PlusPS

Trevor Noah: 'Pijn is een geweldige tool voor een comedian'

Comedian en The Daily Show-host Trevor Noah (32) groeide op in de townships van Zuid-Afrika, omringd door armoede en geweld. Zijn levensverhaal tekende hij op in zijn debuutroman Kleurenblind.

Trevor Noah: Ik vind het makkelijk om de humor te vinden in situaties waarbij dat niet direct ­vanzelfsprekend is.Beeld David Levene/Hollandse Hoogte

'Ik was negen toen mijn moeder me uit een rijdende auto gooide.' Het is een van de eerste zinnen uit het boek ­Kleurenblind waarin comedian Trevor Noah zijn memoires optekent van zijn jeugd in de nadagen van apartheid in Zuid-Afrika.

Geboren als kind van een blanke Zwitserse vader en een zwarte Xhosa-moeder was zijn geboorte, en daarmee zijn bestaan, een strafbaar feit. Hij was zoals de Engelse titel van zijn debuut luidt: Born A Crime. In die tijd was de ontuchtwet uit 1927 van kracht in Zuid-Afrika, wat betekende dat Noahs moeder door haar relatie met een blanke man een gevangenisstraf riskeerde van vier jaar. Als ze op straat liepen, deed zijn moeder alsof ze zijn nanny was om te voorkomen dat zij opgepakt zou worden.

Het is slechts een van de vele verhalen die de jeugd ­van de The Daily Show-presentator bepaalden. Zo schrijft hij over hoe hij opgroeide in de townships van Johannesburg, met zeven familieleden in een huis met twee kamers.

Hoe de armoede hen soms dwong de rupsen van motten te eten, en hoe de nieuwe, gewelddadige vriend van Noahs moeder haar uiteindelijk door haar hoofd schoot en hoe zij dat wonder boven wonder overleefde. Diezelfde moeder - die even gelovig als koppig is - vormt de liefdevolle rode draad in het boek.

Het had een grimmig boek kunnen zijn, ware het niet dat de succesvolle comedian de meest afschuwelijke gebeurtenissen op lichtvoetige, bij vlagen zelfs hilarische wijze weet te beschrijven.

Zelfs uit een auto gegooid worden, kan komisch zijn?
"Nou, niet op dat moment, maar mijn moeder en ik ­hebben er diezelfde avond nog hard om gelachen. Dat was ons patroon: zodra we veilig waren, bekeken we alles met andere ogen."

Ondanks alle heftige gebeurtenissen bevat het boek veel ­humor. Heeft u alles ook op die manier beleefd?
"Ja en nee. Ik heb altijd met humor geleefd en denk dat ik de situaties heb opgeschreven zoals ze mij zijn bijgebleven. ­Humor is voor mij een belangrijk middel bij het verwerken van informatie. Dus vind ik het makkelijk om de humor te vinden in situaties waarbij dat niet direct ­vanzelfsprekend is."

Hoe voelde het om u volledig bloot te geven?
"Goed, maar vreemd. Je krijgt niet vaak de kans om het zo uitgebreid en gedetailleerd over je eigen leven te hebben. Zelfs niet als comedian. Het was fijn om alles op papier te zien staan, het te lezen en ervan te kunnen genieten."

Was dat niet confronterend?
"Absoluut. Er waren veel momenten dat ik het schrijven erg moeilijk vond. Zoals de delen over de vriend van mijn moeder, waarin ik beschrijf hoe het was om op te groeien met misbruik en geweld. Vertellen over de pijn die je daardoor als gezin doormaakt, is niet makkelijk. Juist daarom vind ik dat we erover moeten praten. Te veel mensen schamen zich ervoor, ook al is het niet iets om je voor te schamen."

U bent presentator van een van de grootste satirische nieuwsshows van Amerika. Hoe heeft uw achtergrond u daarbij geholpen?
"De wijze waarop mijn moeder me heeft opgevoed, is de reden dat ik deze baan heb. Ik ben opgegroeid met het idee dat pijnlijke situaties mij niet definiëren. Dat ik ervan kan leren en ze met humor kan verwerken. Pijn is een ­geweldige tool om te hebben als comedian."

Maakt pijn u een betere comedian?
"Mij wel, maar ik kan niet voor iedere comedian spreken."

U trad ruim een jaar geleden in de grote voetsporen van Jon Stewart bij The Daily Show en kreeg nogal wat kritiek te verduren. Heeft dat u beïnvloed?
"Omdat ik al de nodige ervaring had met televisie en­ ­comedy, wist ik dat kritiek onvermijdelijk is, welk podium je ook betreedt. Bovendien houden mensen niet van verandering. Dikke kans dat ik ook grote weerstand voel als een van mijn favoriete tv-programma's verandert. Ik heb het dus maar niet persoonlijk opgevat."

U woont en werkt in New York. Hoe ervaart u dat, gezien uw achtergrond?
"Bepaalde dingen doen me constant denken aan Zuid-Afrika. Helemaal als je ziet wat Amerika nu doormaakt met Trump. Ik kan me goed verplaatsen in mensen die bang zijn dat hun rechten worden afgenomen, omdat ik uit een land kom waar mensen continu ondervonden hoe het is om oneerlijk behandeld te worden."

Is het niet frustrerend om te zien dat uw verleden zich ­herhaalt?
"Nee, want ik ben hier uit vrije wil en zit in een bevoorrechte positie. Dat neem ik niet voor lief, want veel mensen hebben geen keuze of de mogelijkheid een betere ­situatie voor zichzelf te creëren. Maar ik ben wel bang voor de wereld."

Waarvoor precies?
"Amerika is geen onafhankelijke macht. Wat er in Amerika gebeurt, beïnvloedt de hele wereld. Nederland is daar een goed voorbeeld van. Dat Trump verkozen is, maakt dat meningen van politici zoals Geert Wilders meer bekendheid verwerven en dat die denkbeelden mogelijk nog populairder worden. Het zal moeilijk worden mensen een andere kant op te sturen, terwijl een land zo groot als Amerika de andere kant op beweegt."

Trevor Noah: 'Ik kan me goed verplaatsen in mensen die bang zijn dat hun rechten worden afgenomen'Beeld David Levene/Hollandse Hoogte

De PVV van Geert Wilders, die u in de show eens 'Trump-child' noemde, staat er gunstig voor in de peilingen. Moeten we ons zorgen maken?
"Je moet je altijd zorgen maken als mensen angst inzetten om haat te ontlokken. Helaas is dat de treurige realiteit bij veel politici op dit moment. Bovendien reiken ze een makkelijke oplossing aan voor de problemen die spelen. Maar een makkelijke oplossing bestaat niet."

Wat is volgens u de juiste oplossing?
"Dat weet ik niet. Ik weet wel dat het probleem niet wordt opgelost door in dezelfde vallen te trappen als in het verleden, bijvoorbeeld door een religie tot vijand te bombarderen. Het is lastig, want het feit dat mensen zich benadeeld voelen of bang zijn, kunnen we niet negeren."

"We moeten hen alleen laten inzien dat er een oplossing moet komen zonder een schuldige aan te wijzen. Denk aan de vluchtelingencrisis. Het heeft geen zin om de schuld neer te leggen bij de vluchtelingen, want zij worden net zo goed benadeeld."

Voelt u zich, met Trump als president, verantwoordelijker in uw rol als presentator van The Daily Show?
"Absoluut. Met dit programma zit ik in de positie om in contact te komen met veel jonge mensen. Zij zoeken antwoorden, omdat ze het huidige nieuws niet meer vertrouwen. Ik ben me zeer bewust van de verantwoordelijkheid die ik daardoor heb."

Wat houdt die verantwoordelijkheid precies in?
"Er zijn tijden dat satire en comedy ervoor moeten zorgen dat mensen begrijpen wat er aan de hand is en soms is het 'speaking truth to power' - het gezag de waarheid vertellen. Andere keren is het gewoon dingen belachelijk maken, om de lol ervan te laten inzien. We worstelen dagelijks met deze keuze. Zeker nu. Amerika is bezig zichzelf te verwoesten, dus onze show wordt met de dag gekker."

Kunt u een voorbeeld geven van zo'n worsteling?
"Het hete hangijzer is momenteel: wat is realiteit? Wat zijn feiten? Denk aan hoe Donald Trump liegt over hoe hij de grootste overwinning heeft behaald sinds Ronald ­Reagan. Dat is een concreet voorbeeld van hoe het is om te leven in een wereld waarin je gegijzeld wordt door ­iemand die alleen in zijn eigen waarheid gelooft."

Wat is de rol van traditionele media in tijden waarin fake news een begrip is.

"Dat is simpel, maar moeilijk om voor elkaar te krijgen omdat er geld meespeelt. Traditionele media moeten zich afvragen: willen we geld verdienen of ligt de focus op het brengen van nieuws. Als ze die vraag eerlijk beantwoorden, zouden ze hun taak moeten kunnen volbrengen."

U heeft uw boek opgedragen aan uw moeder met de woorden: 'Aan mijn moeder, mijn eerste fan. Door jou ben ik een man.' Hoe heeft zij een man van u gemaakt?
"Ze leerde me eindeloos veel lessen die ik tot op de dag van vandaag gebruik. Niet alleen dát ik respect moet hebben voor vrouwen, maar ook hoe ik ze moet respecteren. Hoe ik in een relatie oog moet hebben voor het perspectief van de vrouw. Mijn moeder is de reden dat ik vandaag ben wie ik ben."

Michiko Kakutani, befaamd boekenrecensent van The New York Times, omschreef uw boek als een liefdesbrief aan uw moeder. Wat vond zij ervan?
"Mijn moeder heeft het niet gelezen en gaat dat waarschijnlijk ook niet doen. Ze komt ook nooit kijken naar mijn shows, ze heeft liever dat mensen haar mijn grappen vertellen. Toen ik haar het boek gaf, zei ze: 'Hou maar. Ik hoef het niet te lezen, ik heb het geleefd'."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden