Transgenderpionier Aaïcha krijgt alsnog een grafsteen

Een Amsterdamse hoerenmadam, maar ook een transgenderpionier met een turbulent leven in Parijs en op de Wallen. Vanmiddag geven bewonderaars het anonieme gemeentegraf van Aaïcha Bergamin (1932-2014) alsnog een monument.

Aaïcha Bergamin (1932-2014)Beeld Persoonlijk archief Bergamin, in bezit van Alex Bakker

Een paar weken na Aaïcha's overlijden begonnen Alex Bakker en Gay Pride-ambassadeur Dolly Bellefleur (het alter ego van Ruud Douma) met het inzamelen van geld via een Facebookpagina. Ze betreurden haar tragische einde en wilden een echt graf voor Aaïcha.

Een jaar later is het benodigde geld binnen. Vanmiddag om 15.30 uur wordt de grafsteen in een openbare ceremonie bij begraafplaats St. Barabara op de Spaandammerdijk onthuld. Het lichte glasontwerp van kunstenaar Martyn van der Jagt is volgens Bellefleur een kunstwerk dat recht doet aan Aaïcha. 'Versierd met prachtige stenen, stralend en spiegelend.'

Aaïcha Bergamin was zeventien toen ze kort na de oorlog in de kleding van haar zus danste in de Cassablanca op de Zeedijk. Niet veel later betrapte haar moeder haar in bed met een Jamaicaanse danser en werd ze naar een psychiatrische instelling gestuurd. Aaïcha ontsnapte, liftte naar Parijs en begon daar haar leven als transseksueel.

Toen ze begin twintig was, keerde ze terug naar Amsterdam. Een reguliere baan krijgen was voor transseksuelen en transgenders in die tijd onmogelijk. Aaïcha werkte als prostituee en hoerenmadam en trad op in clubs. In een plaatselijke verordening stond dat het verboden was je in het openbaar te vergeven 'in kleding van de andere kunne'. Voor agenten was dat - als lolletje tijdens een rustige avond of omdat ze vonden dat de vrouwen 'moreel fout' waren - reden om transgenders op te pakken en te vernederen.

Boek over transgenders
Historicus Alex Bakker (46) schrijft op dit moment een boek over transgenders in Nederland. Daarin wijdt hij een hoofdstuk aan Aaïcha. Bakker besloot zelf achttien jaar geleden van geslacht te veranderen. 'Er was in Aaïcha's tijd niets geregeld, je kon eigenlijk alleen maar terecht in de goot. Daarom kozen waarschijnlijk veel mensen met dezelfde gevoelens ervoor om die gevoelens maar in te slikken.'

Wat heeft Aaïcha betekend voor Amsterdamse transgenders? Bakker: 'De vrouwen in die tijd waren echte vechters. Ze regelden alles zelf, moesten sterk en zelfstandig zijn. Hun hormonen kochten ze op de zwarte markt, voor een geslachtsoperatie moesten ze vaak naar het buitenland, een normale baan kregen ze niet. Aaïcha hoorde bij die generatie, een groep die al bijna volledig uitgestorven is. Ze vocht tegen de klippen op voor haar levensgeluk. Die vrouwen dachten: wat ze ook zeggen, wat ze ook doen, ik wil zo leven. Daarmee hebben ze de weg vrijgemaakt voor een nieuwe generatie.'

Drie hoog in Amsterdam
Aaïcha had longkanker en overleed op 31 mei 2014 in het VUmc. De laatste jaren van haar leven woonde ze alleen op drie hoog in de Jan Pieter Heijestraat. Bakker: 'Niemand bekommerde zich om haar spullen toen ze overleed. Samen met haar buurvrouw, met wie ze wel nog goed contact had, ben ik naar haar huis gegaan. Een aantal spullen heb ik bewaard, ze had niet veel meer. Ik nam de dingen mee waarvan ik dacht: als je ooit in een museum haar verhaal wil vertellen, dan moet je dit hebben. Dit is haar erfgoed.'

Dat erfgoed wordt nu tentoongesteld. Haar favoriete bontjas is vanaf 11 oktober, de jaarlijkse Coming-Outdag, te zien in het Amsterdam Museum. Daar wordt een tentoonstelling met persoonlijke verhalen en objecten van transgenders ingericht die nog tot medio maart te zien zal zijn.

Vandaag (28-07) in Het Parool: 'Homo' bleek toch niet te genezen.

Bekijk de aflevering over transgenderpioniers van Andere Tijden uit 2013, waarin ook Aaïcha haar verhaal doet:

Aaicha tijdens een optreden, vermoedelijk in nachtclub Madame Arthur in de vroege jaren tachtigBeeld Persoonlijk archief Bergamin, in bezit van Alex Bakker
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden