PlusFilmrecensie

Unsane: van beklemmend naar uitstalkast van horrorclichés

Unsane - opgenomen met drie iPhones - is een verontrustende nachtmerrie over een jonge vrouw in een gesloten inrichting. Jammer dat er ook nog een bloedlinke psychopaat opduikt.

Of de door Claire Foy vertolkte vrouw in Soderberghs film in een gesloten instelling thuishoort valt te betwijfelen. Beeld Unsane
Of de door Claire Foy vertolkte vrouw in Soderberghs film in een gesloten instelling thuishoort valt te betwijfelen.Beeld Unsane

Voor een filmmaker die vijf jaar geleden zijn camera aan de wilgen hing legt Steven Soderbergh een opmerkelijke productiviteit aan de dag. Zijn afscheid met de psychologische thriller Side Effects en het grandioze televisie­drama Behind the Candelabra was deels ingegeven door frustraties over de gangbare Amerikaanse filmproductie- en distributiepraktijk. Soderbergh onttrok zich daaraan door een toneelstuk en een serie te regisseren en zich thuis met vormexperimenten bezig te houden.

Vorig jaar maakte de aanstekelijk speelse comebackfilm Logan Lucky duidelijk dat de regisseur het plezier in het filmmaken had hervonden. De misdaadkomedie met Channing Tatum, Daniel Craig en Adam Driver was niet bijzonder in de vorm, maar Soderbergh haalde een verrassend hoog rendement uit een oerdegelijk overval­scenario. Om zijn experimenteerdrift te botvieren nam hij tussen de bedrijven door in nog geen twee weken tijd ook een andere genrefilm op. Camera's kwamen er niet aan te pas: Unsane werd opgenomen met drie iPhones.


Soderbergh is niet de eerste filmmaker die dat doet: hij liet zich inspireren door collega Sean Baker, die zijn doorbraakfilm Tangerine (2015) met iPhones opnam. Baker ­gebruikte die methode later ook voor de slotbeelden van The Florida Project, waarbij pragmatische afwegingen de doorslag gaven: hij kon met een smartphone stiekem ­opnamen in Disneyworld maken. Soderbergh veroverde Unsane niet slinks op de werkelijkheid, maar gebruikt ­onze door smartphones beïnvloede perceptie van die werkelijkheid om de impact van de film te vergroten.

Steekje los
Perceptie en beeldvorming vervullen cruciale rollen in Soderberghs vormexperiment. Inhoudelijk sluit Unsane aan op een lange traditie, die vooral in horrorfilms ­opgang maakte. De film draait om een jonge vrouw aan wie mogelijk een steekje los is en haar huiveringwekkende ervaringen met behandelaars in een gesloten inrichting. Het is een klassieke nachtmerrie uit de victoriaanse griezellectuur, die met de opkomst van de psychiatrie lang tot de verbeelding bleef spreken. Op film kreeg het idee memorabel beslag in de zwijgende Duitse klassieker Das Kabinett des Dr. Caligari (1920) en in de fraaie Hollywoodvariant Bedlam (1946), waarin horrorster Boris Karloff de meedogenloze geneesheer-directeur speelde.

Unsane

Regie Steven Soderbergh
Met Claire Foy, Joshua Leonard, Amy Irving, Juno Temple
Te zien in Arena, City, The Movies, De Munt

Paniekaanval
Of de door Claire Foy vertolkte vrouw in Soderberghs film in een gesloten instelling thuishoort valt te betwijfelen. Na een raadselachtige proloog zien we haar op straat vanuit een spiedend perspectief, dat meteen duidelijk maakt dat vorm en inhoud elkaar versterken: de smartphonebeelden zijn door planten en struiken ­gefilmd, alsof ­iemand haar heimelijk observeert. Soderbergh gebruikt het stijlmiddel daarna slechts incidenteel en zaait daarmee twijfels over de vrouw. Ze zegt dat ze in een vorig ­leven een stalker had en daarom in een nieuwe stad een nieuw begin moest maken. Krijgt ze daarom een paniekaanval bij een Tinderdate of is er iets anders aan de hand?

Via een praatgroep bezoekt ze het Highland Creek Behavioral Centre buiten de stad, voor een verkennend ­gesprek. Het instituut oogt als een normaal ziekenhuis, maar wanneer de vrouw een 'standaardformulier' voor een observatiedag ondertekent, wordt het een gevangenis, waarin verplegers en een ongeïnteresseerde geneesheer-directeur haar uitspraken en gedrag als agressief opvatten. Conform het door haar ondertekende contract wordt ze daarom voor haar eigen veiligheid en die van anderen in een gesloten afdeling geplaatst. Soderbergh en de ­intens acterende Foy maken er een verontrustende nachtmerrie van, die door de alledaagse locaties en de cameratechniek buitengewoon beklemmend werkt.

Horrorclichés
Dat geldt niet voor de hele film, want scenarioschrijvers James Greer en Jonathan Bernstein laten de ambivalente karakterschets van de heldin halverwege los om het over een andere boeg te gooien. Vrij naar Sam Fullers gekkenhuisfilm Shock Corridor (1963) introduceren ze een journalist die zich voor een undercoverreportage heeft laten opnemen en met een ferme knipoog naar het barokke ­oeuvre van Brian De Palma duikt er een bloedlinke psychopaat op. Het maakt een film die aanvankelijk akelig onder de huid kruipt tot een uitstalkast voor wat vrijblijvende maatschappijkritiek en horrorclichés over boemannen.

Het doet afbreuk aan de kracht van Soderberghs vormexperiment, maar de regisseur hakte vaker met dit botte bijltje. Side Effects bevatte ook kritiek over de behandelmethoden voor Amerikanen met psychische problemen, waarbij de farmaceutische industrie er flink van langs kreeg, tot er op de valreep een potsierlijk grote aap uit de mouw kwam. Zo verworden sterke films tot goochelnummers, die eerst spanning opwekken, dan kort verbazen en uiteindelijk onverschillig stemmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden