Plus

Typen met je brein op Lowlands

Wetenschappers aan het Donders Instituut ontwikkelen voor mensen die hun spieren niet meer kunnen gebruiken, zoals ALS-patiënten, nieuwe technologieën om zo veel mogelijk te kunnen blijven doen. Op Lowlands zijn voorbeelden van de nieuwe technieken te zien.

Hersenactiviteit wordt in beeld gebracht met een EEG-muts en losse elektroden die op het gezicht zijn geplakt. Beeld Getty Images

Vanuit de hersenen geven lange zenuwbanen signalen door aan de spieren. Bij ALS-patiënten gaat het contact tussen de zenuwen en de spieren verloren. De signalen uit de hersenen komen niet meer aan in de spieren.

Met de hersenen van ALS-patiënten is dus niets mis. En daar zien wetenschappers mogelijkheden. "We kunnen hersenactiviteit goed aflezen," zegt Ceci Verbaarschot, die promotieonderzoek doet aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

"Als we elke letter van het alfabet laten flitsen met een uniek flitspatroon, kunnen we aan de hersenactiviteit zien naar welke letter je kijkt. Zo kun je typen zonder handen."

Op het Donders Instituut gaat het onderzoek van Verbaarschot nog iets verder. Zij probeert bewegingen van de armen te voorspellen aan de hand van hersenactiviteit. Nog voordat iemand zich er zelf van bewust is.

Ze laat deelnemers een computerspel spelen en ondertussen vangen elektrodes op de schedel hersengolven op. "Ik kan, in theorie, eerder weten welke keuze een deelnemer gaat maken, dan hijzelf," zegt Verbaarschot.

Voorlopende hersenen
De beweging wordt opgestart in de hersenen. Die activiteit is al zichtbaar voordat de signalen bij de spieren zijn aangekomen en de arm beweegt. Tussen die hersenactiviteit en de beweging wordt de persoon zich ervan bewust wat hij gaat doen. "Het is een kwestie van milliseconden, maar de hersenen lopen voor op het bewustzijn," vertelt ze.

"Dat kan de angst oproepen dat je geen controle hebt over wat je doet," legt Verbaarschot uit, die naast de neurowetenschappelijke aspecten ook de filosofische vraagstukken rondom haar bevindingen aansnijdt. "Maar het is jouw lichaam dat als geheel de beslissing maakt. En eigenlijk is het vooral fijn dat je lichaam jou ook bewust maakt van wat je gaat doen. Ik vind het iets moois, niet iets akeligs."

Voor mensen met een prothese zou haar onderzoek in de verre toekomst geweldig nieuws kunnen betekenen. Als deze toepassingen verder worden ontwikkeld, kan hersenactiviteit mogelijk direct een prothese aansturen. "Als je aan de hersengolven kunt zien wanneer iemand wil bewegen en welke beweging dat is, kun je daarmee heel intuïtief een prothese aansturen. Ze hoeven dan niets eens bewust na te denken over een beweging."

Praktijkproeven

Neurowetenschapper Ceci Verbaarschot is niet de enige die op Lowlands de toekomst van brein-computerinterfaces komt laten zien. Op vrijdag laten Mariska van Steensel, verbonden aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht, en Peter Desain van de Radboud Universiteit een volle tent tennissen met geluid. Dit als introductie van een uitgebreid en interactief gesprek over de mogelijkheden van deze technologie.

Verbaarschot zal Lowlands­bezoekers laten typen door de hersengolven af te lezen met behulp van een brein-computerinterface. Het is een technologie die de kwaliteit van leven van ALS-patiënten kan verbeteren. En al hoop je het nooit nodig te hebben, het is wel bijzonder om een keer te proberen.

Om de festivalgangers te laten typen zonder handen zal Verbaarschot ze een EEG-mutsje met elektroden op het hoofd zetten. "Er zit wel een nat sponsje onder voor de geleiding van het signaal," waarschuwt de wetenschapster. Maar geen festivalganger die daar naar kraait.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden