, werd bijna verbannen.

Het SP-gemeenteraadslid Nelly Duijndam, die zich al jaren inspant voor historische schepen, heeft net voor het zomerreces moties ingediend, die vergelijkbaar zijn met de Haagse moties, maar toegespitst op de Amsterdamse situatie. Alleen de PvdA stemde tegen.

Dat Amsterdam met een eigen historisch botenbeleid komt, is volgens Dekker allerminst overbodige luxe. "Amsterdam heeft allerlei regels bedacht voor het water en de boten, maar die houden veelal geen rekening met varend erfgoed. Als je als eigenaar van een antieke boot voldoet aan de landelijke regels, kun je door gemeentelijke ambtenaren op grond van stedelijke verordeningen worden gedwongen je originele schip te verbouwen."

Beleid per stadsdeel
Met Duijndam en allerlei commissies historische schepen, die inmiddels veelal weer op­geheven zijn, hebben Dekker en andere verontruste erfgoedschippers gewerkt aan een begin van een historisch botenbeleid. Duijndam zette het onderwerp op de kaart bij stadsdeel Centrum, toen elk stadsdeel nog een eigen boten­beleid voerde en de dienst Binnenwaterbeheer des­gevraagd hielp met de uitvoering van al die regeltjes.

Er ontstond vertraging toen de voorstellen van Duijndam moesten worden overgedragen aan de gemeente en de uitvoering in handen kwam van Waternet, kwamen ze op een 'overdrachtsformulier' terecht. Ambtenaren waren volgens Duijndam echter 'gewoon vergeten' het formulier naar de gemeente te brengen, met als gevolg dat het beleid niet verder kwam.

Uiteindelijk heeft Duijndam doorgeduwd. ­Bureau Monumenten en Archeologie gaat volgens haar de beschrijvingen en toonbeelden van Amsterdamse historische schepen maken. Wethouder Kaisa Ollongren (D66) zal het belang van historische schepen bij de ­andere wethouders onder de aandacht brengen.

Slachtoffers van beleid

- De Rival, een ‘sleep-Dortmunder’, moest weg uit de Houthaven omdat de schippersregeling afliep.

- De ligplek van De Tijdgeest, beurtschip uit 1897 kwam in gevaar na het vergroten van een woonschip; de ‘pleziervaartboot’ moest daarom wijken.

- In het Oostelijk Havengebied liggen historische pleziervaartboten langer dan 12 meter, die de stad niet inkunnen, maar wel het verhoogde tarief betalen.

- In de grachten liggen 40 historische schepen op persoonlijke vergunning. Als de schipper overlijdt, moet de boot weg.

Dekker: 'Mocht een woonark, die nooit had gevaren, wel in de gracht liggen?' Beeld Marc Driessen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden