Plus

Tonio

Met de verfilming van de requiemroman van A.F.Th. van der Heijden verlengt regisseur Paula van der Oest het leven van Tonio wéér een stukje.

Pierre Bokma als Adri van der Heijden, Rifka Lodeizen als Mirjam Rotenstreich Beeld Tonio

'Ik schrijf het in de eerste plaats voor jou. Nee niet voor je zielenrust, ik hoop juist de aandacht van je ziel te trekken.'

In de openingsscène van Tonio, de verfilming van de requiemroman die A.F.Th. van der Heijden schreef na de dood van zijn zoon Tonio, die in alle vroegte werd aangereden op een verlaten kruispunt in Amsterdam, richt de schrijver zich in voice-over tot zijn overleden zoon.

In de film van Paula van der Oest houdt de camera stil bij het portret dat Tonio van der Heijden van zichzelf liet maken, poserend als Oscar Wilde.

Geen typische boekverfilming
Vervolgens verschijnt de schrijver in beeld: A.F.Th. van der Heijden vertolkt door Pierre Bokma, driftig tikkend op zijn elektrische schrijfmachine. Direct daarna maakt de film een sprong terug in de tijd en staat Tonio voor de deur van zijn ouderlijk huis. Springlevend.

Het zou het begin kunnen zijn van een typische boekverfilming, zo een waarvan er al zoveel zijn: een raamvertelling met een voice-over, dertien in een dozijn. Dat is Tonio gelukkig niet.

Pijnlijk detail
In de volgende scène zien we hoe het portret van Tonio als Oscar Wilde tot stand komt, vervolgens bellen twee agenten aan bij Adri en zijn vrouw Mirjam Rotenstreich om te vertellen dat Tonio (pijnlijk detail: ze noemen hem Tony) betrokken was bij een aanrijding.

Tonio blijft daarna sprongen maken in de tijd, heen en weer en terug en verder terug; associaties, herinneringen en reddingsfantasieën wisselen elkaar af in het prachtige scenario dat Hugo Heinen destilleerde uit Van der Heijdens meermaals bekroonde roman. Daarbij zijn de grootste valkuilen - sentimentaliteit en voorspelbaarheid - in de meeste gevallen vakkundig omzeild.

Radeloze queeste
Zoals Van der Heijden in Tonio aan de haal gaat met de realiteit gaan Heinen en regisseur Paula van der Oest weer aan de haal met zijn boek. Natuurlijk draait het om rouw en om de zware wissel die de ontwrichtende gebeurtenis trekt op beide echtelieden, maar meer nog ligt de focus op het proces van accepteren van wat niet te accepteren valt.

De schrijver raakt geobsedeerd door de vraag wat er met Tonio gebeurde in de uren en dagen voorafgaand aan het ongeluk. Hij reconstrueert het leven van zijn zoon tijdens een radeloze queeste naar zin en betekenis, als een ware duivelskunstenaar, in prachtige scènes die de logica tarten.

Fictie als redmiddel
Als Adri uit alle macht probeert de tijd voor de gek te houden, om zo zijn enig kind te behoeden voor het naderende onheil, doet Tonio een beetje denken aan Tom Tykwers noodlotsdrama Lola rennt, waarin Franka Potente zich drie keer opnieuw de benen uit het lijf rent om haar vriends leven te redden. Fictie als redmiddel. Ofwel: de kracht van de fantasie in optima forma.

Tonio

Regie Paula van der Oest
Met Pierre Bokma, Rifka Lodeizen, Chris Peters
Te zien in Cinecenter, Eye, FC Hyena, Filmhallen, Ketelhuis, Studio/K, Cinema Amstelveen, City, Tuschinski

Chris Peters overtuigt als Tonio, in zijn eerste grote rol Beeld Tonio

Chris Peters, in zijn eerste grote rol, overtuigt als de in de knop gebroken Tonio, Rifka Lodeizen is prachtig als moeder Mirjam. Het best van allemaal is Pierre Bokma, in de rol van zijn leven, als een gewond dier dat toch de kracht vindt om zich weer op te richten.

Beklemmende sfeer
De montage van Sander Vos is zeer zorgvuldig, het ingetogen, nooit opdringerige sounddesign ondersteunt de beklemmende sfeer. Het prachtige Who Knows van Marion Black - muziek die Tonio op zijn iPod had - zorgt dan weer voor een wonderlijk hoopvol en troostrijk slotakkoord: 'Who knows what tomorrow will bring / Maybe sunshine, and maybe rain...'

Alle elementen tezamen zorgen ervoor dat Van der Oest glansrijk in haar missie slaagt; met haar tedere, genadige, sfeerrijke, ontroerende, niet sentimentele film verlengt ze het leven van Tonio wéér een stukje, zoals de requiem­roman eerder ook al deed.

Tonio, de Nederlandse inzending voor de Oscar voor beste niet-Engelstalige film en vorige week de openingsfilm van de eerste editie van het Parool Film Fest, bewijst dat een boek wel degelijk een prima fundament voor een film kan zijn. Voor een film naast het boek, welteverstaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden