Plus

Tramlijn 10 (1900-2018) was een manusje-van-alles

Dat lijn 10 met ingang van zondagochtend niet meer bestaat, is historisch: het betekent het einde van wat de oudste tramlijn van Amsterdam was.

Tranlijn 10 Beeld Stadsarchief Amsterdam

Om tram 10 kon je niet heen. Zo'n lijn waar je bijna altijd wel even in terecht kwam, of je nu wilde of niet, een manusje-van-­alles. Terwijl de 10 met zijn slechts 7,3 kilometer toch allesbehalve de langste was: alleen de 4 en de 24 waren korter. De 10 was zo'n stadstram waar je pas blij van wordt als je doorkrijgt dat ie er niet meer is.

Tramdeskundige Adriaen Louman zegt dat lijn 10 andere lijnen beter liet functioneren. "De 10 heeft een cementfunctie. Niet de drukste lijn van de stad, maar tussen het Westerpark en het Oostelijk Havengebied deed ie de hele stad aan." Louman, docent rechten aan de Hogeschool van Amsterdam, schreef het boek Amsterdamse tramlijnen 1975-2018.

Zonder al te veel fantasie is lijn 10 te noteren als een van de voornaamste slachtoffers van de Noord/Zuidlijn. Vandaag, zaterdag 21 juli, rijdt hij voor het laatst. Door de komst van de nieuwe metro wordt het trammaterieel anders ingezet, efficiënter zegt het GVB. De functie van de 10 wordt overgenomen door lijn 5 (op het westelijk deel van het traject), lijn 7 (op het oostelijke deel) en lijn 1 (in het middenstuk).

Ongenummerd
Dat lijn 10 met ingang van zondagochtend niet meer bestaat, is historisch: het betekent het einde van wat de oudste tramlijn van Amsterdam was. Zo oud dat op 14 augustus 1900 de lijn ongenummerd heen en weer reed tussen het Leidseplein en het Haarlemmerplein.

Er bestonden geen andere lijnen, dus waar zou een nummer in die eerste tijd voor nodig zijn? Voor de exploitatie waren tien wagens beschikbaar, ingericht op proef: zij hadden onderling afwijkende indelingen van het interieur.

De laatste grote aanpassing van lijn 10 vond plaats in 2004, toen de tram door ging rijden tot het Azartplein voor de vele nieuwe bewoners van het KNSM- en het Java-eiland. Dit betekende onder meer een terugkeer, na 66 jaar, van het tramverkeer in de Czaar Peterstraat.

Knecht
Voor redacteuren van Het Parool was de 10 ook belangrijk: wie de redactie bezoekt per tram stapte uit op de halte Eerste Leeghwaterstraat.

Het curriculum vitae van de 10 toont een tramlijn van twaalf ambachten en dertien ongelukken: de lijn heeft van alles en nog wat gedaan, maar is kennelijk nooit ergens echt goed in geworden. Dan weer wel door de Roetersstraat, dan weer niet. Over de Ceintuurbaanbrug en de Hogesluis, de Mauritskade en de Van Swindenstraat.

De 10 heeft overal, met name in Oost, zijn voetsporen liggen. Een knecht, heus geen meesterknecht, maar wel een nuttige. Zo'n lijn die altijd fijn is om erbij te hebben. Hij zal node worden gemist.

Volg alles over opening en de eerste dag van de Noord/Zuidlijn in ons liveblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.