Plus

UvA-hoogleraar: 'Zorreguieta heeft nooit willen reflecteren op zijn positie'

Hoogleraar Michiel Baud werd in 2000 in het diepste geheim gevraagd onderzoek te doen naar de rol van de dinsdag overleden Jorge Zorreguieta in de vuile oorlog in Argentinië.

Jorge Zorreguieta met zijn vrouw, toenmalig koningin Beatrix, Máxima en Willem-Alexander bij de doop van Amalia in 2004 Beeld Reuters
Jorge Zorreguieta met zijn vrouw, toenmalig koningin Beatrix, Máxima en Willem-Alexander bij de doop van Amalia in 2004Beeld Reuters

In de zomer van 2000 werd duidelijk dat kroonprins Willem-Alexander een relatie had met de Argentijnse Máxima Zorreguieta. Haar vader was staatssecretaris van Landbouw in het regime-Videla, dat in 1976 de macht had gegrepen en stelsel­matig mensenrechten schond.

"Hé, dacht ik toen, dat wordt een probleem, daar moeten we wat mee," zegt Michiel Baud, professor Latijns-Amerikaanse studies aan de Universiteit van Amsterdam. Eind augustus werd hij gebeld door de hoogste ambtenaar van Wim Kok, secretaris-generaal Ad Geelhoed.

Hoe gaat zo'n geheim onderzoek in zijn werk?
"Geelhoed ontving me drie keer. Ik ben zelf heel direct, maar het gesprek ging eindeloos omfloerst in een bepaalde richting. Of ik de rol van Jorge Zorreguieta wilde onderzoeken tijdens dat regime? Ik had twee voorwaarden. Er mocht niet aan mijn tekst worden gesleuteld en ik wilde Zorreguieta vóór publicatie mijn bevindingen voorleggen. Dat was goed."

U bent afgereisd naar Argentinië?
"Net daarvoor ben ik door minister-president Wim Kok ontvangen in het Torentje. Het was een beetje zoeken. Hij vroeg zich af: was Zorreguieta nou een technocraat of een opportunist? In Argentinië sprak ik met ambtenaren en met burgers. In de kerstvakantie heb ik er nog aan zitten schaven en toen was het klaar."

Aan wie hebt u het onderzoek eerst aangeboden?
"Samen met Wim Kok ben ik naar Paleis Noordeinde gegaan. Daar hebben we het aan Willem-Alexander en Máxima gegeven. Ik heb het
toegelicht."

U schreef: het kan niet anders dan dat Zorreguieta heeft geweten van de onderdrukking van de Argentijnen.
"Máxima was geschokt, ze was zich totaal niet bewust van de positie waarin haar vader had verkeerd. Willem-Alexander werd er chagrijnig van. Dit rapport doorkruiste zijn plannen. We hadden het over conclusies en hoe je die interpreteert."

U hebt daarna Jorge Zorreguieta in New York ontmoet om over uw bevindingen te praten.
"Het was in een super-de-luxe hotel, Park Lane, bij Central Park. Ik was met Minister van Staat Max van der Stoel. Het was toch wat ongemakkelijk. Bijzonder was dat Zorreguieta precies zo was als ik mij gedurende het onderzoek had voorgesteld: charmant, welbespraakt. Hij brak binnen enkele seconden het ijs door thee in te schenken. In de eerste veertig minuten legde hij uit dat het land aan de rand van de afgrond verkeerde. Dat het rapaille was dat zich verzette - die mensen hadden iets op hun kerfstok."

Had hij het rapport goed gelezen?
"Ik kreeg de indruk van niet. Misschien kwam het doordat de Spaanse vertaling wat laat was. Maar gaandeweg begon hij te snappen dat hij er niet mee weg zou komen. Het waren verschillende werelden, die van Van der Stoel die kaarsrecht bleef en geen millimeter week en die van de flamboyante Zorreguieta. Toen duidelijk werd dat het gesprek een minder plezierige kant op ging, mocht ik gaan en maakte Van der Stoel het af."

U concludeerde in uw rapport: hij wist ervan. Zorreguieta ontkende.
"Je kunt dan alleen maar circumstantial, bijkomstig, bewijs leveren. Ik had met zijn ambtenaren op Landbouw gesproken. Iedereen wist het. Maar ik geloof wel dat mensen dingen willen verdringen. Elke samenleving doet dat."

"Zorreguieta leefde in de bubbel van dat bewind. In al die jaren daarna heeft hij ook nooit willen reflecteren op zijn positie. Hij kon zich ook niet distantiëren van al die mensen met wie hij dertig jaar lang had verkeerd. Dat zou hem niet door Videla in dank zijn afgenomen, zelfs als hij er spijt van had."

Máxima heeft ruimhartig afstand genomen. Willem-Alexander heeft zich een paar keer verslikt.
"De teksten die Máxima uitsprak, waren goed voorbereid. Ze heeft ze wel voor haar rekening genomen. Dat is dan ook het verschil met de Nederlandse cultuur. Latijns-Amerikanen nemen die bocht gewoon. Nederlanders zijn steiler."

Wat dacht u toen Willem-Alexander het net na uw gesprek met Zorreguieta opnam voor zijn schoonvader? Hij verwees naar een artikel in La Nacion, waarin Videla zich verdedigde.
"Ik heb me altijd afgevraagd wie hem dat artikel heeft aangereikt. En of hij wist dat Videla dat stuk had geschreven. Dat zeg je dan toch niet?"

Vlak daarvoor had hij zijn schoonvader ontmoet en dat stuk was toen net verschenen.
"We zullen het nooit weten."

Een jaar na uw rapport leek Willem-Alexander uw werk bij het grofvuil te zetten. Hij zei: "Het is maar een mening."
"Dat tekent zijn eigenwijsheid. Ik denk dat hij ook tot over zijn oren verliefd was. Dan tellen argumenten niet zo."

Hoe kijkt u naar de nabestaanden die met advocaat Liesbeth Zegveld aangifte deden tegen Zorreguieta?
"Ze beschuldigden hem van medeverantwoordelijkheid voor mensenrechtenschendingen. Ik heb me daar nooit achter geschaard, had er een dubbel gevoel bij. Die procedures werden in Nederland aangespannen. Ik kreeg het idee dat het voor de bühne was en tegen het koninklijk huis. Ik zou het in Argentinië hebben gedaan."

Bent u Willem-Alexander en Máxima nog een keer tegengekomen?
"Ja, bij het Argentijnse staatsbezoek. Ik was bij een voorstelling en een diner. Dan knik je naar elkaar. Je weet van elkaar wie je bent."

Lees ook: Jorge Zorreguieta (1928-2017): Junta bleef hem aankleven

Het is maar een mening, zei Willem-Alexander over Bauds rapport. 'Dat tekent zijn eigenwijsheid' Beeld Pim Ras
Het is maar een mening, zei Willem-Alexander over Bauds rapport. 'Dat tekent zijn eigenwijsheid'Beeld Pim Ras
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden