Uitgever Querido en 69 anderen krijgen struikelsteen in de stad

Kunstenaar Gunter Demnig is terug in Amsterdam om een nieuwe serie struikelstenen te leggen. Een daarvan is ter nagedachtenis van uitgever Emanuel Querido.

Gunter Demnig plaatste vorig jaar een struikelsteentje in de stoep bij Spinozastraat 7. Beeld Dingena Mol

Keizersgracht 333 is tegenwoordig een woonhuis op stand, maar in de oorlogsjaren was de toen nog jonge uitgeverij Querido er gevestigd.

Op de stoep voor het statige grachtenpand wordt donderdag een zogeheten struikelsteen gelegd ter nagedachtenis aan Emanuel Querido, de Joodse oprichter die in 1943 samen met zijn echtgenote Jane Kozijn in het vernietigingskamp Sobibor werd vermoord.

De struikelsteen wordt gelegd door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig die sinds de start van zijn kunstproject Stolpersteine in 1999 op circa 70.000 adressen in heel Europa kleine glimmende stenen met een inscriptie heeft gelegd ter herinnering aan weggevoerde Joodse bewoners.

De inmiddels 71-jarige Demnig houdt het tempo er stevig in: tijdens zijn verblijf van twee dagen in Amsterdam komen er weer 70 struikelstenen bij, waaronder de eerste exemplaren van de Indische Buurt in Oost.

Dat is nog steeds veel minder dan de vraag. Voor Amsterdam heeft Demnig een wachtlijst met 400 aanvragen. Ook de uitgeverij Querido diende al vier jaar geleden een verzoek in voor een struikelsteen, in de hoop dat deze tijdens het eeuwfeest van de uitgeverij in 2015 kon worden onthuld.

Pocketserie
Het is uiteindelijk drie jaar later geworden. Het leggen van de struikelsteen is donderdag in de aanwezigheid van enkele redacteuren en auteurs. Een brief wordt voorgelezen van een kleindochter van Querido die in Engeland woont en K. Schippers leest een gedicht voor.

Achter elke struikelsteen zit een levensverhaal met een gruwelijk einde, en dat is bij Emanuel Querido niet anders.

Querido begon zijn uitgeverij in 1915, was later de geestelijk vader van de eerste Nederlandse pocketserie en toonde in 1933 lef door Querido Verlag op te richten, een aparte poot voor de uitgave van meer dan 100 titels die in nazi-Duitsland inmiddels verboden waren.

"Die boeken werden via allerlei omwegen naar Duitsland gebracht," zegt Queridoredacteur Hugo van Doornum die ter gelegenheid van het eeuwfeest met Willem van Toorn en Arjen Fortuin Verborgen Boeken schreef over de oorlogsgeschiedenis van de uitgeverij.

Onderduik
"De nazi's hadden Querido daardoor wel in het vizier. Meteen na de bezetting heeft hij alle belastende documenten en gegevens in bewaring gegeven aan zijn jonge medewerker Geert van Oorschot."

Zoals veel Joodse ondernemers kreeg Querido opdracht van de bezetter zijn belangen in de uitgeverij op te geven. Hij verzon een aandelenconstructie met een stroman, waardoor de uitgeverij verder kon onder leiding van zijn rechterhand Alice van Nahuys. In 1942 moest ook zij zich terugtrekken vanwege haar half-Joodse afkomst.

De uitgeverij werd overgedragen aan Van Oorschot die onder toezicht kwam te staan van een door de Duitsers aangestelde bewindvoerder. Querido trok zich met zijn echtgenote terug in zijn woonplaats Laren en dook in 1943 onder in Blaricum.

Het echtpaar ging via Westerbork naar Sobibor, en is daar vermoedelijk vermoord op de dag van aankomst, 23 juli 1943.

Lees terug: Hoe een struikelsteen wereldnieuws werd

De uitgever Emanuel Querido (1871 - 1943) gaf onder meer in Duitsland verboden titels uit Beeld .

Tip Het Parool

Heb je een nieuwstip of nieuwsfoto? Voeg ons toe op Whatsapp. Liever mailen of anoniem tippen? Bekijk hier hoe dat kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden