Van wielklem tot klier

De aanklacht van justitie duurde tweeënhalve dag. De climax kwam gisteren, met de eis van twaalf jaar cel tegen Willem Holleeder en straffen tot vier jaar cel tegen zijn medeverdachten. Daaraan vooraf ging de behandeling van de grofste afpersing: die van Willem Endstra.Op de laatste dag van hun requisitoir, waren de officieren van justitie Koos Plooij en Saskia de Vries aanbeland bij het hoogtepunt van de Zaak Holleeder - of beter gezegd: het dieptepunt.

De afpersing van vastgoedbaron Willem Endstra.

Willem Holleeder was in de loop van de jaren negentig bevriend geraakt met de multimiljonair, die zo graag gevaarlijk leefde en die in de jaren daarvoor vele miljoenen van drugshandelaars had belegd in vastgoed.

Het zal nooit duidelijk worden of de boezemvriendschap tussen Endstra en Holleeder aanvankelijk echt wederzijds was, al leek het daar zeker op. Getuigen zagen de twee '24 uur per dag' samen optrekken. Al vroeg in de ochtend gingen ze naar de sportschool; Endstra nam Holleeder mee naar zijn relaties en zette hem in als pion tussen hemzelf en zijn gevaarlijkste schuldeisers.

Holleeder, met zijn kennis van de finesses van de onderwereld, was een welkome 'bewaker' van de 'bankier' van die onderwereld, die van steeds meer criminelen veel geld was gaan aanpakken.

Om aan te tonen hoe Holleeder zijn vriend klem zette, schetsten de officieren van justitie uitgebreid de voorgeschiedenis van de afpersing. Willem Endstra zei in zijn vele, heimelijke gesprekken met rechercheurs van de Criminele Inlichtingeneenheid (CIE) dat hij, achteraf bezien, wel erg naïef was geweest te geloven dat Holleeder en hij een mooi koppel waren. ''Het is gewoon helemaal opgezet. Van het begin af aan. Dat ik zo stom ben om dat niet te zien. Ik ben niet zielig; het is mijn eigen domme schuld.''

Zo'n twintig getuigen uit zijn omgeving, die de officieren één voor één kort langsliepen, zagen hoe Endstra 'in zijn hang naar spanning' en zijn naïviteit in de valkuil stapte door Holleeder te vertrouwen. De ene nabestaande beschrijft het duo Holleeder-Endstra als een Siamese tweeling, de ander noemt Holleeder iets onaardiger Endstra's wielklem.

De ellende begon toen de grote criminelen die hun vele miljoenen hadden geïnvesteerd bij Endstra, verwikkeld raakten in conflicten om die vermogens. Holleeder drong Endstra volgens justitie zijn 'protectie' op. Hij begon Endstra te waarschuwen voor groot onheil; om hem vervolgens 'protectie' te kunnen opleggen.

Volgens sommige getuigen kwam de omslag nadat met kerst 2000 xtc-handelaar Ronald van Essen - schuldeisers van Endstra - op wonderlijke wijze een aanslag had overleefd. Anderen plaatsen de kentering iets later: eind 2001, begin van 2002. Holleeder werd woest omdat Endstra en (vooral) zijn reguliere zakenpartners hem geen aandeel gunden in het World Fashion Centre.

In elk geval: de vriendschap, als die al ooit bestond, sloeg om in angst, paniek en uiteindelijk haat. Waar de twee jarenlang 'elkaars stront vraten', zoals een relatie van Endstra het plastisch uitdrukte, 'was het ineens over'. Endstra's ex-vriendin Anita Schuts beschreef de relatie van haar ex met Holleeder in de twee jaar voor Endstra's dood als 'ijskoud'. De kwalificaties die Endstra tegen haar voor zijn vroegere vriend over had, zakten af naar 'zogenaamde vriend', via 'mafkees' en 'boef' naar 'schurk', 'kwal' en 'klier'. ''Als ik ooit op de grond lig, zit Holleeder erachter,'' zei hij ook.

Officier Plooij: ''De tragiek van Willem Endstra is dat hij er te laat achter kwam dat hij met Willem Holleeder het Paard van Troje had binnengehaald.''

''Zonder iets aan de andere zaken af te doen, betreft de opzienbarendste afpersing die van Wim Endstra,'' zei officier De Vries. ''Holleeder was jarenlang met hem bevriend. Die vriendschap leverde hem, behalve een royaal inkomen, ook iets meer op. Hij zat op een zeker moment als het ware boven op de bank en beschikte over verregaand inzicht in Endstra's wereld en in de vermenging van diens normale zaken met crimineel geld.''

Justitie ziet in de gesprekken van Endstra met de CIE, in zijn dagboekaantekeningen, in verklaringen van zeker twintig getuigen en van verdachten een berg bewijs voor de afpersing van Endstra door Holleeder. Een pak schriftelijke stukken vult het bewijs nog aan.

Het definitieve uitknijpen van Endstra door Holleeder plaatst justitie vanaf het incident op het kantoor van Bram Moszkowicz, toen nog de raadsman van zowel Holleeder als Endstra. Zonder dat Moszkowicz het fijne daarvan wist, zouden Holleeder, zijn vriend Dino Soerel en nog enkele Joegoslaven, onder wie Maruf 'Paja' M., Endstra zo vreselijk hebben bedreigd dat hij voortaan zonder veel morren betaalde wat Holleeder eiste. Acht getuigen legden bij de recherche en de rechter-commissaris een verklaringen af over het incident. Sommigen hadden van Endstra gehoord dat op dat kantoor 'zestig miljoen gulden' van hem geëist was: Endstra bleef tot zijn dood in guldens denken.

Met een videopresentatie probeerden de officieren inzichtelijk te maken hoe Endstra vervolgens in één jaar 17.087.549 euro overmaakte naar rekeningen van zakenman Jan-Dirk Paarlberg - de vermeende 'bankier' naar wie Holleeder zou zijn overgestapt toen hij Endstra was gaan afpersen.

Rond die zeventien miljoen werd volgens officier van justitie Plooij 'geknoeid met verzonnen titels voor betalingen' omdat voor alle stortingen 'overduidelijk geen zakelijke reden was.

Dat Paarlberg al het geld voor Holleeder ontving en bewaarde, heeft de recherche niet weten te bewijzen. Maar dat hoeft ook niet per se om afpersing aan te tonen, oordeelt justitie. Wel is in de ogen van de officieren uit het indirecte bewijs aannemelijk geworden dat Paarlberg Holleeders nieuwe bank was - waarschijnlijk onder zware druk. De strafzaak tegen Paarlberg is nog in voorbereiding. Hij zal, net zoals Holleeder en zijn medeverdachten, gespannen uitzien naar het vonnis in deze zaak.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden