Tropeninstituut genomineerd voor Museumprijs

AMSTERDAM - Het Koninklijk Instituut voor de Tropen is gisteren met zijn semipermanente expositie Oostwaarts, kunst, cultuur en kolonialisme genomineerd voor de Museumprijs 2009.
De winnaar krijgt 100.000 euro - niet gek voor een tentoonstelling die al vanaf 2003 te zien is.

Volgens de jury is het museum erin geslaagd 'het historische verhaal over koloniale geschiedenis met behulp van de juiste dosering aan informatie en objecten op een gevarieerde, aansprekende en voorbeeldstellende wijze te vertellen'.

Pim Westerkamp, curator van de afdeling Cultuur en geschiedenis van Zuidoost-Azië, is blij met de nominatie. Hij vindt het belangrijk dat ons koloniale verleden in het juiste perspectief wordt gezien. Te vaak is dat gebeurd vanuit het gezichtspunt van de kolonisator, zoals op het schilderij De onderwerping van Diponegoro van Nicolaas Pieneman, waarop luitenant-generaal Hendrikus Merkus Baron de Kock trots uittorent boven de zich aan zijn voeten werpende Javanen.

Hun wapens liggen op de grond, typisch een teken van onderwerping, zo lijkt het. Volgens Westerkamp is dat onzin: ''De gebeurtenis vond plaats tijdens de vastenmaand; dan mogen ze helemaal geen wapens dragen, is mij verteld.'' Een tegenhanger van het schilderij, waarop de zaken heel anders worden voorgesteld, bevindt zich jammer genoeg in een depot in Jakarta. Helaas, het had hier prima gepast en bovendien wordt volgens Westerkamp slecht voor het schilderij gezorgd.

De expositie geeft een beeld van driehonderd jaar Nederlands kolonialisme in Indië. Het begon met de VOC, die in de zeventiende eeuw handelsplaatsen veroverde op de Indische eilanden om geld te kunnen verdienen met de handel in specerijen. Vanaf de negentiende eeuw ging de Nederlandse staat de eilanden besturen. Opstanden van 'inlanders' werden vaak bloedig neergeslagen.

De in Nederland bekendste periode van het kolonialisme is het tempo doeloe, ofwel de tijd van vroeger. Het is het tijdperk tussen 1870, het jaar waarin de Agrarische Wet tot stand kwam, die uiteindelijk tot de dood van het dan bestaande cultuurstelsel leidde, tot het einde van de Eerste Wereldoorlog, een periode waarin het 'nieuwe' Indië ontstaat.

Het centrale deel van de tentoonstelling bestaat uit zeven levensgrote polyester poppen - ontworpen door Paul Gallis en gemaakt door Remy Bakker - uit de eerste decennia van de twintigste eeuw. Het zijn archetypen van de heersende blanke klasse. Westerkamp: '''Normaal gesproken zouden wij hier Indiërs tonen, maar wij wilden nu eens een keer de andere kant laten zien.'' We zien een hoge koloniale bestuursambtenaar, een kunstenaar, een Knil-soldaat, een 'inlandse' ambtenaar, een huisvrouw, een zendelinge en een plantagehouder opgesteld in hun 'natuurlijke' omgeving.

Wordt de tentoonstelling geactualiseerd, als er bijvoorbeeld nieuw, relevant materiaal wordt verworven? Westerkamp: ''Nee, vervanging is te ingrijpend. Hier is heel lang over nagedacht en dan halen we de basis onder het verhaal weg.''

Als het museum wint, zou het geldbedrag van 100.000 euro goed van pas komen. ''We hebben het museum zo goed als 'afgerond'. We zijn in 1995 begonnen met de renovatie van de zalen en de collectie; elke maand hebben we één afdeling gesloten. Het laatste project is de Muziekhoektoren, die is in het loop van dit jaar gereed. Dan gaan we weer nadenken over nieuwe projecten.'' (ALEXANDRA BESUIJEN)

Bezoekers kunnen tot en met 24 september hun stem uitbrengen op www.museumprijs.nl.

Bewoners van Nederlands-Indië in hun 'natuurlijke omgeving', uitgebeeld door levengrote poppen. Foto kit Beeld
Bewoners van Nederlands-Indië in hun 'natuurlijke omgeving', uitgebeeld door levengrote poppen. Foto kit
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden