Opinie

'Trump erkende de gevoelens van pessimisme'

Donald Trump heeft zijn verkiezingsoverwinning voor een belangrijk deel te danken aan het pessimisme dat in delen van de Verenigde Staten heerst. En niet alleen daar, schrijft Addie Schulte.

Aanhangers van Trump in New York reageren op de verkiezingsavond enthousiast op de binnenkomende uitslagen Beeld Reuters

Terrorisme, misdaad, aanvallen op de politie, geweld op straat, chaos in 'onze gemeenschappen' en een vloedgolf van illegale immigratie, werkloosheid, oplopende schulden en vernederingen van supermacht Amerika: in een paar alinea's van Donald Trumps speech op de Republikeinse Conventie in juli kwam het allemaal voorbij. Wie niet begrijpt dat het land in groot gevaar is, is niet geschikt om president te worden, zei hij.

Dat was een zeer sombere beschrijving van de toestand van het land.
Maar hiermee raakte Trump een snaar. Hij heeft zijn campagne voor een belangrijk deel op dit neergangsdenken gebaseerd. Zijn slogan Make America great again verraadde het al. America was niet great meer en daar moet ­verandering in komen.

Exitpolls
Exitpolls tonen de verschillen tussen de kiezers van Hillary Clinton en Donald Trump. Meer witten, mannen, laagopgeleiden en ouderen kozen Trump. Clintons kiezers zijn meer in de grote steden te vinden, Trumpstemmers wonen vaker in kleine steden en op het platteland.

Interessant, maar andere gegevens bieden meer inzicht in hun opvattingen. Van de mensen die vinden dat het land de goede kant op gaat, stemde negentig procent op Clinton, slechts acht procent op Trump.

Van diegenen die vinden het verkeerd gaat, koos 69 procent voor Trump. Wie vindt dat de economie er goed voor staat, stemde in overgrote mate op Clinton. Wie de economische toestand slecht vindt, koos veelal Trump, aldus de exitpoll van The New York Times.

Slagen in de lucht
Trump erkende de gevoelens van pessimisme en achterstelling, sprak ze aan en versterkte ze mogelijk. Factchecks van zijn beweringen, waarvan tot zeventig procent onjuist bleek, ­bleven slagen in de lucht. Want hij bracht onder woorden wat deze mensen voelden. Daarom sprak hij 'de waarheid', zoals zijn ex-campagneleider Corey Lewandowski gisteren op CNN zei.

Trumps verklaring voor de misère is dat een machtig establishment het land in zijn greep heeft. Alleen een sterke leider van buiten die elite, Trump dus, kan dat veranderen, zo zei hij.

Het pessimisme van Trumps aanhang is deels gebaseerd op reële omstandigheden, zoals het achterblijven van de welvaartsgroei van de middenklasse. Maar het is vooral een idee over de toekomst. Een miljonair kan denken dat het allemaal minder wordt, een krantenbezorger kan vinden dat hij en het land op de goede weg zijn. Dit pessimisme is een culturele stemming en een identiteitskwestie, geen economische analyse en is juist sterk in welvarende landen, zoals de VS, Frankrijk en ook Nederland.

Feiten en statistieken
Wie de politieke ideeën van Trump en de zijnen wil bestrijden, moet meer doen dan met feiten en statistieken strooien. Iets meer economische groei zal evenmin direct helpen. Het onbehagen en wantrouwen zitten dieper. Diepgaand contact tussen de 'pessimisten' en de 'optimisten' is voorwaarde om de kloof tussen die twee werelden te overbruggen. Maar de fundamentele tegenstellingen verdwijnen niet zomaar.

Ze kunnen wel vervagen en op termijn overvleugeld worden door andere tegenstellingen. Trump krijgt nu de kans zijn 'revolutie' tegen het 'corrupte establishment' door te voeren. Dat is niet zonder risico. Want hij heeft weinig respect getoond voor belangrijke instituties als onafhankelijke rechtspraak en de scheiding der machten.

De vraag is of de Amerikaanse democratie ­bestand is tegen deze overwinning.

Machteloosheid
Barack Obama kwam in 2008 aan de macht met de belofte van hoop en verandering. Ondanks enkele successen heeft hij niet de revolutie volbracht die zijn aanhang verlangde. Ook de machtigste man van het machtigste land ter wereld krijgt niet alles voor elkaar.

Een garantie is er echter niet, en Trump kan voortbouwen op jaren van polarisatie en stagnatie. Voor tegenstanders van Trump kan de relatieve machteloosheid van de president een schrale troost zijn. Het ironische is dat zíj nu pessimistisch zijn en het land op het ravijn zien afstormen.

Addie Schulte, journalist en historicus Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden