Van Gogh: 5 jaar na de moord, deel 1

Theodor Holman: 'De islam wordt steeds ideologischer, het boezemt me angst in.' Foto Jean-Pierre Jans Beeld
Theodor Holman: 'De islam wordt steeds ideologischer, het boezemt me angst in.' Foto Jean-Pierre Jans

Op 2 november 2004 werd Theo van Gogh vermoord. Theodor Holman was één van zijn vrienden. De eerste aflevering in een korte serie.

Hij staat toch half en half in een christelijke traditie, maar het idee van vergeving wil er bij Theodor Holman niet in. Hij is nog altijd woedend. Het mooiste zou zijn - hij heeft erover nagedacht - dat Mohammed B. geslagen wordt met het inzicht dat zijn daad zinloos is geweest, dat het geloof hem niet heeft geholpen en dat er na de dood niets meer is, laat staan erotische vergezichten. ''En met die gedachte nog jarenlang in de cel zitten. Dat zou ik wel heerlijk vinden. Maar ik zal m'n wraak wel nooit krijgen.''

Het kan zijn lezers onmogelijk zijn ontgaan: voor Holman is er een leven met en een leven zonder Theo, twee soorten tropenjaren. Hij wijdde, omdat voor hem toen alles met Theo te maken had, heel 2005 zijn dagelijkse column aan de moord op Van Gogh, later gebundeld in Theo is dood. Komende maandag verschijnt Theo, Theo, tweehonderd sonnetten over wat ze als vrienden samen beleefden. Zo probeert hij de nagedachtenis aan de filmregisseur/schrijver/presentator/fabulant levend te houden. ''Ik wil elke vijf jaar wat doen. Nu de sonnetten, straks misschien een stripverhaal of een musical.''

Er gaat wel eens een dag voorbij dat hij er niet aan denkt, maar hij voelt zich nog altijd geamputeerd. ''Wat me ontnomen is, is heel veel levensplezier. Theo was een ouderwetse bohemien, het was heel prettig om in zijn nabijheid te verkeren, hij was gulzig levend en zelf erg gul en gedreven. Dat moet ik elders halen. Heb ik ook wel gedaan, maar zo wordt het nooit meer.''

In de eerste maanden na de moord nam Holman deel aan een stuk of zestig debatten, de grote dialoog over vrijheid van meningsuiting waarmee de boel bij elkaar moest worden gehouden. ''Daar ben ik op zeker moment mee gestopt: niemand luisterde, er gebeurde niets. Het werd bedreigend ook: stond er zo'n soepjurk met een baard voor m'n neus video-opnamen van me te maken. Intimiderend. En die vrijheid van meningsuiting, die wilden ze helemaal niet! Dan werd me gevraagd: Pim Fortuyn vond de islam achterlijk, u ook? En dan zei ik: alle godsdiensten zijn achterlijk. 'Dan stel ik hier vast dat u de islam achterlijk vindt.' En dan hoefden ze niet meer met me te praten, want ik was een gevaar. Wegwezen dus.''

Een gesprek met Theodor over Theo gaat vrijwel meteen over de islam; de moord was politiek-religieus en een welbewuste reactie op de niet altijd fijnzinnige wijze waarop Van Gogh zich tegen de islam keerde. ''Ik heb niks tegen de mensen, wel heel veel tegen het geloof. De islam wordt steeds ideologischer, het boezemt me angst in. Het is niet meer kinderachtig: de politieke islam is fascistoïde. Er zijn gematigde moslims, maar er bestaat geen gematigde islam. Die religie is militant, waant zich superieur, is uitgesproken antisemitisch, vrouwonvriendelijk, vrijheidbeperkend, homofoob en imperialistisch. De politiek volgt dat totaal niet. Zo'n Pechtold heeft toch geen idee wat de islam wil in het Westen? Ze hebben Paul Scheffer gelezen, maar de consequenties volgen ze niet. Cohen en Marcouch willen invloed uitoefenen via de moskee. Het geeft het slechte voorbeeld, het rechtvaardigt hypocrisie. Volkomen idioot! De kerk moet zo min mogelijk een rol spelen in de openbare ruimte.''

Hij noemt zich 'anarcho-liberaal' en stemt 'nog niet' op Wilders. ''Er werd mij nooit gevraagd wat ik stemde, nu word ik steeds weggezet als een PVV-stemmer.''

Van Gogh en Holman waren 'erg linkse jongens' toen ze elkaar begin jaren tachtig leerden kennen. ''Vervolgens werden we wankele sociaaldemocraten, de PvdA is verantwoordelijk voor de verwoesting van het onderwijs, en toen kwam Fortuyn, daar kon Theo het heel goed mee vinden. Anti-islam waren we al. Op zeker moment zijn we politiek op drift geraakt, daar kwam Ayaan nog eens tussendoor, toen ben ik VVD gaan stemmen en Theo werd Fortuynaanhanger. Hij wilde z'n eigen partij beginnen, Leefbaar Theo. Ik zou ook op de lijst komen. We waren al een programma aan het schrijven, met afschaffing van filmsubsidies als belangrijkste punt geloof ik.''

''Wist je trouwens dat Fortuyn Theo gevraagd heeft om minister van Cultuur te worden? Ik geloofde het eerst ook niet, maar het is echt waar. Stel je voor: Theo van Gogh als minister. Hij zou natuurlijk alles uit de ministerraad lekken. Ik dacht wel: wat zal er met het land gebeuren? Maar ik zag er ook enorm naar uit. Echte open democratie. We hebben ons gek gelachen.''

Ze hadden een vanzelfsprekende vriendschap. ''Ik heb ook wel ruzie gehad met hem, dat duurde dan even. Het was met Theo altijd inspiratie, altijd lachen. Hij was in staat om je dromen waar te maken. De eerste jaren heb ik hem wel bewonderd. Hij verkleinde de afstand tussen denken en doen, hij heeft me dingen geleerd. Hij kon groot denken. Als-ie geen geld had voor een film, nam hij de volgende dag een extra hypotheek van twee ton. Hij nam grote persoonlijke risico's, dat heb ik nooit gedurfd.''

''Ach, we zaten in een geweldige flow. De films werden steeds beter, de mogelijkheden steeds ruimer. We hadden een eigen team, een eigen stijl, een eigen thematiek. Amerika zat eraan te komen. De toekomst zag er rooskleurig uit, dat kan ik je vertellen.''

Heeft hij, als columnist, zijn kwaadheid omgezet in moed? ''Nee, moediger ben ik niet geworden. De noodzaak om te zeggen wat ik vind, is groter geworden. Ik heb een beetje bescheidenheid en beleefdheid laten varen, omdat het nodig is. Ik ben zo teleurgesteld in de politiek, de journalistiek, in alles eigenlijk.''

''Ik heb het gevoel dat niets deugt, het gaat helemaal de verkeerde kant op. Onze cultuur gaat kapot, we leggen het af. Na alles wat ik heb beleefd, ben ik agressiever geworden, omdat ik nu weet hoe het in elkaar steekt. Ik laat graag de absurditeit zien. De lezers moeten niet denken: hij heeft gelijk. Ze moeten denken: dat is inderdaad belachelijk.'' (ALBERT DE LANGE)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden