Plus

Topsalaris? Alleen voor de topdirigent

Leden van het Concertgebouworkest verdienen het minst van alle Europese toporkesten, maar toch weet Amsterdam topmusici aan te trekken. Hoe kan dat? En hoe zit het met het salaris van de dirigent?

Het Concert­gebouworkest betaalt niet de hoogste ­salarissenBeeld Anne Dokter/Royal Concertgebouw Orchestra

Kortgeleden gebeurd: het Concertgebouw­orkest zocht een hoboïst en vond een goede in Bamberg. Het Bamberger Symphoniker is een véél minder bekend orkest, maar toch had het Concertgebouworkest moeite om de hoboïst over te halen naar Amsterdam te komen.

De reden? In Amsterdam ging de musicus ongeveer de helft verdienen van wat ze in Beieren betalen.

Musici van de Europese toporkesten verdienen het allerminst in Amsterdam. Dat komt door de lagere subsidiëring die Nederland kent vergeleken met bijvoorbeeld Duitsland, zeggen ze bij het Concertgebouworkest.

Toch weet Amsterdam topmusici aan zich te binden. Hoe kan dat? "Het Concertgebouworkest geniet een status als een van de beste orkesten ter wereld," zegt directeur Jan Raes.

"Het artistieke klimaat is aantrekkelijk. We hebben een ambitieuze programmering, veel tournees, en musici kunnen via een mecenaat gebruikmaken van topinstrumenten. Daarnaast werken we met topdirigenten en spelen we in een van 's werelds mooiste zalen."

Als instappend musicus verdien je bij het Concertgebouworkest 4518 euro bruto per maand. Een riant salaris, waar je toch heus iets aardigs voor kunt huren of kopen in Amsterdam, zou je denken. Maar bij het Concertgebouworkest maken ze zich er zorgen over.

"We constateren dat de salarisverschillen met andere orkesten groeien en dat de woonkosten in Amsterdam fel stijgen," zegt Raes.

"Dus de redenen om voor het Concertgebouworkest te kiezen zijn eindig. Wij zijn heel blij met een musicus die de artistieke argumenten zo zwaar laat wegen dat hij een lager salaris accepteert. Wel merken wij dat zulke gesprekken steeds moeizamer gaan. Dat is dus een reëel gevaar voor onze toekomst."

Als je bedenkt dat je als topviolist in Berlijn maandelijks 10.000 euro verdient, klinkt 4500 euro voor een van de beste orkesten van de wereld inderdaad wat schamel in de oren. Dat geldt echter helemáál als je naar de dirigent kijkt.

Als je het aan de orkestmusici vraagt, wordt die namelijk juist zwáár overbetaald. Dit is natuurlijk een opinion reçue, die nuancering behoeft, maar bij een gezelschap als het Concertgebouworkest is er zeker iets voor te zeggen. Dat wil zeggen: de honorering van de dirigent wijkt wel érg veel af van die van het gemiddelde orkestlid.

Om concreet te worden hebben we getallen nodig, maar die worden door orkestdirecties ongaarne verstrekt. Directeur Raes wil alleen zeggen dat dirigenten geen salaris krijgen, maar gecontracteerd worden op basis van gages. Over de hoogte daarvan worden geen uitspraken gedaan.

Gelukkig zijn er ook nog gepensioneerde orkestdirecteuren. Die doen minder moeilijk. In 2009 lichtte Jan-Willem Loot, de voorganger van Jan Raes als algemeen directeur van het KCO, een tipje van de sluier op.

"De honoraria zitten tussen de pakweg 10.000 en 20.000 euro per concert. Als je er vier in een week hebt, is dat aardig betaald, dacht ik. De Berliner en Wiener Philharmoniker betalen net zoiets als wij."

"In Amerika ligt het anders. Het Orchestre de Paris betaalt véél meer, en ook in de VS gebeurt dat, maar de ergste stad van de wereld is München. Daar zaten op een gegeven moment de drie best betaalde dirigenten ter wereld: James Levine bij de Philharmoniker, Lorin Maazel bij de Bayerische Rundfunk en Zubin Mehta bij de Staatsoper. De rijkste stad ter wereld."

Mopje
Tussen de 10.000 en de 20.000. Iedereen kan er zelf op basis van het seizoensprogramma de namen bij bedenken. Bernard Haitink, Valeri Gergjev, Antonio Pappano, John Eliot Gardiner zullen in het toptarief vallen. Alan Gilbert, de voormalige chef van de New York Philharmonic wellicht ook.

Andris Nelsons, Vladimir Jurowski en Markus Stenz vallen wellicht in het lagere tarief, en dat geldt zeker voor Gustavo Gimeno, die net komt kijken.

5.000.000

Op de lijst van best betaalde dirigenten, van consultant Drew McManus, prijkt Jaap van Zweden bovenaan, met 2 miljoen dollar ­salaris en 3 miljoen bonus.

Dat dirigenten onbegrijpelijk veel geld verdienen, wordt treffend geïllustreerd door een mopje dat Yakov Kreizberg (de charismatische chef van het Nederlands Philharmonisch Orkest tussen 2003 en 2011) graag aan journalisten vertelde, en waar hij zelf het hardst om moest lachen.

Hier is die mop. Komt een man in een dierenwinkel. Hij wil een papegaai kopen. De winkelier heeft er drie. De eerste, een doodgewone papegaai, kost 300 dollar. Daarnaast zit een papegaai die 2500 dollar moet kosten. Winkelier: "Maar die kan dan ook de volledige Shakespeare voordragen.
In het Engels!"

Dan ziet de man dat de derde papegaai, een oud en onooglijk beestje, met kale plekken, 50.000 dollar moet kosten. "Als dat Shakespearebeest 2500 dollar waard is, wat voor iets ongelooflijks kan déze vogel dan wel niet?" vraagt de man. Zegt de winkelier: "Dat beest kan helemaal niks. Maar die andere twee noemen hem maestro."

Landgoed zo groot als Luxemburg
Hoe scheef de verhoudingen zijn, blijkt uit de lijst van best betaalde dirigenten in Amerikaanse dienst die consultant Drew McManus jaarlijks bekendmaakt, op basis van openbare gegevens van de belastingen.

De meest recente lijst heeft betrekking op het seizoen 2013/14. Daar prijkt Jaap van Zweden met 5 miljoen dollar bovenaan. Hij is (nu nog) chef van de Dallas Symphony. Het orkest liet weten dat Van Zweden maar 2 miljoen salaris krijgt. De resterende drie miljoen is een 'loyaliteitsbonus', die uit private fondsen wordt betaald.

Als instappend musicus verdien je bij het Concertgebouworkest 4518 euro bruto per maandBeeld Anne Dokter/Royal Concertgebouw Orchestra

Op de tweede plek staat Riccardo Muti (Chicago Symphony) met 2,3 miljoen dollar, op drie staat Christoph Eschenbach (National Symphony in Washington) met 2,2 miljoen, op vier Michael Tilson Thomas (San Francisco Symphony) met 2,1 en op vijf Alan Gilbert (toen nog chef in New York) met 1,7 miljoen dollar.

Als dirigenten van dit kaliber ook nog naast hun chefschappen gastdirecties doen, waarvoor de absolute top (Muti, Barenboim, Chailly) tussen de 30.000 en 40.000 euro per concert kan krijgen, kun je je voorstellen dat de grootste poenschepper van allemaal, Lorin Maazel - die tot kort voor zijn dood jaarlijks meer dan 250 concerten bij toporkesten gaf - in Virginia een landgoed kon kopen ter grootte van Luxemburg. Hij was er alleen nooit, want hij moest dirigeren.

Daar steekt de driekamerwoning in Amsterdam-Oost toch wat schrilletjes bij af.

Dit is deel twee van een serie over het Concert­gebouworkest. Het volgende en laatste deel gaat over de programmering van toporkesten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden