PlusFilmrecensie

Utøya is pure horror met melodramatisch einde

De Noorse regisseur Erik Poppe draaide Utøya 22. juli in één shot. Hij baseerde de film op de getuigenissen van een aantal overlevenden van de terroristische aanslag. De film is pure horror, maar het slot is wel erg melodramatisch.

Andrea Berntzen als Kaja, op de vlucht voor terrorist Anders Breivik. Beeld Utøya 22. juli
Andrea Berntzen als Kaja, op de vlucht voor terrorist Anders Breivik.Beeld Utøya 22. juli

Utøya 22. juli begint met tekst, waarin melding wordt gemaakt van twee terroristische aanslagen; eerst ging er een autobom af in Oslo, daarna volgde een bloedbad op Utøya. De datum: 22 juli 2011.

De eerste aanslag wordt getoond door middel van archiefmateriaal. Dan zijn we op Utøya, een eilandje op 40 kilometer ten noordwesten van Oslo (de film werd opgenomen op Frognøya, een iets groter, maar verder vergelijkbaar eiland ten noordwesten van Utøya).

Het is 17.06 uur, 10 minuten voor de slachtpartij. Vogeltjes fluiten. Jongelui mopperen over het slechte bereik op het eiland. "Dat zal je nooit begrijpen," zegt een meisje met een staart en een grijze trui, terwijl ze recht in de camera kijkt.

"Luister gewoon even naar me, oké?" Ze blijkt te bellen met haar moeder, die haar heeft verteld over de aanslag in Oslo. Het meisje zegt dat ze zich geen zorgen hoeft te maken; zij zit immers veilig op een eiland.

Handgeklap
De Noorse regisseur Erik Poppe, die eerder indruk maakte met films als Hawaii, Oslo (2004) en Troubled Water (2008), baseerde Utøya 22. juli, zijn nauwgezette recon­structie van de gruweldaad van de rechts-extremist Anders Breivik, op de getuigenissen van een aantal overlevenden. Maar het hoofdpersonage is fictief.

Kaja heet ze (een indrukwekkende rol van Andrea Berntzen). Het idealistische, verantwoordelijke meisje zingt in een koor en droomt ervan minister-president te worden. Haar jongere zusje is ook op Utøya; zij heeft spijt dat ze is meegegaan en verwijt Kaja dat ze haar heeft overgehaald.

Vanaf Kaja's eerste woorden speelt Poppe met de verwachtingen van de kijker. Even later klinkt er geschreeuw, maar dat blijkt kinderspel. Dan denk je de eerste schoten te horen, maar dat is handgeklap.

En als het schieten eenmaal echt begint, wordt het ingezet om de spanning te verhogen; als de kijker even op adem denkt te kunnen komen, klinken er weer doffe dreunen.

72 minuten
Anders dan de meeste kijkers hebben de kinderen in het kamp geen idee wat er gebeurt, of waar het gevaar vandaan komt. Of er één schutter is of dat er meerdere zijn. Ze doen en zeggen de (domme) dingen die jongelui in B-films ook zeggen als de dood steeds dichterbij komt: "Dit eiland is veel te klein om je te verbergen."

Utøya 22. juli

Regie Erik Poppe
Met Andrea Berntzen
Te zien in Cinecenter, FC Hyena, Het Ketelhuis, Rialto, Tuschinski

Dat ervaart de kijker ook. Het maakt Utøya 22. juli tot pure horror, wat wordt versterkt door de cinematografische tour de force van cameraman Martin Otterbeck, die de gruwelen op het eiland vangt in één, 72 minuten durend shot - de tijd die het in werkelijkheid duurde voordat Breivik werd overmeesterd.

De schutter is slechts een fractie van een seconde zichtbaar; zijn naam wordt niet genoemd, ook niet in de teksten vooraf en na afloop.

De focus van Poppe ligt op de slacht­offers. Zijn film is een monument voor hen en een waarschuwing tegen de opkomende denkbeelden van extreemrechts, staat er tot slot en onderstreepte Poppe in talloze interviews.

Toch voelt het ongemakkelijk; de dramatische ingrepen rieken af en toe naar effectbejag, het slot is wel erg melodramatisch. Ondanks alle goede bedoelingen doet Utøya 22. juli vaker denken aan The Blair Witch Project dan aan Elephant, Gus Van Sants magistrale bespiegeling over de schiet­partij op Columbine High School.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden