Plus

Urban farming in opmars: van zaadje tot op het bord binnen de stad

Komen groenten straks uit leegstaande kantoren waar ze hyperefficiënt worden opgekweekt? De eerste restaurants krijgen hun sla al uit 'verticale landbouw': in de stad zelf, onder ledlicht, gestapeld en met gerecycled water.

Verticale landbouw bij GrowX in Zuidoost. 'Wij willen de stad voeden vanuit de stad zelf'Beeld Carly Wollaert

Een zonnebril blijkt geen overbodige luxe, in de kweekcel waar bladgroenten in vier etages boven elkaar tot volle wasdom komen. Van een afstandje lijken de ledlampjes boven de slabladeren niet erg fel, maar zak even door de hurken en het is je duidelijk waarom het groen hier zo goed groeit. De paarse gloed laat een warme herinnering achter op het netvlies.

Zo krachtig is de verlichting in de 'verticale landbouw', zoals de Amsterdamse start-up GrowX demonstreert in een voormalig kantoorpand op bedrijventerrein Bullewijk. Precies ­gedoseerd krijgen de zogeheten microgreens, kiemen, in deze voedselflat hun licht van energiezuinige ledlampjes. Via kanaaltjes krijgen ze een filmlaagje water toegediend; water dat ook nog eens gerecycled wordt binnen het irrigatiesysteem van GrowX. En dat zonder pesticiden.

Vlak bij de consument
De tot het uiterste doorgevoerde efficiëntie maakt de teelt buitengewoon duurzaam. "Zo willen we het ook," zegt John Apesos, mede­oprichter van GrowX. "Van zaadje tot op het bord, zonder dat er aardolie aan te pas komt."

GrowX gebruikt alleen stroom uit Nederlandse windenergie van het duurzame elektriciteitsbedrijf Vandebron. De groenten gaan per fietskoerier naar de klant. Daarmee lijkt verticale landbouw de toekomst: vlak bij de consument, in een geheel beheerste omgeving zonder invloed van de seizoenen en met een minimale CO2-uitstoot.

Maar het staat allemaal nog in de kinderschoenen. GrowX heeft nog maar net zijn eerste kweekcel van 250 vierkante meter ingericht en mag zich daarmee nu al één van de grootste voedselflats van het Europese vasteland noemen.

In de benodigde research is al veel tijd gaan zitten: in welke dichtheid moeten ze de zaadjes planten? Ontkiemen die in twee of in zes dagen? Het verschilt allemaal per groente. En dan blijkt ook dat sommige kiemplantjes uitgroeien in acht dagen, terwijl andere groenten twintig dagen nodig hebben.

Topkoks
Nu komt het erop aan om de bladgroenten te verkopen. Inmiddels worden ze geserveerd door twee restaurants en twee hotels in de stad. "Er is veel belangstelling van topkoks. Ze willen graag iets nieuws proberen en zijn enthousiast over de smaak."

Daar moet GrowX het voorlopig ook van hebben. Als klanten alleen naar de prijs kijken, kan een vertical farm nog niet op tegen de overvloed aan bladgroenten die wordt aangevoerd vanuit landen langs de Middellandse Zee.

Of verticale landbouw op de lange duur kan concurreren met de scherpe prijzen van de ­traditionele groenteteelt? Apesos: "We zullen zien." De schaal kan nog een stuk groter - in het kantoorpand even voorbij het Europese hoofdkantoor van Tesla heeft GrowX ruimte voor 2000 vierkante meter aan kweekcellen. Ook is nog veel winst te boeken door het oogsten te automatiseren.

Chef-koks kunnen de grote variëteit en de versheid van het saladegroen gelukkig op waarde schatten, zegt Apesos. Hij laat de paarse radijskiemen proeven. Omdat de supermarktconsument vandaag de dag weinig gewend is, zijn de smaken van de groenten soms zelfs te sterk.

Met duurzaamheid alleen komt GrowX er niet. "Ze willen de groenten proeven en ze willen weten wat het kost. Als dat dik voor elkaar is, zijn ze blij als het ook nog duurzaam is."

"Maar op den duur wint het betere product ­altijd," zegt hij optimistisch. Rucola die dagen onderweg is uit Italië en na verpakking ook nog eens tot een week goed moet blijven in het koelschap van de supermarkt, doet onherroepelijk concessies aan de smaak en de voedingswaarde. "Wij willen de stad voeden vanuit de stad zelf. Met verse voeding het hele jaar door, toegesneden op de lokale smaak en voorkeuren."

Voorbeeld voor andere landen
Apesos, die tien jaar terug voor een studie vanuit de VS naar Nederland kwam, komt zelf niet uit de groenteteelt. "Ik werkte hier bij een fabrikant van ledlampen en voorzag dat deze techniek de landbouw op zijn kop ging zetten." Helemaal als je bedenkt dat een steeds groter deel van de wereldbevolking in steden komt te wonen en dat de CO2-uitstoot snel naar een lager niveau moet om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen.

Die potentie werd herkend door het Amsterdams Klimaat- en Energiefonds (Akef). Dat fonds, door de gemeente gevuld uit de opbrengst van energiebedrijf Nuon, investeerde vorig jaar anderhalf miljoen euro in GrowX. Het is de bedoeling hier in Amsterdam een proto­type te bouwen dat zich in steden over de hele wereld laat kopiëren.

Dat hij hier zijn prototype bouwt, heeft al veel verbaasde reacties opgeroepen, vertelt Apesos. Met de broeikassen in het Westland is Nederland immers al ongekend effectief, met de hoogste opbrengst aan calorieën per hectare. Maar juist die concurrentie maakt Nederland volgens hem zo geschikt als startpunt voor de verticale landbouw.

Onder meer door de Wageningen Universiteit is hier veel kennis samengebald, over zaden en kweektechnologie bijvoorbeeld. "Dit is het meest vooruitstrevende land ter wereld als het gaat om landbouwtechniek."

Het stemt hem optimistisch over de vooruitzichten van de verticale landbouw, met Nederland als voedingsbodem.

"Na de tijd van de VOC is dit weer een moment waarop dit land de wereldeconomie blijvend kan veranderen."

Rondleidingen in A Lab

Ook in A Lab, de broedplaats in een voormalig onderzoeksgebouw van Shell in Noord, wordt sinds vorige week aan verticale landbouw gedaan. Bij een experimentele opstelling van de irrigatiesystemen en de ledverlichting kunnen schoolkinderen een rondleiding krijgen over de toekomst van ons eten. De gekweekte groente worden opgediend bij de lunches van espressobar The Coffee Virus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden