Blog

Turkije: Amsterdam met ministeries en gemeenten in overleg

In Turkije heeft een afvaardiging van het leger in de nacht van vrijdag 14 op zaterdag 15 juli geprobeerd de regering omver te werpen. Volg de laatste ontwikkeling in dit blog.

Oproerpolitie jaagt mensen met waterkanonnen van een brug over de Bosporus af.Beeld anp

Bij dezen sluiten wij dit blog af. Het Parool blijft de ontwikkelingen naar aanleiding van de mislukte staatsgreep in Turkije op Amsterdamse en Nederlandse bodem volgen en verslaan. Maar die berichten zullen niet meer op deze plek te vinden zijn.

De gemeente Amsterdam houdt woensdag overleg met ministeries en andere gemeenten over de groeiende spanningen in de Turkse gemeenschap in Nederland, vooral tussen voor- en tegenstanders van de Turkse president Erdogan.

Het Turkse staatsorgaan voor religieuze zaken heeft sinds de mislukte staatsgreep op 15 juli 1112 medewerkers uit hun functie gezet. Daaronder zijn predikers en leraren van de Koran, aldus de instelling dinsdag.

De Turkse autoriteiten beschuldigen de in de VS wonende islamitische prediker en geleerde Fethullah Gülen ervan achter de couppoging te zitten, waarbij zeker 246 mensen om het leven kwamen.

Gülen, die de beschuldigingen ontkent, heeft in Turkije een uitgebreid netwerk opgebouwd van aanhangers, scholen, charitatieve instellingen en bedrijven gedurende tientallen jaren.

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu vertelde dat ook twee ambassadeurs, die momenteel in Ankara verblijven, uit hun functie zijn gezet.

De Turkse autoriteiten hebben sinds 15 juli al meer dan 60.000 militairen, politiefunctionarissen, rechters, onderwijzers, ambtenaren en anderen geschorst, ontslagen of gevangen gezet.

Turkije is niet in de positie om op korte termijn lid van de EU te kunnen worden. Als het land bovendien de doodstraf herinvoert, stopt de EU onmiddellijk met de onderhandelingen over toetreding. Dat zei Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, maandag op radiozender France 2.

President Recep Tayyip Erdogan zei vorige week in een interview met televisiezender al-Jazeera naar aanleiding van de mislukte staatsgreep dat als het Turkse parlement het wil, hij herinvoering van de doodstraf niet zal blokkeren, ook niet als dat het EU-lidmaatschap kost. De EU accepteert de doodstraf niet.

"De wereld is niet enkel de Europese Unie. Bestaat de doodstraf in de VS, Rusland, China en veel andere landen? Ja," zei Erdogan in het tv-gesprek. Turkije schafte de doodstraf in 2004 af om lid te kunnen worden van de EU.

Jean-Claude JunckerBeeld anp

De Turkse autoriteiten hebben maandag een arrestatiebevel uitgevaardigd voor 42 journalisten. Dat meldde de Turkse omroep NTV. Het is de zoveelste arrestatiegolf na de mislukte coup door een deel van het leger.

De bekende commentator en voormalig parlementariër Nazli Illicak is een van de journalisten voor wie een aanhoudingsbevel is uitgevaardigd. De Turkse autoriteiten hebben inmiddels meer dan 60.000 militairen, politiefunctionarissen, rechters, leraren, ambtenaren en anderen aangehouden, geschorst of ontslagen in de dagen na de poging tot staatsgreep.

Tienduizenden Turken hebben zondag op het Taksimplein in Istanbul gedemonstreerd 'tégen de couppoging en vóór de democratie'. De sociaaldemocratische oppositiepartij CHP had tot de bijeenkomst opgeroepen. De regeringspartij AKP van president Erdogan had zich daar bij aangesloten.

De aanwezigen scandeerden langdurig de leus 'wij verdedigen de republiek en de democratie'. Tijdens het staaltje van politieke saamhorigheid werd alom met de Turkse vlag gezwaaid en werden talloze portretten meegedragen van de oprichter van de Turkse republiek, Mustapha Kemal Atatürk, meldden de media. Veiligheidstroepen die bij het plein aanwezig waren, kwamen niet in actie.

Er werden weinig slogans gescandeerd die zich rechtstreeks tegen de regering van Tayyip Erdogan richtten. De president kondigde zondag aan dat hij maandag in Ankara oppositieleider Kemal Kilicdaroglu van de CHP ontvangt om hem te bedanken voor zijn steun tijdens de couppoging. Ook de leider van de ultrarechtse MHP, Devlet Bahceli, schuift aan tijdens de ontvangst.

De Turkse president Erdogan heeft zijn eerste decreet uitgevaardigd sinds de noodtoestand van kracht is die dat mogelijk maakt.

Hij laat onder andere meer dan duizend privéscholen sluiten. Verder maakt hij het mogelijk bepaalde verdachten langer (tot dertig dagen) vast te houden zonder officiële aanklacht.

Dat meldden Turkse media zaterdag. Turkije voerde op voorspraak van Erdogan de noodtoestand is na de mislukte staatsgreep door een deel van het leger op 15 juli. Door het uitroepen van de noodtoestand kregen Erdogan en de Turkse regering meer bevoegdheden.

De EU is uiterst "bezorgd" over de noodtoestand in Turkije en de vergaande macht die president Recep Erdogan zichzelf heeft toegeëigend per decreet. In een verklaring van donderdag naar aanleiding van "de onaanvaardbare beslissingen met betrekking tot het onderwijs, justitie en de media" roepen EU-buitenlandchef Frederica Mogherini en EU-commissaris Johannes Hahn (Uitbreiding) Erdogan met klem op zich "onder elke omstandigheid" te houden aan de regels van de democratie en mensenrechten.

"Eerder zei president Erdogan dat de maatregelen op geen enkele manier de rechtsstaat en fundamentele vrijheden zouden aantasten," staat in de verklaring. "Wij verwachten dat die volledig worden gerespecteerd."

De twee wijzen erop dat het tijdelijk opschorten van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens aan regels is gebonden.

Het Turkse parlement is donderdag formeel akkoord gegaan met de noodtoestand zoals president Recep Tayyip Erdogan die woensdag uitriep. Van de 550 afgevaardigden toonde een ruime meerderheid van 346 parlementsleden zich voor de noodtoestand.

Ook oppositieleden schaarden zich achter Erdogan. Diens AK-partij heeft 317 zetels in het parlement.

Erdogan riep woensdag na een bijeenkomst van de Nationale Veiligheidsraad voor drie maanden de noodtoestand uit. Hij deed dat naar aanleiding van de couppoging door militairen eind vorige week. Hij zei onder meer dat hij zal functioneren als president én als opperbevelhebber van het leger om op die manier ,,het virus" uit de militaire rangen te verwijderen.

Onderwijsinstellingen staan klaar om vragen van bezorgde Turkse wetenschappers en studenten in Nederland te beantwoorden. Onder meer de Vrije Universiteit (VU) zegt zoveel mogelijk steun te willen bieden.

Het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) maakt zich zorgen. De onderwijsinstelling vraagt zich af of Turkije nog wel een geschikt uitwisselingsland is.

De Turkse regering moet er wat Duitsland betreft alles aan doen om de woensdag afgekondigde noodtoestand zo kort mogelijk te laten duren. Minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier maant Turkije tot proportionaliteit en het respecteren van de rechtsstaat. Hij waarschuwt dat verscheuring en verzwakking van Turkije op de loer liggen.

Erdogan had woensdagavond op voorhand gezegd dat Europese landen geen recht hebben om het uitroepen van de noodtoestand te bekritiseren. Steinmeier trekt zich daar dus niets van aan. "Alleen bewijsbare betrokkenheid bij illegale daden, niet een vermoede politieke voorkeur, zouden tot actie van de overheid moeten leiden", aldus de Duitse minister.

In Turkije geldt gedurende drie maanden de noodtoestand. Dat heeft president Erdogan woensdagavond gezegd. Hij zei op voorhand dat de Europese landen geen recht hebben op dit besluit kritiek te leveren.
Eerder op de avond zinspeelde de vicevoorzitter van zijn AK Partij al op de mogelijkheid dat de regering "bijzondere maatregelen kan nemen". Cevdet Yilmaz duidde daarmee al op het afkondigen van de noodtoestand.

In Ankara kwam woensdagmiddag voor het eerst sinds de couppoging van vrijdag de Nationale Veiligheidsraad bijeen. Daarin zitten naast de president, enkele minister en hoge militairen. Na afloop zei Erdogan onder meer dat hij zal functioneren als president én als opperbevelhebber van het leger om op die manier ,,het virus" uit de militaire rangen te verwijderen.

Turkije heeft woensdag bijna 22.000 mensen in de onderwijssector geschorst. De meesten zijn docenten. Van nog eens 21.000 anderen wordt de lesbevoegdheid ingetrokken. Verder zijn een half dozijn voorzitters van universiteiten ontslagen en vastgezet.

Dat is nog niet alles, want de regering van president Erdogan wil ook meer dan zeshonderd privéscholen sluiten. De maatregelen zijn alle terug te voeren op de mislukte greep naar de macht vrijdag. Erdogan wil met de maatregelen de aanhangers van de islamiet Fethullah Gülen uitschakelen. Die volgers hebben volgens de president wereldwijd een netwerk van scholen opgericht.

De mislukte militaire coup van vrijdag werd door slechts een klein deel van het leger gesteund. Het is echter nog niet duidelijk hoeveel mensen precies aan de greep naar de macht hebben deelgenomen.

President Tayyip Erdogan van Turkije heeft dat woensdag gezegd in een onderhoud met de Arabische televisiezender Al Jazeera. "Het is duidelijk dat het om een minderheid van de strijdkrachten gaat. Deze terroristische organisatie wilde dat een minderheid de meerderheid zijn wil zou opleggen."

Tot nu toe heeft Erdogan in termen van schuld voornamelijk gewezen naar Fethullah Gülen en hem aangeduid als de 'mastermind' achter de coup. Hij noemt Gülen en zijn aanhangers regelmatig een terroristische organisatie.

De Turkse Hoge Raad voor Onderwijs heeft alle academici tot nader order verboden het land te verlaten. Dat heeft de staatszender TRT woensdag bekendgemaakt als uitvloeisel van de mislukte militaire staatsgreep van vrijdag. Die heeft geleid tot een grootschalige zuivering binnen alle overheidsinstellingen.

Dit nieuwste bericht, dat geen verdere details bevatte, kwam een dag nadat dezelfde commissie 1577 decanen van alle universiteiten in Turkije ontslag had aangezegd. Het ministerie van Onderwijs deed er nog een schepje bovenop door de licentie van 21.000 leraren van particuliere scholen in te trekken.

De Turkse autoriteiten zetten woensdag ook van vier universiteiten de rector magnificus op non-actief, meldde de televisiezender NTV. De regering-Erdogan houdt de in Amerika wonende geestelijke Fethullah Gülen verantwoordelijk voor de coup en pakt nu al diens vermeende aanhangers aan.

Wikileaks heeft dinsdagavond laat bijna driehonderdduizend gelekte e-mails gepubliceerd van de AK-partij van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. De klokkenluiderssite zei het materiaal een week voor de mislukte staatsgreep te hebben ontvangen.

De website besloot de e-mails naar eigen zeggen vroegtijdig te publiceren vanwege de 'zuiveringen' van de Turkse regering die volgden op de verijdelde coup. Degene die de mails aanleverde zou geen banden hebben met de ,,elementen achter de staatsgreep of een rivaliserende politieke partij of staat''.

Cyberaanvallen
Wikileaks verklaarde in de aanloop naar de publicatie herhaaldelijk het doelwit te zijn geweest van cyberaanvallen. Het is nog onduidelijk wie daar achter zit. De klokkenluiderssite zei eerder dat de timing van de aanvallen deed vermoeden dat bondgenoten van de Turkse regering verantwoordelijk waren.

De Turkse 'waakhond' voor internet heeft de toegang tot de site inmiddels geblokkeerd. De raad van toezicht voor de telecommunicatie sprak woensdag van een "bestuurlijke maatregel". Dat is de gebruikelijke term wanneer een site die de regering Erdogan onwelgevallig is op zwart gaat.

Rechter-commissaris Ronny van de Water van de Amsterdamse rechtbank gaat geen Turkse rechtshulpverzoeken meer behandelen, meldt NRC.

Van de Water ziet dit als protest tegen het ontslag van zijn Turkse collega's. Na de mislukte coup heeft president Erdogan 2750 Turkse rechters geschorst of gearresteerd.

"Het is onacceptabel dat Turkse rechters en bloc de schuld krijgen voor het steunen van een staatsgreep. Ik besef dat ik volgens verdragsregels moet samenwerken maar ik heb ook een geweten en voor mij is de maat vol."

Het Turkse ministerie van Onderwijs heeft dinsdag 15.200 personeelsleden in het onderwijs op non-actief gesteld.

De onderwijsautoriteiten van de Raad voor Hoger Onderwijs (YÖK) hebben volgens meldingen van de krant Hürriyet onder anderen ruim 1500 leidinggevenden in openbare en particuliere onderwijsinstellingen aan de kant gezet. De YÖK eist dat ze hun ontslag indienen.

De toezichthouder op de media (RTÜK) heeft dinsdag 24 radio en tv-zenders gesloten. Ze hebben geen vergunning meer om uit te zenden.

De Turkse regering is bezig met politieke zuiveringen gericht tegen de liberale, sociale en religieuze beweging van de islamitische geleerde Fethullah Gülen.

De vermeende aanhangers van de invloedrijke 75-jarige Gülen worden sinds het weekeinde met duizenden tegelijk aan de kant geschoven.

De Turkse Islamitische Culturele Federatie Nederland (TICF) veroordeelt in een verklaring "diegenen die de sympathisanten van Turkije en de Turkse vlag wegzetten als mislukte inburgeraars".

Daarmee reageert het overkoepelend orgaan naar eigen zeggen namens 146 verenigingen en circa 200.000 Turks-Nederlandse moslims op de commotie na de staatsgreep in Turkije.

Aanhangers van president Recep Tayyip Erdogan gingen in de nacht van vrijdag op zaterdag in onder meer Rotterdam, Den Haag en Deventer de straat op om hun steun aan hem te betuigen. "Het is niet meer dan normaal dat Turkse Nederlanders intens meevoelen met wat er in Turkije gebeurt. Daar liggen namelijk hun roots en familie," aldus TICF.

De organisatie betreurt dat de mislukte staatsgreep de verhoudingen in de Turkse gemeenschap verder op scherp heeft gezet. Het heft in eigen handen nemen zal de polarisatie in Nederland verder voeden, aldus de Turkse koepel. "Wij roepen de Turkse Nederlanders dan ook op om kalm te blijven en elkaar te blijven respecteren."

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan laat in alles merken dat hij na de mislukte staatsgreep steviger dan ooit in het zadel zit.

Hij voelt zich gesteund door de man in de straat en bezigde maandagavond in een exclusief interview met CNN, opgenomen in het presidentieel paleis in Istanbul, harde taal aan het adres van zijn vermeende vijanden.

"Het Turkse volk vindt dat die terroristen zouden moeten worden geëxecuteerd. Waarom zou ik hen dan in de gevangenis zetten en jarenlang te eten geven? Ik zal elke beslissing van het parlement ten aanzien van de doodstraf goedkeuren."

Bij herintroductie kan Turkije aansluiting bij de EU vergeten. Onder anderen EU-buitenlandchef Federica Mogherini waarschuwde daarvoor. Erdogan luistert liever naar de stem des volks.

"De mensen eisen een snelle afsluiting van deze affaire omdat ze familieleden, buren en kinderen hebben verloren. Ze lijden en zijn dus erg gevoelig. Wij moeten daarvoor ontvankelijk zijn in onze reactie."

Erdogan zei ook dat de Verenigde Staten, "een strategische partner", snel het officiële verzoek om de uitlevering van Fethullah Gülen tegemoet kan zien. Het vereiste papierwerk zal binnen enkele dagen zijn gedaan en worden verstuurd.

"We hebben een wederzijdse afspraak over de uitzetting van criminelen." De Amerikaanse regering werkt alleen mee als Turkije met serieuze bewijzen komt voor de betrokkenheid van de geestelijke bij de coup. Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken herhaalde maandag nog eens dat Gülen een vreedzaam leven leidt in Pennsylvania.

Het voormalige hoofd van de Turkse luchtmacht, Akin Öztürk, zat achter de mislukte staatsgreep van vorige week.

Dat heeft Öztürk volgens de Turkse regering bekend. De bekentenis werd maandag gemeld door staatspersbureau Anadolu.

Het bericht wordt tegengesproken door Haberturk, een private Turkse zender. Volgens Haberturk heeft Öztürk helemaal geen bekentenis afgelegd. De voormalige luchtmachtbaas zou juist tegen aanklagers hebben gezegd dat hij de coup wilde voorkomen.

"Ik ben niet iemand die de couppoging van 15 juli heeft voorbereid of geregisseerd en ik weet niet wie dat wel heeft gedaan," zei Öztürk volgens NTV in zijn getuigenis.

President Erdogan van Turkije grijpt de mislukte coup van vrijdag aan om het overheidsapparaat te ontdoen van potentiële vijanden. Talloze officieren en soldaten zijn net als leden van de rechterlijke macht en het politieapparaat ontslagen, opgepakt of geschorst.

De rest van het ambtenarenapparaat kwam maandag aan de beurt. Om te beginnen mogen de ruim drie miljoen overheidsdienaren de komende vakantieperiode het land niet uit. Wie al in het buitenland zit, wordt geacht terug te keren.

Bij het ministerie van Financiën zijn 1500 ambtenaren geschorst. Ze worden verdacht van banden met Fethullah Gülen, Erdogans vijand die in de Verenigde Staten woont. Erdogan zegt dat deze islamitische geleerde achter de couppoging zit.

De EU veroordeelt in sterke bewoordingen de couppoging in Turkije en benadrukt haar volledige steun aan de legale instellingen van het land, inclusief de gekozen regering en het Turkse parlement. "De EU betreurt het hoge aantal slachtoffers en is solidair met het Turkse volk."

Dat staat in een verklaring die de 28 lidstaten maandag gezamenlijk naar buiten hebben gebracht, na afloop van een bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel. "De EU verwelkomt het gemeenschappelijke standpunt van de politieke partijen ter ondersteuning van de democratie in Turkije'', staat ook in de conclusies over Turkije.

Maandagmorgen zei minister Bert Koenders nog te hopen "dat er geen bijltjesdag komt". Maandagmiddag zei hij dat die dag toch al lijkt te zijn gekomen.

"De situatie in Turkije is zeer ernstig. Het lijkt alsof er afrekeningen plaatsvinden. Er zitten kennelijk een boel lijstjes met namen in achterzakken. Daarom hebben wij een eensgezinde, duidelijke boodschap laten horen. Maar we moeten ook in gesprek blijven."

Onderhandelingen over een EU-lidmaatschap voor Turkije zijn echter direct afgelopen als het land de doodstraf zou herinvoeren. "Die geruchten gaan. Dan is het meteen uit met die gesprekken."

Koenders zei zich vooralsnog geen zorgen te maken over de vluchtelingendeal tussen Turkije en de EU. Turkije neemt vluchtelingen terug uit Griekenland die vanaf de oostelijke Middellandse Zee naar Griekenland varen. In ruil daarvoor nemen de EU-landen Syrische asielzoekers uit Turkije op.

De Turkse voor- en tegenstanders van president Erdogan in Nederland moeten "het hoofd koel en hun handen thuis houden". "Ik zou de Turken in Nederland willen oproepen de dialoog aan te gaan", zei minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders maandagmiddag in Brussel.

Na de mislukte staatsgreep kregen tegenstanders van Erdogan in Nederland het afgelopen weekend te maken met doodsbedreigingen, vernielingen en boycots. Ook werden ze bestempeld als aanhangers van de Turkse geestelijke Fethullah Gülen, de politieke rivaal van Erdogan die in de VS woont. Erdogan heeft gezegd zijn uitlevering te willen maar heeft daar volgens de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry geen officieel verzoek voor ingediend.

Ook Koenders zei na afloop van een bijeenkomst in Brussel met zijn 27 Europese collega's geen brief van de Turkse regering te hebben ontvangen waarin om de uitlevering van Gülen-aanhangers in Nederland wordt gevraagd.

Als Turkije de doodstraf weer invoert, betekent dat het einde van de toetredingsgesprekken met de Europese Unie. Die boodschap heeft de Duitse bondskanselier Angela Merkel overgebracht aan de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, zei een woordvoerster van de regering maandag.

De Turkse regering gaf na de mislukte staatsgreep van vorige week aan dat de doodstraf mogelijk terugkeert om de coupplegers te straffen. Het land schafte de doodstraf in 2004 juist af om te voldoen aan een van de voorwaarden van het EU-lidmaatschap. De laatste keer dat een executie werd voltrokken in Turkije was in 1984.

"De kanselier heeft er bij de president op aangedrongen in zijn reactie proportionaliteit en de rechtstaat niet uit het oog te verliezen", aldus de woordvoerster. De grote golf van arrestaties en ontslagen bij de overheid - duizenden zijn opgepakt of ontslagen - zijn zorgwekkend, voegde ze eraan toe.

Zowel aanhangers van de regering als de oppositie in Turkije hebben zich sinds de couppoging achter de gekozen regering geschaard. Voor herinvoering van de doodstraf is aanzienlijk minder steun. Onder andere de Koerdische oppositiepartij HDP heeft steun ervoor al uitgesloten.

De jaarlijkse verlofperiode voor Turkse ambtenaren is voor onbepaalde tijd opgeschort. Dat heeft de regering besloten. Het besluit is van toepassing op meer dan drie miljoen Turken.

Ambtenaren die al op vakantie zijn worden geacht zo snel mogelijk terug te keren. Het besluit werd maandag aangekondigd in de staatskrant.

Sinds de mislukte coup van vorige week zijn al heel veel mensen 'gezuiverd' uit het staatsapparaat. Bij de politie, het leger en de rechterlijke macht zijn duizenden mensen de laan uitgestuurd.

Op internet circuleren lijsten met bedrijven uit Amsterdam en omgeving die geboycot zouden moeten worden, omdat ze gelieerd zouden zijn aan Fethullah Gülen. De opstellers hebben zich niet bekendgemaakt.
Lees hier het hele verhaal.

De Turkse liberale islamitische geleerde Fethullah Gülen heeft in het Duitse blad Der Spiegel betoogd dat de Turkse president Erdogan door succes en macht is vergiftigd.

"Omdat Erdogan zelf zo'n machtshonger heeft, denkt hij dat iedereen daaraan lijdt," aldus Gülen, die al sinds 1999 in de Amerikaanse staat Pennsylvania woont. "Erdogan is van arme komaf en nu woont hij in vier paleizen, succes en macht hebben heb vergiftigd en verwoesten hem," aldus Gülen.

De Turkse regering beschuldigt Gülen ervan achter de poging tot staatsgreep van vrijdag te zitten. Gülen werpt tegen dat hij altijd tegenstander is geweest van geweld voor politieke doeleinden. "Ik ben voor de democratie en tegen militaire coups," beklemtoonde Gülen.

Erdogan was ooit een politieke bondgenoot van Gülen en diens sociaal-religieuze beweging. Maar de twee leiders werden bittere tegenstanders. Erdogan meent al jaren dat Gülen de macht wil grijpen en zijn Gülen-beweging de rol van zijn eigen partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AK) wil overnemen.

Bij de mislukte couppoging vrijdag en zaterdag in Turkije zijn 208 mensen gedood door de militaire coupplegers en bovendien zijn er ongeveer honderd coupplegers omgekomen. De Turkse premier Binali Yildirim zei maandag dat er 145 burgers, zestig politiemensen en drie soldaten door de coupplegers zijn gedood. Eerder had Ankara aangegeven dat er circa honderd mensen die de staatsgreep wilden uitvoeren, zijn gedood.
In verband met de couppoging zijn 7543 mensen gearresteerd, aldus de premier. Het gaat om 6038 militairen, honderd politiemensen, 755 rechters of aanklagers en 650 burgers. Yildirim zei dat het geen goed idee is "haastig een besluit te nemen over herinvoering van de doodstraf, maar dat de stem van het volk mag niet worden genegeerd". Bij massale steunbetuigingen aan de regering van president Recep Tayyip Erdogan is geroepen om de doodstraf voor de coupplegers.

De Verenigde Staten hebben geen formeel verzoek tot uitlevering van Fethullah Gülen ontvangen. Dat zei minister van Buitenlandse Zaken John Kerry maandag in Brussel.

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan heeft publiekelijk gezegd dat hij wil dat Washington zijn rivaal, die hij verdenkt achter de mislukte staatsgreepte zitten, uitlevert. Volgens Kerry zijn daar echter officiële wegen voor en dat heeft hij zijn Turkse ambtsgenoot Mevlut Cavusoglu ook duidelijk gemaakt, zei hij.

De VS zullen niets ondernemen om een legale procedure tegen te houden. Gülen ontkent betrokken te zijn geweest bij de couppoging en suggereert dat Erdogan er zelf achter zit om zijn macht te vergroten.

Fethullah Gülen.Beeld anp

Een man heeft maandag voor een gerechtsgebouw in Ankara het vuur geopend. Hij schoot vlak voor het pand waar 27 generaals en admiraals worden voorgeleid omdat ze ervan worden verdacht een poging tot staatsgreep te hebben gedaan. Onder hen is de 64-jarige luchtmachtgeneraal Akin Özürk die de leiding van de coup op zich zou hebben genomen.

De schutter kon snel worden overmeesterd, meldde de krant Hürriyet. Het is niet bekend of er slachtoffers zijn gevallen.

De Verenigde Staten en Europa staan op één lijn over de situatie in Turkije. "Het partnerschap tussen de VS en de EU is sterk en onbreekbaar," zei John Kerry, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken na afloop van een 'vergaderontbijt' met zijn 28 EU-collega's maandagmorgen in Brussel.

Het was de eerste keer dat de VS en EU in EU-verband bijeen kwamen. De bijeenkomst liep ruim een uur uit en was "bijzonder constructief", aldus Kerry. Ook Mogherini benadrukte de "sterke transatlantische" band.

De twee machtsblokken spraken langdurig over Turkije. Ze maken zich grote zorgen over de zuiveringen die bij het Turkse leger en in het politie- en justitiële apparaat plaatsvinden. Kerry wees erop dat Turkije een NAVO-bondgenoot is en daarom wordt gesteund. "Maar wij dringen er ook op aan dat de democratische instellingen en rechtsstaat worden gerespecteerd."

Mogherini en Kerry waarschuwden de Turkse regering "de mensenrechten te respecteren."

John KerryBeeld anp

Kort na de mislukte coup in Turkije zijn door het ministerie van Binnenlandse Zaken bijna 9000 functionarissen uit hun functie gezet, onder wie dertig van de 81 provinciegouverneurs die het land telt. De krant Hürriyet meldde maandag dat het ministerie 8777 mensen van hun post verwijderd heeft, onder wie ruim 7900 politiemensen. Zij hebben zich in de nacht van zondag op maandag moeten melden in hoofdkwartieren van de politie en hun wapens moeten inleveren.

Onder militairen en magistraten waren al meer dan 6000 mensen uit hun functie gezet. Bij de poging tot een militaire staatsgreep zijn vrijdag en zaterdag 290 mensen om het leven gekomen.

Na de mislukte coup door delen van het leger heeft de Turkse regering 1800 speciale veiligheidsagenten naar Istanbul gestuurd. Deze speciale troepen worden met gepantserde voertuigen op strategische punten en straten van de grootste stad van het land ingezet, meldde staatspersbureau Anadolou maandag.

De politiechef van Istanbul, Mustafa Caliskan, heeft bovendien het bevel gegeven om onbekende helikopters zonder waarschuwing uit de lucht te schieten. In de nacht van zondag op maandag patrouilleerden in het hele luchtruim van Turkije F-16 gevechtsvliegtuigen.

De Turkse veiligheidsdiensten zijn in verschillende steden nog op zoek naar een aantal bij de mislukte coup betrokken militairen en hun wapens. Maar er is geen gevaar voor een hernieuwde poging om de macht te grijpen, zei een veiligheidsfunctionaris maandag.

Sommige hoge officieren die aan de poging tot staatsgreep hadden meegedaan, zijn naar het buitenland gevlucht, zei hij. Het Turkse militaire commando is in de organisatie een 'zware slag toegebracht' door de couppoging, maar functioneert nog steeds in samenwerking met de inlichtingendienst, de politie en de overheid,'' voegde de functionaris toe.

Minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavusoglu heeft zondag gezegd dat het dodental door de mislukte militaire staatsgreep in Turkije is opgelopen tot 190, onder wie veel burgers. Aan de zijde van de coupplegers kwamen ruim honderd man om. Bovendien raakten meer dan 1400 mensen gewond.

Cavusoglu herhaalde nog eens dat de kwade genius achter de voorgenomen machtsovername de in ballingschap levende Fethullah Gülen is. Deze geestelijke ontkent in alle toonaarden. Hij veroordeelde de poging de regering-Erdogan omver te werpen en noemde die een belediging voor de democratie.

Minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavusoglu.Beeld epa

Burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam roept leden van de Turkse gemeenschap in Nederland op kalm te blijven en de politieke spanningen in Turkije niet over te brengen naar Nederland. Aboutaleb ziet een stijging van spanningen tussen aanhangers van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan en volgelingen van diens rivaal, de islamitische geestelijke Fethullah Gülen.

"Ik roep beide groepen op kalm te blijven,'' zei hij zondag.
President Erdogan beschuldigde Gülen, die in ballingschap in de VS leeft, ervan het brein te zijn achter de mislukte staatsgreep van vrijdagavond en eist diens uitlevering. Gülen, vroeger een kompaan van Erdogan, ontkent elke betrokkenheid.

Enkele honderden mensen hebben zaterdag in Rotterdam betoogd tegen de mislukte couppoging in Turkije. Ook in Amsterdam gingen Turkse Nederlanders vrijdagnacht de straat op. Op het Mercatorplein en op de Dam verzamelden tientallen aanhangers van Erdogan. Er werd gezonden en gedanst.

Aboutaleb zei ook bereid te zijn gesprekken te leiden tussen beide Turkse groeperingen "Als dat gewenst is, zal ik dat zeker niet nalaten,'' aldus de burgemeester. Hij heeft eerder ook bijeenkomsten geleid tussen leden van de Turkse en Koerdische gemeenschap in Rotterdam om de spanningen weg te nemen tussen deze groeperingen.

Minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken veroordeelt de militaire actie tegen de democratische instituties in Turkije. "Belangrijk is dat zowel de regering als oppostitie de afgelopen uren eenduidig hebben opgetreden''. Hij zegt dat de Nederlandse regering het belangrijk vindt dat de verdeelheid in het land vermindert en dat de Turkse democratie hier beter in plaats van slechter uit moet komen.

Hij zegt met zijn Turkse collega in contact te staan en dat Turkije een belangrijk land voor de Europese Unie is, maar ook in de regio met Syrië. "Europa heeft baat bij een stabiele partner die de mensenrechten respecteert.''

Koenders kwam vervroegd terug van een reis in Zuid-Amerika. Maandag praten in Brussel de EU-ministers van buitenlandse zaken in spoedoverleg over Turkije en de aanslag van donderdag in Nice.

De Turkse autoriteiten hebben zaterdag enkele van de hoogste leiders van de strijdkrachten gearresteerd in verband met de mislukte staatsgreep. General Adem Huduti, de commandant van het tweede leger, is de meest ervaren officier die werd opgepakt. Zijn troepen zijn gelegerd in Malatya en belast met de bewaking van de grenzen met Syrië, Irak en Iran.

Ook de commandant van het derde leger Erdal Öztürk is aangehouden wegens betrokkenheid bij de coup. Hem wordt hoogverraad ten laste gelegd. In totaal zijn er bijna drieduizend militairen die een rol zouden hebben gespeeld gevangen genomen.

Minister van Defensie Fikri Isik zei zaterdagavond dat de putsch is verijdeld en dat er geen plaatsen meer zijn waarover de regering geen controle heeft. Hij sloot niet uit dat er toch nog ergens verzetshaarden zijn of ontstaan. In navolging van premier Binali Yildirim riep hij de aanhang van president Erdogan op om op straat te blijven en op elke vorm van dreiging te letten.

Turken gingen massaal de straat op om te demonstreren.Beeld afp

Amnesty International heeft zaterdag gewaarschuwd tegen herinvoering van de doodstraf na de mislukte militaire staatsgreep in Turkije. "Turkije heeft zich verenigd om de rechten tegen een vermeende junta te verdedigen,'' liet Turkije-expert van Amnesty Andrew Gardner via Twitter weten.

Herinvoering van de doodstraf zou deze "overwinning'' weer tenietdoen, zei Gardner.

Aanhangers van president Recep Tayyip Erdogan riepen tijdens demonstraties tegen de couppoging van een deel van de strijdkrachten in spreekkoren op tot de doodstraf voor de putschisten. Ook vanuit de regeringspartij AKP klonk de roep om een debat over de doodstraf voor de coupplegers.

Premier Binali Yildirim zei zaterdag in antwoord op vragen van journalisten dat de doodstraf in Turkije uit het wetboek is geschrapt. Maar hij voegde eraan toe dat "aanvullende maatregelen'' worden overwogen om zulke 'waanzinnigheden' in de toekomst te vermijden.

Bij het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn in de afgelopen uren honderden telefoontjes binnengekomen van mensen die vragen hebben over de situatie in Turkije. De bellers willen onder meer weten of het nog mogelijk is naar Turkije te reizen of juist uit het land te vertrekken.

Een woordvoerster laat weten dat er uit Turkije tot dusver geen vragen om hulp zijn binnengekomen. Het ministerie adviseert alleen naar Ankara en Istanbul te reizen als het strikt noodzakelijk is. De situatie daar is chaotisch.

De Turkse premier Yildirim heeft tijdens een persconferentie gezegd dat herinvoering van de doodstraf in Turkije overwogen wordt. Op een vraag daarnaar zei hij dat de grondwet aangepast zou kunnen worden om zo een nieuwe staatsgreep te voorkomen, stelt de NOS.

De doodstraf zou volgens hem een afschrikkend effect moeten hebben op iedereen die de regering omver wil werpen. De plegers van de coup noemde Yildirim erger dan de de Koerdische onafhankelijkheidsbeweging PKK.

De Turkse autoriteiten hebben na de mislukte poging tot staatsgreep van militairen 2745 rechters van hun taak ontheven. Dat meldt de zender NTV, die verwijst naar een besluit van de Hoge Raad van Rechters en Procureurs.

Volgens het staatspersbureau Anadolu zijn ook vijf leden van de raad verwijderd.

Bij de mislukte staatsgreep zijn 265 mensen omgekomen. De Turkse regering schrijft de couppoging toe aan aanhangers van de in de Verenigde Staten woonachtige geestelijke Fethullah Gülen, een rivaal van president Recep Tayyip Erdogan. Die aanhangers bevinden zich volgens het kamp van Erdogan ook in de media en de rechterlijke macht.

De regeringspartijen VVD en PvdA willen de zomervakantie van de Tweede Kamer niet onderbreken voor spoedoverleg over Turkije. "Zeker niet", aldus een woordvoerder van de liberalen zaterdagochtend. Voor de sociaaldemocraten is het "op dit moment te vroeg."

De partijen reageerden desgevraagd op het pleidooi van de Kamerleden Louis Bontes en Joram van Klaveren van de partij Voor Nederland (VNL). Die stelden vrijdagavond laat dat de Tweede Kamer moet terugkomen van het zogenoemde reces in verband met de staatsgreep in Turkije.

VNL wilde duidelijkheid over de veiligheid van de vele Nederlanders in Turkije. Ook zou de Kamer de positie van Turkije als lid van de NAVO moeten bespreken.

De afgelopen jaren onderbrak de Kamer een paar keer het zomerreces, onder meer naar aanleiding van de crisis in Griekenland en de ramp met vlucht MH17.

De VVD noemt het in het Nederlands belang dat de rust terugkeert in Turkije en dat snel zekerheid wordt geboden aan Nederlanders die veilig naar Turkije op vakantie willen gaan. "Maar ook dat Turkse Nederlanders in ons land de rust bewaren en dat de tegenstellingen uit Turkije niet naar Nederland worden geïmporteerd," aldus Kamerlid Han ten Broeke.

PvdA-collega Marit Maij vindt het nu belangrijk dat "alle partijen de rust bewaren en gezamenlijk werken aan stabiliteit." Ze begroet het overleg over Turkije maandag in Brussel van de ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie.

Ruim tweehonderd mensen die zaterdag met Thomas Cook/Neckermann zouden vertrekken naar een vakantiebestemming in Turkije, willen die reis niet meer maken. Dat heeft een woordvoerster van de reisorganisatie gezegd.

"Van de 1200 mensen met een ticket ziet rond de 20 procent van de reis af, 60 procent wil sowieso instappen en 20 procent denkt er nog heel even over na, maar zal waarschijnlijk ook instappen."
Voor de afhakers is op zo'n korte termijn geen andere bestemming meer beschikbaar. Zij krijgen hun geld terug.

Mensen met een boeking voor een Turkijereis konden zich zaterdagochtend bij Thomas Cook melden op een speciaal telefoonnnumer.

Net over de grens met is bij de noordoostelijk Griekse stad Alexandroupolis een Turkse legerhelikopter geland. Alle acht inzittenden hebben asiel aangevraagd, bevestigd de lokale politie aan persbureau AFP.

De Turkse premier Yildirim heeft zaterdagochtend tijdens een persconferentie het aantal doden dat de nacht ervoor viel bijgesteld naar 161. 1440 mensen raakten gewond en er werden in 2639 arrestaties verricht.

De Turkse autoriteiten hebben tot nu 2839 militairen opgepakt die zouden hebben deelgenomen aan de poging tot staatsgreep in het land. Dit liet de Turkse premier Binali Yildirim zaterdag weten.

Volgens Yildirim worden er nog steeds aanhoudingen verricht, maar is de situatie volledig onder controle.

In de nacht van vrijdag op zaterdag probeerden Turkse militairen de regering van het land omver te werpen. Die had volgens hen de democratie 'uitgehold'. Een door de militairen ingestelde 'veiligheidsraad' zou de leiding overnemen. Dat was te horen in een verklaring die de staatstelevisie onder dwang uitzond.

Er werd een avondklok afgekondigd en tussen de rebellen en aan de regering loyale militairen is in de steden Istanbul en Ankara hevig gevochten. Daarbij vielen tot dusver bekend zeker 90 doden en ruim duizend gewonden, veelal burgers.

Zaterdagochtend rond de klok van zes waren de meeste coupplegers gearresteerd, gedood of hadden ze zich overgegeven. Dit is wat we tot nu to weten over de situatie in Turkije.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden