Plus

Trekvogels worden blijvertje in Amsterdam

In de lente arriveren grote groepen trekvogels in en rond Amsterdam. Grutto's, tjiftjafs en zwaluwen brengen hier graag de zomer door. En ze zijn gemakkelijk te spotten.

De grote groepen trekvogels zijn gemakkelijk te spotten. Beeld ANP

De lente is dé tijd om vogels te kijken. Ze zijn nu hyperactief en er zitten nog geen bladeren aan de bomen. Bovendien krijgen bekende stadsvogels als merels, koolmezen, spreeuwen, duiven en meeuwen in de loop van het voorjaar gezelschap van exotischer soorten: trekkers afkomstig uit warmere gebieden die tijdens de zomer graag in de Amsterdamse delta aan de IJsselmeerkust doorbrengen.

Een populaire plek om bij te komen van de afmattende tocht uit het zuiden is een ondergelopen weiland op de Holendrechterweg net buiten Ouderkerk aan de Amstel. Van half februari tot half april laat veehouder Jan Geijsel negen hectare onderlopen zodat weidevogels er op adem kunnen komen. Het Landje van Geijsel is bekend bij vogelliefhebbers in heel Nederland vanwege de spectaculaire aantallen steltlopers, die hier opvetten voordat ze elders een broedplek zoeken.

Nationale vogel
Er landt hier van alles, maar het zijn vooral de enorme hoeveelheden grutto's die deze plek in het vroege voorjaar een National Geographic-achtige allure geven. Drie jaar geleden werden hier zesduizend grutto's geteld. Afgelopen week stond de teller op meer dan tweeduizend.

De grutto's van Geijsel zijn dus mooi op tijd voor het aanstaande Welkom Grutto Weekend van Vogelbescherming Nederland. Zaterdag en zondag is van alles te doen rond de 'nationale vogel' en zijn habitat, 'de rijke weide'. Op het platteland, maar ook in Amsterdam, waar zaterdagmiddag schuiten met weidemelk aanmeren bij Medicatie aan de Dijktraject (vlak bij de OBA). Met campagnes als het Grutto Weekend, Red de rijke weide en Het Jaar van de Kievit vraagt de Vogelbescherming aandacht voor de penibele staat waarin de oer-Hollandse weidevogel verkeert.

Stad als biotoop
De laatste decennia zijn grutto-, wulp- en kievitpopulaties door al te geëffende weilanden, vroeg maaien en kunstmestgebruik met zestig procent afgenomen. Boeren wordt gevraagd later te maaien en over te stappen op biologische veeteelt. Wie meedoet, krijgt compensatie. Er zijn apps waarmee boeren een nestplek kunnen markeren. Zodra ze met de tractor in de buurt van een nest komen, begint hun telefoon te piepen.

Het mag dan slecht gaan met de weidevogel, de gruttopopulatie in de regio Amsterdam is nog altijd aanzienlijker dan die van heel Groot-Brittannië en Frankrijk samen. De stad als biotoop wint sowieso aan populariteit. Steeds meer vogelsoorten transformeren van trekker naar blijver. Als ijsvogels, scholeksers en kieviten liever hier overwinteren dan naar Zuid-Spanje of Afrika vliegen, wil dat wat zeggen.

Ultieme vogel-app
Op de Amsterdamse avifaunalijst staan ondertussen meer dan 330 soorten. Om vogels kijken gemakkelijker te maken heeft de Vogelbescherming een aantal uitkijkpunten in en om de stad geplaatst, zoals bij het Landje van Geijsel, in het Amsterdamse Bos, bij Durgerdam en in de Vijfhoek in Diemen. Elke plek heeft zo'n beetje zijn eigen specialiteit. Vanachter het vogelscherm in de Diemer Vijfhoek zijn bijvoorbeeld veel watervogels te zien, maar het pad ernaartoe voert door een bosgebiedje waar het over een paar weken stikt van de zangvogels.

Drie topspotplekken (artikel loopt door onder kader)

- Landje van Geijsel, net buiten Ouderkerk: weide- en watervogels, zoals grutto, kievit, wulp, tureluur, smient en kemphaan. In de hut hangt genoeg beeldmateriaal om ze gemakkelijker te herkennen. En meestal zijn er geoefende vogelkijkers die een handje willen helpen. Tot half april.
- Diemer Vijfhoek, tegenover het strand van Blijburg: scherm met uitzicht op bijzondere watervogels (plus Muiderslot!). Tevens zangvogelparadijs. Ga naar Waarneming.nl om te zien wat hier gezien kan worden.
- Polder IJdoorn, bij de ontmantelde windmolen voor Durgerdam. Een eldorado voor meeuwen, lepelaars en steltlopers, zoals de kluut met zijn lange zwarte snavel en exotische zwart-witte voorkomen. De afgelopen jaren doken hier half juni ook flamingo's op. Eind september verzamelplek voor kieviten en grutto's.

Als je het vogelaarsplatform Waarneming.nl mag geloven - en dat mag je, want alle waarnemingen die hier worden ingevoerd zijn gecheckt en gedubbelcheckt - kun je in dit natuurreservaat achter het Maxisterrein bij Muiden wat later in de lente de blauwborst, nachtegaal en Cetti's zanger horen zingen. Mits je natuurlijk verstand van vogels hebt.

Al jaren wordt gewacht op de ultieme vogel-app, waarbij je je telefoon maar in de lucht hoeft te houden om te weten welke vogel je hoort zingen. In Engeland is sinds kort de Warblr-app te downloaden, die ruim tachtig van de vijfhonderd in Groot-Brittannië voorkomende vogels determineert. Het wachten is op een Nederlandse uitvoering.

Nestpaal
Tot die tijd is het behelpen met Tjilp, een databank vol vogelgeluiden. Leuk om te horen hoe een vogel klinkt, maar Tjilp kan geen raadsels oplossen. En de variëteit aan vogelgeluiden is gigantisch. Mannetjes produceren een ander geluid dan vrouwtjes en het alarmerende 'ga weg poes' klinkt in het Koolmees' compleet anders dan het veel relaxtere 'ik zit in deze boom'. Denk je eindelijk de tjiftjaf te herkennen vanwege de duidelijk 'tsji' in zijn roep, blijkt het toch weer een geagiteerde roodborst te zijn.

Waar vind je ze? (artikel loopt door onder kader)

Beleefdelente.nl Webcams in holen en nesten.
Vogelkijkhut.nl Per hut een overzicht van wat er die dag te zien is of was.
Vogelsamsterdam.nl Voor excursies, lezingen en cursussen van Vogelwerkgroep Amsterdam.
Waarneming.nl Platform waar inloggers laten weten welk beest ze waar hebben gezien, inclusief gps-coördinaten, audio en beeld. Ook voor insecten, zoogdieren, reptielen en wat al niet meer.
Welkevogelisdit.nl Door steeds uit twee mogelijkheden te kiezen kom je er stap voor stap achter wat je hebt gezien.

Nee, dan de ooievaar! Die herkent bijna iedereen. Sinds een week of drie zitten er twee op de nestpaal op het eiland in het Vondelpark. Terwijl de mannetjesooievaar vanwege zijn manke poot afgelopen winter in de stad bleef, is het vrouwtje op en neer naar Zuid-Spanje of Afrika gevlogen.

Ochtendzang
Amateurfotograaf en stadsvogelliefhebber Peter Wesche volgt dit koppel al jaren vanaf een bankje tegenover het vogeleiland. "Als je het geduld hebt om hier een tijdje te zitten, zie je ongelooflijk veel en kun je hun gedrag ook beter lezen." Tegen de avondschemer wordt op de nestpaal in een halfuur twee keer gepaard. Na de korte daad gooien de ooievaars hun kop achterover, klepperen ze met hun snavels en kruipen ze daarna weer dicht tegen elkaar aan.

Het valt Wesche op dat het de laatste dagen rustig is. Waren de beesten eerst nog druk in de weer met nestmateriaal, nu zijn ze behoorlijk honkvast. Dat kan volgens hem maar één ding betekenen. "Er zijn eieren op komst."

Wesche kijkt met het blote oog en door de lens van zijn camera. Zijn blik is vooral gericht op de ooievaars, en op de aalscholvers en nijlganzen die in de grote boom bij het eiland zitten. De futen in de Sloterplas vindt hij ook geweldig. Voor hem is lente niet de ochtendzang van een merel of honderden grutto's in een natte wei, maar een kwestie van toegenomen activiteit. "Paarlust, nestbouw, geknok en lawaai." Om dat te ervaren, hoef je de stad niet uit.

Zeven vogels die in de lente arriveren en de zomer in Amsterdam doorbrengen. Beeld Tzenko Stoyanov

Zeven vogels die in de lente arriveren en de zomer in Amsterdam doorbrengen:

1.Tjiftjaf

Groenig, onopvallend zangertje. Leeft in parken, achtertuinen, begraafplaatsen en ander stedelijk groen. Roep: twee knikkers die langs elkaar ketsen met een duidelijk 'tsji' ertussen. Vanaf derde week maart in Centrum, De Pijp, Artis, Science Park, Sport­velden Watergraafsmeer, Amsterdamse Bos.

2. Boerenzwaluw
Archetypische zwaluw, met witte borst en langere staartpennen dan de huiszwaluw. Maakt nesten in schuren en loodsen. Vanaf begin april bij de grote vijver in het Amsterdamse Bos, Nesciobrug, De Nieuwe Ooster, Twiske.

3. Boomvalk
Sierlijke roofvogel die zijn prooi in de lucht vangt. Jaagt met hoge snelheid op libellen of kleine vogeltjes. Maakt spectaculaire duikvluchten. Volwassen boomvalken hebben een roestbruine broek. Vanaf half april in Amsterdamse Bos, Westgaarde, Frankendael, Geuzenbos, Zeeburg, Noord.

4. Witte kwikstaart
Rank, overwegend wit vogeltje met opwippende staart. Zo groot als een kanarie. In de buurt van boerderijen. Vanaf derde week maart in Centrum, Hoofddorppleinbuurt, Brettenzone (Sloterdijk), Amsterdamse Bos.

5. Visdief
Kleine stern met zwarte pet en rode snavel. Jaagt op vis en hangt soms biddend boven het water. In Amsterdam wildlife, nu in Eye, volgen stadsecoloog Martin Melchers en journalist Merel Westrik wilde dieren die in Amsterdam hun thuis hebben gevonden, waaronder een stel visdiefjes. In Sloterdijk, Schiphol, Landje van Geijsel, Polder IJdoorn, Diemer Vijfhoek.

6. Grutto
Beige-rossige steltloper met lange dunne stelten en dito snavel. Ook te herkennen aan roep die beetje klinkt als 'grutto'. Landje van Geijsel, Polder IJdoorn.

7. Koekoek
Groter dan een duif. Grijsbruin met nonchalante vleugelslag. Een koekoek laat zich niet snel zien, maar zijn roep herkent een kind: 'KOEkoek'. Legt ei in nest van andere vogels. Vanaf half april in Diemer Vijfhoek, Twiske, Diemerpark, Science Park, Gaasperzoom, langs het Amster­dam-Rijnkanaal ter hoogte van de sportvelden op IJburg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden