Plus

Van Lieshout over Heinekenprijs: 'Wie geeft er nou een ton?'

Hij begon als schilder en tekenaar, later legde hij zich toe op installaties. Erik van Lieshout ontvangt donderdag de Heinekenprijs. Hij is blij, maar ook lichtelijk verbaasd. 'Wie geeft er nou een ton aan een kunstenaar?'

Erik van Lieshout. Beeld Kees Keijer
Erik van Lieshout.Beeld Kees Keijer

Erik van Lieshout pakt zijn telefoon en laat foto's van zijn huis zien. "Kijk, deze bank had ik al jaren. Er lag altijd een doek over. Maar nu klopt die kleur ineens!"

Achter de knalgroene bank prijkt een enorme uit de muur gezaagde ster. Huize Van Lieshout staat tijdelijk in het teken van Heineken. Op de keukenkastjes staat de naam Freddy in grote plakletters en ook diverse andere plekken van zijn Rotterdamse woning verwijzen naar de bierbrouwer. "Schetsen, proberen, proberen, proberen. En dan kijken wat er uitkomt. Zo werk ik eigenlijk altijd."

Aanleiding voor de make-over is het winnen van de Dr. A.H. Heinekenprijs 2018 voor de Kunst, die morgen wordt uitgereikt in het Muziekgebouw aan 't IJ. De grootste Nederlandse prijs voor beeldend kunstenaars bestaat uit een geldbedrag van 100.000 euro, waarvan de helft is bestemd voor een publicatie, een werk of een tentoonstelling.

Losse eindjes
Het oeuvre van de vijftigjarige Van Lieshout mag voor de buitenwereld lichtelijk chaotisch overkomen, de kunstenaar zelf ervaart dat anders. "Ik zit helemaal in het stramien van mijn werk dus ik denk helemaal niet dat het chaotisch is."

Door de prijs is hij ook gaan nadenken over zijn oeuvre. "Het leuke is dat dingen ineens een samenhang krijgen; dat ontstaat pas als je ouder bent. Dat klinkt ambitieus maar het is wel zo. Het moet wel in chaos gedijen. Ik moet losse eindjes houden, anders kom ik niet meer uit.

Zonder titel, 2017, Gemengde techniek op papier . Beeld Erik van Lieshout
Zonder titel, 2017, Gemengde techniek op papier .Beeld Erik van Lieshout

Van Lieshout had de afgelopen twintig jaar vooral succes met zijn video-installaties, maar hij werd aanvankelijk bekend als schilder en tekenaar. Zijn doeken zaten vol ongemakkelijke, karikaturale voorstellingen. Zo exposeerde hij een schilderij met de titel Neger aan het spit en een voorstelling van een vliegend tapijt met een gat erin ('Zonder Turk').

Lelijk
Destijds werden ze gezien als smakeloze, maar onschuldige plaagstootjes. Tegenwoordig zouden ze niet meer getoond kunnen worden, denkt de kunstenaar zelf.

"Het is gewoon een periode. Nu is alles heel rechts en dadelijk is de maatschappij weer heel correct. Dan wordt er weer veel rekening met iedereen gehouden en dan kunnen we die dingen weer ophangen. Cultuur zet zich af tegen de maatschappij. En nu zijn dat Thierry Baudet, Wilders en Rutte. De maatschappij is nu lelijk en cultuur wil daar heel veel mooiigheid voor in de plaats zetten. Over een paar jaar is het weer andersom."

Maatschappijkritiek is Van Lieshout met de paplepel ingegoten. Hij groeide op in een Brabants gezin waarin elk weekend tegen kruisraketten of kernreactors werd gedemonstreerd. Het huidige politieke klimaat vindt hij een goede voedingsbodem om kunst te maken. En uiteindelijk wil hij wel degelijk invloed hebben op de maatschappij.

"Je moet er rekening mee houden dat het niet lukt, maar je moet proberen voor een kleine groep mensen hun leven te veranderen. Of voor een grote groep, maar dan wat oppervlakkiger. Dat is het leuke van mijn werk."

Van Lieshout is te zien in het Stedelijk Museum, waar hij een zaal heeft ingericht met een installatie die hij in 2016 aan het museum heeft geschonken. In 2009 werd hij uitgenodigd om een film te maken over het overdekte winkelcentrum Zuidplein in Rotterdam.

Het werd vijftig jaar geleden gebouwd vanuit modernistische idealen, die herinneren aan het utopische project 'New Babylon' van Constant Nieuwenhuys. Van Lieshout maakte collages en maquettes en betrok er voor drie maanden een leegstaande winkelruimte. Op de etalageruit stond 'Echt luxe is niets kopen'.

Kritisch werk
"In de laatste scène van de film zeggen twee managers van het Zuidplein: 'Waarom was je geen ondernemer geworden in plaats van kunstenaar? Dan hadden we tenminste nog iets aan je gehad! Je hebt in drie maanden zoveel invloed gehad.'" De installatie in het Stedelijk Museum bestaat uit collages en maquettes over het project.

Van Lieshout gebruikt een gedeelte van het geld van de Heinekenprijs voor een filminstallatie over de bierbrouwer, die volgend jaar in New York in première gaat. Het zal naar verwachting een kritisch werk worden.

Toch is hij erg blij met de prijs. "Ik hoef geen groen T-shirt met een rode ster aan te trekken. Wie geeft er nou een ton aan een kunstenaar? Shell en Philips niet. Voor het Mondriaanfonds maakt iedereen dezelfde kunst om subsidie te krijgen. En ik kom met mijn shit aan en ik krijg een ton. Ja, dat is toch gewoon supervet!"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden