Plus

Trendbreuk: jongeren kritischer op abortus dan hun ouders

Een anti-abortusdemonstratie in België. Beeld BELGA

Nederlandse twintigers en dertigers denken behoudender over zaken als abortus en euthanasie dan de generaties voor hen. Dat is een trendbreuk: tot nu toe werd ons land juist steeds progressiever.

Onderzoekers van de Universiteit van Tilburg bespeuren een ‘nieuw conservatisme’, dat losstaat van religie. “Jongere generaties lijken een nieuwe structuur te zoeken om hun identiteit aan op te hangen,” zegt socioloog Quita Muis. “Daarbij komen ze uit bij dingen van vroeger.’’

Voor het onderzoek, dat binnenkort verschijnt in het wetenschappelijke tijdschrift Mens en Maatschappij, is gebruikgemaakt van data uit een Europese studie die al bijna veertig jaar loopt. Bijna 7000 Nederlanders gaven in de loop der jaren hun mening over zaken als abortus, euthanasie, zelfdoding en homoseksualiteit. Nog steeds heeft – ook bij jongere generaties – het overgrote deel geen of weinig moeite met dit soort zaken, en over de hele linie is de acceptatie gegroeid. Grofweg driekwart is bijvoorbeeld positief over vrije abortuskeuze.

Maar voor het eerst sinds de data beschikbaar zijn, is de jongere generatie minder progressief dan de generaties voor hen. Het gaat om Nederlanders die in de jaren 90 zijn geboren. Zij zijn, net als zij die in de jaren 80 zijn geboren, duidelijk conservatiever dan bijvoorbeeld de babyboomers.

Zo vindt 8,1 procent van de twintigers en zelfs 11,5 procent van de dertigers dat abortus zelden of nooit te rechtvaardigen is. Bij vijftigers en zestigers ligt dat percentage iets boven de 7 procent. Het verschil tussen jongere en oudere generaties wordt alleen maar groter, stellen de Tilburgse onderzoekers. 

Conservatieve wind

In het verleden waren de ouderen juist altijd conservatiever. Daarin werden ze sterk beïnvloed door de kerk. Muis vindt het te vroeg om te concluderen dat in Nederland een nieuwe conservatieve wind gaat waaien, zoals in de Verenigde Staten. “Maar de trend dat Nederland alsmaar progressiever wordt, is duidelijk gestopt.”

De bevindingen over de zogeheten millennials sluiten aan bij eerdere observaties: ze hebben een sterkere hang naar traditie dan hun ouders. Ook zijn ze later seksueel actief. “Zij krijgen hun houvast niet meer van bijvoorbeeld een religie,” zegt Aik Kramer, oprichter van het platform GenerationWhy. “Maar ze zoeken er wel naar, bijvoorbeeld op internet. Dan bestaat de kans dat ze ook bij conservatieve denkbeelden uitkomen.’’

Christa Compas, directeur van het Humanistisch Verbond, maakt zich zorgen, met name waar het de abortusrechten betreft. “Jongeren zijn gewend dat het allemaal geregeld is. Ze realiseren zich niet dat het een verworvenheid is die we moeten koesteren.’’

Meer dan ooit laten anti-abortusgroepen van zich horen. Morgen worden minimaal 10.000 mensen verwacht bij de Mars voor het Leven en een groeiend aantal jongeren lijkt gevoelig voor het conservatieve geluid. Staat de vrije keuze bij abortus onder druk?

Merel Westrik in het decor van Ladies Night. Beeld ANP

Onder de noemer #nietinmijngleuf lanceerde presentatrice Merel Westrik in haar programma Ladies Night een ludieke actie met een serieuze ondertoon. Wie geen anti-abortus folder wil, kan een sticker met deze tekst bestellen voor op de brievenbus. Het is een reactie op het Platform Zorg voor Leven, dat deze week door heel Nederland folders verspreidt. De stichting wil ‘bewustwording creëren voor het ongeboren leven’.

Dat zorgt voor irritatie. Zo’n anti-abortus folder is ‘echt niet meer van deze tijd,’ zegt actrice Tjitske Reidinga, te gast bij het programma. Tafelgenoot en zangeres Roxeanne Hazes vindt de anti-abortuslobby ‘respectloos’. “Ik kan er met mijn pet niet bij, ik vind het heel erg.”

Veelzeggend

Weinig kijkers van Ladies Night zullen er anders over denken. En toch is het veelzeggend dat Westrik de noodzaak voelt een dergelijke actie te organiseren. De folder negeren was blijkbaar geen optie. Dat duidt er op dat het pro life-kamp zich ontpopt tot een geduchte opponent.

Wat in elk geval duidelijk is, is dat de beweging de strijd met meer elan en enthousiasme voert dan ooit. Morgen worden in Utrecht minimaal tienduizend mensen verwacht bij de Mars voor het Leven. De organiserende stichting, Schreeuw om Leven, zegt dat ze drukker dan ooit zijn met hulp aan vrouwen die ongepland zwanger werden. “In 2014 hadden we 100 hulpvragen, vorig jaar 520,” zegt voorzitter Kees van Helden. “Het lijkt wel of er een soort MeToo-effect plaatsvindt. Een aantal vrouwen is in de media begonnen hun worsteling met abortus te delen, en daarna volgden er steeds meer.”

Het werk van Schreeuw om Leven is bepaald niet onomstreden. Dit voorjaar ontstond onrust over hun acties bij abortusklinieken. Daar confronteren ze vrouwen die voor een behandeling komen met pro life-argumenten. Ongepast, vond een groot deel van de samenleving. Minister De Jonge pleitte in deze krant voor bufferzones om de actievoerders op afstand te houden. Een voorstel dat nog niet tot concrete actie leidde, overigens.

Mediawerkelijkheid

Ondertussen gaat de lobby onverdroten voort, in de rug gesteund door de toegenomen aandacht voor hun standpunt. De vraag is wat al die aandacht zegt. Worden Nederlanders echt kritischer over abortus? “Als je die protesten ziet, lijkt het inderdaad net of dat geluid groeit,” zegt Paul Dekker van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). “Maar dat is een mediawerkelijkheid. De praktijk is juist dat de mening over abortus steeds positiever is geworden.”

Op een schaal van 1 (nooit acceptabel) tot 10 (altijd acceptabel) scoort abortus in Nederland gemiddeld een ruime 7, blijkt uit recent onderzoek van het SCP. In 1981 was dat nog een 4. Onder niet-gelovigen en hoger opgeleiden is de acceptatie van vrije abortuskeuze, maar ook van bijvoorbeeld euthanasie en homoseksualiteit, zeer hoog en bijna unaniem. Ook onder kerkgangers en lager opgeleiden groeit de acceptatie, al is de verdeeldheid daar wel groter. Het aantal abortussen is ondertussen al jaren stabiel, rond de 30.000 gevallen per jaar.

Er zijn dus minder tegenstanders dan tien of twintig jaar geleden, maar ze krijgen wel meer aandacht. Dekker: “Het overgrote deel van de bevolking gaat, als het gaat om morele kwesties, steeds meer op elkaar lijken. Daardoor valt het op als iemand afwijkt. Jonge, geseculariseerde stedelingen beschouwen mensen die er anders over denken als zonderlingen. Tegenstanders van abortus krijgen een soort ‘klederdrachtimago’.”

Dat merkt ook Annelies, een 31-jarige vrouw uit Kampen. Ze is atheïst, maar ook tegen abortus, en daar komt ze voor uit. “Ik vind dat er andere opties zijn. Goede voorlichting, anticonceptie, geen seks hebben. Maar ik heb het gevoel dat ik dat niet meer mag vinden. Het wordt steeds extremer. Voor mensen van D66 en GroenLinks, vaak uit de Randstad, staat het buiten kijf dat abortus goed is en dat het mag. Terwijl ik het helemaal niet gek vind om op te komen voor het ongeboren kind. Maar dan worden mensen boos en word je als een gekkie neergezet. Er is geen discussie mogelijk.”

Een jongeman die lid is van de Sint Michael Brigade, een club van conservatieve katholieke jongeren, wil om die reden niet met zijn naam in de krant vertellen waarom hij tegen abortus is. “Als ik dat doe krijg ik zoveel gezeik over me heen. Van mensen uit het liberale kamp, van mensen die anders tegen het geloof aan kijken. Daar begin ik niet meer aan. Je mag er geen andere mening op nahouden.”

Conservatisme

Toch lijken Annelies en deze anonieme jongen voorbeelden van een breder fenomeen. Hoewel Nederland progressiever dan ooit naar morele kwesties kijkt, is juist bij jongeren een aarzelende kentering zichtbaar. Onderzoeker Quita Muis van de Universiteit van Tilburg ziet een nieuw soort conservatisme onder jongeren. “Daarbij gaat het om cultuur en identiteit. Het lijkt erop dat de jongere generaties op zoek zijn naar nieuwe structuur om hun identiteit aan op te hangen. Daarbij komen ze uit bij dingen van vroeger, maar niet per se omdat dat toen gelinkt was aan religie.”

Het is volgens Muis en haar mede-onderzoekers nog te vroeg om te zeggen dat deze trend zich doorzet. Als dat zo is zou er ‘een culturele backlash’ kunnen komen, zoals de wetenschappers dat noemen. Dat is een conservatievere reflex die je in sommige samenlevingen ziet als reactie op een snelle toename in progressiviteit. In Amerika wordt deze trend gedragen door oudere, witte mannen. In Nederland zijn de babyboomers juist ongekend progressief en is het de jongere generatie die zich achter de oren krabt.

Waar dat ook toe mag leiden: de anti-abortuslobby ziet een nieuwe voedingsbodem en weet de toon van het debat te bepalen. Iets wat het Humanistisch Verbond met zorg aanschouwt. “Momenteel hoor je in het abortusdebat vooral een conservatief geluid,” zegt directeur Christa Compas. “Dat kruipt onder de huid. Pro life-activisten zeggen voortdurend: je moet je schamen, je krijgt spijt. Daarom vinden we ons tegengeluid zo belangrijk. Voorstanders van vrije keuze bij abortus hoor je bijna niet. Het is heel fijn dat je nu in Nederland niet meer op de barricade hoeft, maar we moeten die vrije keuze wel koesteren.”

Juist jongeren beseffen dat volgens haar niet. Ook Compas ziet dat jonge mensen ‘net wat conservatiever’ zijn dan hun voorgangers. “Met name als het gaat om zaken als abortus en seksuele vrijheid. Jongeren zijn gewend dat het allemaal geregeld is. Ik vermoed dat ze daarom vatbaar zijn voor conservatieve geluiden. Misschien hebben ze een rotsvast vertrouwen in anticonceptie en vinden ze dat je er zelf verantwoordelijk voor bent. Terwijl hun moeder of hun tante misschien ook wel ooit een abortus heeft ondergaan.’’

Het veranderende sentiment wordt gevoeld door meisjes die daadwerkelijk een abortus lieten plegen, stelt Ineke van der Vlugt van Rutgers, kenniscentrum voor seksualiteit. “Sommige jongeren oordelen hard over een abortus of onbedoelde zwangerschap bij leeftijdgenoten. Ongeveer 60 procent van de meisjes die een abortus hebben ondergaan, geeft aan dat ze er niet makkelijk over praten, 47 procent voelt schaamte. Mogelijk zijn ze bang voor het oordeel van anderen. Dat ze veroordeeld worden.’’

Van der Vlugt ziet dat er zowel op internet als in de media veel aandacht is voor groeperingen die anti-abortus zijn. “Dat kan invloed hebben op de publieke opinie. Terwijl het ook belangrijk is te laten zien dat je altijd zelf een keuze hebt als je onbedoeld zwanger bent. Anti-abortusbewegingen dringen te veel een bepaalde visie op. Iedereen moet zelf een eigen keuze maken zonder de ander daarop te veroordelen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden