Umberto Eco (1932-2016) was een schrijver van bomvolle, krankzinnige boeken

De Italiaanse schrijver Umberto Eco die vrijdagavond op 84-jarige leeftijd overleed, kreeg bekendheid als auteur van romans als De Naam van de Roos (1980) en De Begraafplaats van Praag (2010). Daarnaast was hij geleerde, kritische intellectueel en voorvechter van een verenigd Europa.

Umberto Eco in Amsterdam in 1984, toen hij de Nederlandse uitgave van De Naam van de Roos kwam signeren. Beeld anp
Umberto Eco in Amsterdam in 1984, toen hij de Nederlandse uitgave van De Naam van de Roos kwam signeren.Beeld anp

'Een paranoïde wereldbeeld, satire, semiotiek (de leer van tekens en betekenis), een mysterie, een enorme hoeveelheid monterheid, belangstelling voor het werk van James Joyce en de middeleeuwen, een fascinatie voor de kunst van het schrijven zelf, een sterke behoefte lijstjes en opsommingen te maken - dat alles samen is ongeveer Umberto Eco (1932). Zo'n beetje al deze elementen zitten ook weer in zijn nieuwste roman, Het Nulnummer.'

Zo begon Parool-criticus Arie Storm zijn recensie van Het Nulnummer. En dat klopt ook wel, want de Italiaanse schrijver Umberto Eco wilde alles in zijn boeken stoppen. Schier onvermoeibaar schreef hij ook nog kinderboeken, kwam hij op voor een verenigd Europa (in 2012 kreeg hij de Vrede van Nijmegen Penning voor zijn voorvechtersrol voor vrede in Europa), gold hij als een James Bond-expert en deed hij onderzoek naar het Esperanto.

In december 1983 leerde Nederland Umberto Eco kennen. Hij walste de boekenwereld plat met zijn roman De Naam van de Roos (als Il nome della rosa in 1980 in Italië verschenen). De Naam van de Roos speelt in de middeleeuwen. In 1327 krijgt de geleerde Franciscaner monnik William van Baskerville de opdracht naar een Benictijner klooster in Noord-Italië te gaan om daar een ontmoeting voor te bereiden tussen ketterse franciscaners en afgevaardigden van paus Johannes XXII. Gedurende zeven dag worden zeven misdaden gepleegd, en William probeert de moordenaar te ontmaskeren. De roman zit vol complottheorieën, vervalsingen en plattegronden, zaken waar Eco dol op was en die overal in zijn oeuvre te vinden zijn.

Sean Connery
De roman, in 1988 succesvol verfilmd met Sean Connery als Williams, werd ook in Nederland meteen een bestseller en zijn naam was meteen gezet. Een makkelijk boek is De Naam van de Roos echter niet. De boeken van Eco vergen wat van de lezer dat je bij een bestseller niet verwacht; doorzettingsvermogen.

Umberto Eco in 2007 Beeld epa
Umberto Eco in 2007Beeld epa

Voor de gebeurtenissen in De Naam van de Roos werkelijk een aanvang nemen, moet je even door een proloog waarin Eco nogal wat uit te leggen heeft. Eco legde met zijn debuut de lat hoog. 'Het valt niet mee deze roman te benoemen,' lezen we op de achterflap. 'Is het een middeleeuwse kroniek, detective, ideologische sleutelroman of een allegorie?' Eco stopte ook zoveel tekens en verwijzingen in de roman dat een vergelijking met de moderne tijd ook onontkoombaar was.

Lijvig
Van Eco wordt gezegd dat hij in zijn lijvige romans aan de hand van zijn verzonnen personages de Europese geschiedenis voor een groot publiek toegankelijk maakte. Zo is Het Eiland van de Vorige Dag (1994) is een studie van de zeventiende eeuw, en De Begraafplaats van Praag (2010) een van de negentiende eeuw.

In zijn tweede roman, het in 1988 verschenen De Slinger van Foucault (ook een bestseller, maar wie heeft die roman ook gelezen), gaat het onder andere over tempeliers, Rozenkruisers, kabbala en vrijmetselarij, en het idee dat er iets onafwendbaars aan de hand is. Eco strooide hij in de eerste bladzijden zoveel moeilijke woorden dat het leek alsof hij dat met opzet deed. Hij verklaarde dat je gewoon door die woorden heen moest lezen en je je daardoor niet moest laten ontmoedigen. Wellicht was dat ook een commentaar op zijn tijd.

undefined

Umberto Eco werd in 1932 geboren in het Noord-Italiaanse Alessandria, Hij studeerde middeleeuwse filosofie en literatuur aan de Universiteit van Turijn, en tot 2008 hoogleraar in de semiotiek aan de Universiteit van Bologna. Opgegroeid als katholiek werd hij later atheïst, dat uitte zich vooral in zijn stellingname tegen oud-premier van Italië Silvio Berlusconi, en de macht van de Room-Katholieke kerk omdat die de burger hun 'onherroepelijke vrijheden en burgerrechten' zou willen ontnemen.

Erudiet
Eco schreef zeven romans, waarvan Het Nulnummer uit 2015 zijn laatste was. Naast zijn romans schreef Eco ook vele essays, die gebundeld werden en ook in het Nederlands verschenen met titels als Wat Spiegels Betreft (1985), Europa en de Volmaakte Taal (1993), Zes Wandelingen door Fictieve Bossen (1994), Over Literatuur (2002), De Geschiedenis van de Schoonheid (2004), De Geschiedenis van de Lelijkheid (2007), De Betovering van Lijsten (2007), De Geschiedenis van Imaginaire Landen en Plaatsen (2013). Vermakelijke en erudiete studies.

In Over Literatuur zet hij zijn denkbeelden over literatuur en zijn grote voorbeelden en inspiratiebronnen (Dante, James Joyce, Jorge Luis Borges) uiteen. Vooral het laatste hoofdstuk, Hoe Ik Schrijf, is verhelderend, al beging dat hoofdstuk met de zin: 'Als auteur van narratieve werken ben ik een nogal abnormaal iemand.' Maar dat wisten we natuurlijk al na lezing van die bomvolle, krankzinnige boeken.

Umberto Eco in 2000 Beeld epa
Umberto Eco in 2000Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden