Plus

Van mislukking tot mythisch: de bikini bestaat 70 jaar

De bikini is jarig. Precies zeventig jaar geleden droeg een vrouw voor het eerst het tweedelige setje dat de navel bloot liet, en dat nu nog altijd beeldbepalend is op stranden in heel de wereld.

Beeld shutterstock

Een eeuw geleden stapte Annette Kellerman in zee. In een badpak. Dat was aan het Amerikaanse Revere Beach, vlak bij Boston. "Er liepen dames rond in strandkostuums die bestonden uit jurken, ondergoed, korsetten en schoenen," herinnerde Kellerman zich later nog.

Maar zelf deed ze het anders. De Australische zwemster, actrice, schrijfster en ondernemer had dat jaar, in 1907, een eigen revolutionair badpak ontworpen. Het was een zwempak uit één stuk, met korte pijpen die haar benen zichtbaar lieten, en dat strak om haar lichaam zat.

Obsceen gedrag
Toen Kellerman bij het strand van Boston weer uit het water stapte, stond de politie klaar. Ze werd gearresteerd wegens obsceen gedrag. Een vrouw met ontblote benen op het strand: dat tartte op illegale wijze alle zintuigen. "De rechter was heel aardig hoor. Ik mocht mijn badpak blijven dragen, als ik er maar een lange cape overheen deed."

De zwemster doorbrak een taboe. In de jaren en decennia erna zouden de zwemregels voor vrouwen langzaam versoepeld worden. Maar badkleding bleef decent.

Tot in 1946.

Showgirl Micheline Bernardini poseert in de eerste bikini, 5 juli 1946.Beeld afp


Louis Réard
De Fransman Louis Réard had de leiding in de kledingwinkel van zijn moeder in Parijs. En op 5 juli van dat jaar - vandaag op de kop af zeventig jaar geleden - organiseerde hij een modeshow in een zwembad. Hij stuitte alleen op één probleem. Er was niet één mannequin te vinden die wilde aantrekken wat hij wilde laten zien.

Dus kwam Réard uiteindelijk uit bij een naaktdanseres, Micheline Bernardini. De negentienjarige showgirl durfde wel door het zwembad te lopen in een outfit die was bedacht door Réard en die hij een naam had gegeven die geschiedenis zou maken: de bikini.

Op 5 juli 1946 paradeerde voor het eerst publiekelijk een vrouw in 'bikini'.
Nog nooit eerder was een tweedelig badpak gezien dat de navel toonde. Nog nooit was zo veel buik, heup en bil zichtbaar. De bikini was een nietsverhullend niemendalletje. Ter illustratie: de verpakking was zo klein als een luciferdoosje.

Beeld shutterstock

Anatomische bom
De reclameleus van destijds luidde: 'De bikini, een anatomische bom', verwijzend naar het atol Bikini, in de Stille Zuidzee, waar de Amerikanen kort ervoor atoomproeven hadden gedaan.

Voor velen was de bikini in 1946 en daarna domweg nog te bloot en te vulgair. In Spanje en België én op Franse stranden werd hij officieel verboden. Het Vaticaan sprak zich er publiekelijk tegen uit.

"Dat veranderde allemaal in de jaren zestig," zegt modesocioloog Frédéric Monneyron van de Universiteit van Perpignan. "Dat was de tijd van de emancipatie van de vrouw en van de seksuele revolutie. Toen nam het succes van de bikini pas echt mythische proporties aan."

Seksuele revolutie
Beth Duncuff Charleston, van het Metropolitan Museum of Art in New York, schreef: "De bikini stond symbool voor een sociale omwenteling. Onze opvattingen veranderden over ons lichaam, over normen en waarden en over seks."

Vaandeldragers waren er meestal op het witte doek. Brigitte Bardot was een van de eerste actrices die zich hulden in een bikini, speels en lonkend, op het strand tijdens het filmfestival van Cannes in 1953. Ursula Andress kwam in de Bondfilm Dr. No in 1962 uit het water lopen in een bikini, zelfverzekerd en met een mes op haar heup hangend.

De sterke Andress en de wulpse Bardot waren tegenpolen, maar allebei symbolen van hun tijd. "Het waren de jaren dat feministes hun beha's verbrandden. Vrouwen accepteerden het niet langer dat anderen bepaalden wat ze met hun lichaam moesten doen. Het was hún lichaam. Het dragen van een bikini was het ultieme bewijs van emancipatie," zegt Monneyron.

"Maar tegelijkertijd was er de seksuele revolutie. De bikini én naakt in het algemeen kregen een erotische en seksuele betekenis. Meer dan ooit werd het vrouwen­lichaam juist een object, een object van verlangen. Dat is de grote paradox: de bikini werd een symbool van bevrijding én van lust."

Er kwamen in de loop der decennia concurrenten, maar allemaal legden ze het af tegen de paar lapjes stof voor borsten, billen en schaamstreek. In de jaren tachtig maakte het badpak-uit-één stuk weer een (tijdelijke) opmars door. De reden: de film 10 werd een doorslaand succes, en dan vooral vanwege de scènes met actrice Bo Derek in badpak.

Boerkini
De monokini was eveneens een tijdelijk fenomeen. Monneyron: "In de jaren zeventig en tachtig waren er stranden waar negentig procent van de vrouwen in een monokini zat. Nu is het weer andersom."

De laatste 'trend' lijkt voor velen op een terugkeer naar oude tijden. Enkele maanden geleden presenteerde het beroemde Britse warenhuis Marks & Spencer zijn boerkini: een badpak voor moslima's dat alles bedekt behalve handen, voeten en gezicht.

En opnieuw was dat een schandaal - 110 jaar na dat van Annette Kellerman en 70 jaar na Louis Réard. Toen ging het over de vermeende vrijheid van de vrouw en de vermeende lusten van de man, en nu gaat het daar weer over.

Mislukking
De bikini stond voor de 'bevrijding' van de vrouw, de boerkini wordt gezien als symbool van onderdrukking van de vrouw. "Er is niet één god die zou willen dat vrouwen er zo bijlopen," zegt de Britse moslim en feminist Safiya Alfaris.

Welnee, zegt de Britse Anas Silwood van het 'halal'-modemerk Shukr. "Moslima's voelen zich zo juist beschermd tegen mannelijke blikken." Silwood bekritiseert de 'westerse' feministes: "Ze pleiten voor de emancipatie van moslima's, en tegelijk verbieden ze die moslima's zich te kleden zoals ze zelf willen."

Voor de volledigheid: Annette Kellerman, met haar revolutionaire badpak, had in de vorige eeuw ook geen hoge pet op van de bikini. Zelf was ze, wegens haar lichaamsmaten, omschreven als 'de perfecte vrouw', maar een tweedelig badsetje zou ze nooit aantrekken. "De bikini is een mislukking. Hij maakt je lelijk."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden