Plus

'Uitvaart is een minimale vorm van beschaving'

Het dode baby'tje dat in juni bij de Sloterplas werd aangetroffen, krijgt 29 augustus een eenzame uitvaart. In aanwezigheid van betrokken politieagenten zal Frank Starik van stichting De Eenzame Uitvaart een gedicht voordragen.

Frank Starik: 'Ik ga naar elke uitvaart toe, ook als het een andere dichter is die zijn gedicht voordraagt.' Beeld Maarten Schröder

Toen voormalig stadsdichter Frank Starik het nieuws hoorde over het dood aangetroffen vondelingetje, vermoedde hij al dat het een eenzame uitvaart zou worden. "Ik volgde het nieuws en dacht: dat kindje zou weleens onze kant op kunnen komen."

Het baby'tje werd door een wandelaar op 8 juni aan de rand van de Sloterplas aangetroffen. Het was gewikkeld in een Burberrydoek en lag in een oranje-zwarte voetbaltas met het KNVB-logo erop. Het Team Grootschalige Opsporing, dat onder meer onderzoek doet naar zware misdaad als liquidaties, werd ingeschakeld om de complexe zaak te onderzoeken.

Beeld
Omdat familieleden zich niet hebben gemeld, kreeg Starik, coördinator van de stichting De Eenzame Uitvaart, onlangs een telefoontje van bureau TRUP (Team Rampendienst, Uitvaarten, Pensionbeheer) van de gemeente Amsterdam, dat uitvaarten verzorgt als familie van de overledene dit niet kan of wil regelen. Hij kon aan zijn gedicht beginnen.

"Ik begon te googelen, las krantenartikelen en ging op zoek naar snippers die misschien interessant zijn. Langzaam construeerde ik een beeld van een extreem lichte baby van 1700 gram, een kindje waaraan nog een navelstreng zit. Een kindje dat maar kort heeft geleefd."

Zucht
Op de keukentafel in zijn woning in Amsterdam-West liggen verschillende versies van het gedicht. De werktitel 'Misschien' is veranderd in 'Zucht'. "Gemeten in de tijd zijn we een zucht," leest Starik voor. Kenmerken, zoals de aanwezige navelstreng, de luier van Lidl en het rompertje van Primark en de oranje tas zijn in het gedicht verwerkt.

Starik, initiatiefnemer van de stichting, houdt zich sinds 2002 bezig met de eenzame uitvaarten. De baby wordt de 207ste eenzame uitvaart, op begraafplaats Sint Barbara. "Ieder mens is de moeite waard om over na te denken. Het is een minimale vorm van beschaving een mens niet onopgemerkt onder de grond te schoffelen."

Vorige week maakte hij nog een gedicht voor een Italiaanse man van in de zeventig, die in het ziekenhuis overleed. Hij wist niets over hem. "De man had alleen een blauwe sporttas met verschoninkjes meegenomen naar het ziekenhuis. In zijn woning in Noord waar hij alleen de slaapkamer in gebruik had, was nog geen adresboekje te vinden."

Poëtische verbeelding
Voor elke uitvaart probeert hij zoveel mogelijk over de overledene te weten te komen. Hij bestudeert foto's, gaat naar het woonhuis van betrokkenen kijken, trekt de buurt in of maakt een praatje met de buurman. "Ik krijg soms een heel dossier van bureau TRUP gemaild. Maar vaak zeggen ze niet veel, omdat ze niet willen dat de poëtische verbeelding op hol slaat."

De stichting verzorgt ongeveer vijftien eenzame uitvaarten per jaar. Starik neemt er zelf een of twee per jaar voor zijn rekening. Hij heeft een 'Poule des doods' van dichters samengesteld met klinkende namen: Judith Herzberg, Neeltje Maria Min, Menno Wigman en Bart Chabot.

"Een mix van verschillende stemmen in de poëzie. Uitstekende poëten. Ook Simon Vinkenoog heeft veel eenzamen uitvaarten gedaan. Zelfs de dragers wisten wie hij was. Hij deed het overigens met liefde en hartstocht en is ook op Sint Barbara begraven."

Hij heeft er nu dertig tot veertig zelf 'gedaan'. "Ik ga naar elke uitvaart toe, ook als het een andere dichter is die zijn gedicht voordraagt. Ik heb een paar begrafenispakken en twee paar schoenen die net wat minder puntig zijn. Ik zeg ook tegen de andere dichters: 'Je vervoegt je netjes bij de uitvaart'," zegt hij met een glimlach.

Held
In zijn poule heeft hij 'specialisten': Maria Barnas is de 'Chinezenspecialist'. "Zij heeft heel mooi een Chinese overledene gedaan en sindsdien schuif ik Chinezen naar haar toe." Menno Wigman 'doet' de zelfmoordenaars en de inmiddels overleden Wim Brands schreef gedichten voor mensen uit zijn buurt in West. "Wim was een enorme babbelkous. Hij kende iedereen daar. Ik kwam hem vaak tegen. Nou, dan kon je je boodschappentas wel even op de grond zetten."

Van alle uitvaarten is die van nummer 69 hem het meest bijgebleven. De overleden man, tachtig, had zichzelf een heldhaftige rol toebedacht tijdens de Tweede Wereldoorlog. "Volgens de familie, die niet naar de begrafenis kwam, lag het anders. Ik heb de man, een felle socialist, in mijn gedicht als held behandeld, de held die hij wilde zijn. Het was een ontroerende man die het verlangen had om groots en meeslepend te leven. Het werd een gedicht als de Internationale, met een stampend ritme."

Wijdesteeg
Starik schreef ook het gedicht voor de man die in mei van een dak in de Wijdesteeg sprong. Hij liet bovendien een nummer van Kate Bush draaien. "Dat had ik op zijn Facebook zien staan. Bijna iedereen is wel te traceren, via Facebook of LinkedIn. Soms omdat ze reageren op een site voor hengelaars of spullen op Marktplaats verkopen."

Voor de baby, die op 29 augustus wordt begraven, heeft Starik de muziek zelf uitgezocht, waaronder het nummer Kleine held van Jeroen van der Boom. "Ik kies de muziek graag zelf. Ik werd een beetje misselijk van drie keer licht klassiek." De uitvaart van het baby'tje gaat hem bijblijven, weet hij. "Zeker! Ik was meteen door de zaak gegrepen. Het kruipt onder je huid. Dat jongetje heeft dan ook nog zo'n lelijke Mickey Mouse op zijn rompertje en zat in een tas die in het water heeft gelegen."

Denkbeeldige boven
Waarom hij dit werk doet? "Het is geen vrolijke arbeid, maar over het algemeen denk ik na afloop: zo, dat hebben we weer netjes gedaan. Je maakt de maatschappij ook verantwoordelijk of schuldig door er aandacht aan te geven. Ik ben niet religieus, maar je doet ook voor iemand een goed woordje voor het denkbeeldige boven."

Hij dichtte voor het baby'tje: 'Ik ken niet eens je naam/ zo je die al is gegeven/ je diepste naam/ die alleen je moeder heeft gedacht.'
"Je schrijft dit voor de politiemensen die plaatsvervangende familie zijn geworden. Voor hen is het moeilijk dat de zaak nooit is opgelost. En het is voor het kindje zelf, natuurlijk."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden