Plus

Trap er niet in: de 8 beste politieke trucs tijdens de Algemene Beschouwingen

Praat in jip-en-janneketaal, ontregel, denk in beeld en let op de camera. Anders heb je zó de hoofdrol in een Lucky TV. De do's en don'ts voor politici in hét debat van het jaar: de Algemene Beschouwingen.

'Als je controle wilt over welk fragment op tv komt, is het slim om maar een paar interrupties op een dag te plaatsen' Beeld Sebe Emmelot

1. De eerste klap is een daalder waard

De tweedaagse hoogmis van de parlementaire democratie begint om 10.30 uur. Dat is anderhalf uur voor het middagjournaal van de NOS. De fractievoorzitters is er alles aan gelegen om daar met een kort quoteje in te zitten en dus schieten ze uit de startblokken.

Een andere goede reden om snel te scoren: alle nieuws­sites volgen de Algemene Beschouwingen op de voet, al dan niet met een liveblog. Zodra het debat is begonnen, willen ze allemaal zo snel mogelijk een artikel online hebben.

Maak je in het eerste kwartier een goed punt, dan kan dat zomaar de kop van het stuk worden, weten de politici. 'Roemer botst met Samsom over zorg' of 'Wilders noemt Rutte een oelewapper'. De toon van het debat is dan gezet.

2. Doseer

Sommige fractievoorzitters lopen permanent heen en weer tussen zetel en interruptiemicrofoon, maar met hagel schieten is lang niet altijd de meest efficiënte strategie. Geert Wilders snapt dat als geen ander, zegt debatexpert Lars Duursma. "Als je controle wilt hebben over welk fragment op tv wordt uitgezonden, is het slim om maar een paar interrupties op een dag te plaatsen."

Die oneliners moeten dan wel raak zijn natuurlijk, maar volgens Duursma denkt Wilders heel goed na over wie hij aanvalt, en op welke manier. Zo zorgt hij ervoor dat als hij interrumpeert geen andere fractievoorzitters bij de microfoon staan. Dat versterkt het beeld van Wilders als eenzame strijder.

3. Hou het simpel, maar niet té simpel

De term jip-en-janneketaal werd gemunt in 2002, toen VVD-leider Hans Dijkstal vanuit zijn partij het verwijt kreeg te veel beleidsjargon te gebruiken. Nu zegt premier Mark Rutte tegen Turkse Nederlanders die zich misdragen dat ze 'op moeten pleuren'. Politici zijn de steeds meer de 'taal van het volk' gaan spreken.

Onderzoek wijst uit dat politici die simpele taal gebruiken beter worden begrepen. Maar er bestaat ook een omslagpunt, waarschuwt Thijs Hannaart, schrijver van het onlangs verschenen boek Kies mij, waarin hij politieke trucs onleedt. "Als je ingewikkelde vraagstukken te veel simplificeert, ergert dat kiezers. Die voelen zich dan niet serieus genomen."

4. Ontregel

De Algemene Beschouwingen zijn het belangrijkste debat van het jaar, en zelfs de meest ervaren fractieleider voelt enige vorm van stress als hij achter het spreekgestoelte gaat staan.

In 2012 viel Wilders toenmalige PvdA-leider Job Cohen al aan voordat die een woord gesproken had. "Mijnheer Wilders, u bent een slimme en goede debater, maar met dit geschreeuw haalt u uzelf, deze Kamer, maar vooral ook uw kiezers omlaag," reageerde Cohen geërgerd. En zo was hij, nog voor hij goed en wel was begonnen, al van zijn à propos gebracht.

Ontregelen is ook een tactiek die veel kleine Kamerfracties aangrijpen om zich in de kijker te spelen. Hun spreektermijn is pas laat in de avond, als de meeste journalisten ofwel naar huis ofwel doodop zijn. Met onverwachtse, en in sommige gevallen ongepaste interrupties hopen ze toch nog wat media-aandacht te genereren.

'Ontregelen is ook een tactiek die veel kleine Kamerfracties aangrijpen om zich in de kijker te spelen' Beeld Sebe Emmelot

5. Denk in beeld, spreek beeldend

Alexander Pechtold stond tijdens de Algemene Beschouwingen in 2009 met een dikke stapel papier in zijn handen bij de interruptiemicrofoon. Het kabinet wilde 'samenhang' in de bezuinigingsmaatregelen, en had daarom elk ministerie een rapport laten maken.

"Samenhang? Zal ik er een nietje doorheen slaan?" riep Pechtold honend. Het was een ijzersterk beeld, omdat het naadloos aansloot bij de kritiek op het besluiteloze kabinet.

Dat het gebruik van beeld ook verkeerd kan uitpakken, bewees GroenLinksleider Jolande Sap twee jaar later met haar befaamde stekkerdoos. Ze wilde op ludieke manier laten zien dat de PVV de stekker uit het kabinet kon halen, maar de grap sloeg totaal dood. Het was een van de meest gênante momenten ooit in de plenaire zaal van de Tweede Kamer.

Ook zonder attributen kunnen politici hun punt beeldend over het voetlicht brengen. Effectief stijlmiddel: de metafoor. 'Studenten die een tekst hebben gelezen met daarin een metafoor, blijken zich na afloop veel meer details weten te herinneren uit de tekst,' schrijft Hannaart in zijn boek.

Een geslaagde metafoor was die van SP-leider Emile Roemer, uit 2010. "Een broos groeiende economie is net een jong plantje, die moet je water geven. Maar u, meneer Rutte, komt met zó'n snoeischaar aan!"

6. Vermijd jargon

Een letterlijke quote van oud-premier Ruud Lubbers: "Voor de voet weg moet dit probleemveld worden neergetunneld in een motie, om langs deze weg in lijn met de afspraken met het kabinet al zwaluwstaartend de pijnpunten snelstens en bestens af te concluderen. Daarom moet het tekort eerstens worden versleuteld en verspijkerd, waarvoor een tijdpad dient te worden uitgezet. Langs deze weg moet de problematiek geleidelijk aan worden afgekocht en verschmertzt."

Zo moet het dus niet.

7. Richt je tot de achterban van je tegenstander

"Slechte debaters vallen hun tegenstander aan, goede debaters richten zich tot de achterban van hun tegenstanders," zegt Duursma, die debattrainingen geeft aan politici. "Laat weten dat jij de zorgen van de kiezer van je opponent beter begrijpt."

Op de man spelen kan zelfs averechts werken, zegt Duursma. "Jeroen Dijsselbloem zei eens tegen Wilders dat hij een 'naïef en verwrongen wereldbeeld' heeft. "Daarmee beledigde hij ook alle kiezers die PVV gestemd hebben. Eigenlijk zegt Dijsselbloem dat zij een naïef en verwrongen wereldbeeld hebben."

8. Cameratoezicht

Een beeld zegt meer dan duizend woorden. Of in dit geval: meer dan een paar duizend woorden. Je kunt nog zulke zinnige betogen houden over koopkrachtplaatjes, als je wordt gefotografeerd terwijl je uitgebreid gaapt of in je neus peutert, zal dat het beeld zijn dat iedereen onthoudt.

Zeker voor de fracties die in de zichtlijn van de camera's zitten, zoals de PvdA, is het opletten geblazen. Te opzichtig ginnegappen of Angry Birds spelen kan je zomaar een hoofdrol in een filmpje van Lucky TV bezorgen.

Dit geldt ook voor de ministers een staatssecretarissen, die twee dagen zwijgend in 'Vak K' moeten doorbrengen. Voorafgaand aan de Algemene Beschouwingen in 2014 kregen ze zelfs een instructiemail. 'Serieus kijken, geïnteresseerd luisteren!' werd hun opgedragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden