Plus

Ton Elias: 'De VVD lijdt aan ideeënarmoede'

Ooit was Ton Elias (63) een markante figuur binnen de VVD, maar de partij wilde hem niet meer in de Kamer. 'Nu zie ik er bleke politici.'

Ton Elias: 'Tegenspraak brengt een partij verder. Nu zie ik stilstand' Beeld Guus Schoonewille

Hij gaat er geen geheim van maken, zegt hij aan de keukentafel. Ton Elias was 'onvoorstelbaar boos' dat hij niet op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer werd gezet.

Elias erkent dat hij eigenwijs was. "Ongetwijfeld heb ik vijanden gemaakt, maar niemand heeft mij gezegd dat ik geen goed Kamerlid was. Zo ga je niet met mensen om."

Hoe dan ook: de politieke carrière van de oud-journalist, ondernemer en Kamerlid sinds 2008 was beëindigd. Van die boosheid zijn de scherpe randen nu af. "Maar ik maak me nog wel zorgen om mijn VVD." Nu is de VVD behoorlijk 'niksig', zegt hij.

"Wij moeten terugkeren naar onze oude wortels van vrijzinnigheid en liberalisme. We hebben Rutte, Rutte en Rutte. En wat hebben we dan verder? Niks. Dat vind ik ongezond. Omdat de VVD het beste inhoudelijke programma van Nederland heeft."

Wat ziet u dan?
"Er is een ja-en-amencultuur ontstaan. Ik zie bleke politici, die door trainingen allemaal hetzelfde zeggen. Als je honderd jonge VVD'ers die van ons opleidingsinstituut komen apart neemt, en vraagt 'wat drijft je bij de VVD?', dan hebben ze allemaal precies hetzelfde verhaal. Dat is nogal ongezond voor een liberale partij. Allemaal dat 'je iets van je leven moet maken'. Tekst die Mark Rutte uitsprak toen hij in 2006 voor het lijsttrekkerschap ging. Precies dezelfde tekst! En dat wordt bewust aangemoedigd."

Noem eens voorbeelden?
"Twee dagen voor de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen kregen we mail: als er op verkiezingsavond iemand naast je staat en je kent hem niet, praat dan niet over de uitslag, want het kan een journalist zijn. Dat gaat richting angstcultuur. Dat kan niet! Tegen de fractie waarin ik zat, zei de campagneleidster: we moeten allemaal dezelfde taal spreken. Allemaal naar dezelfde training. Allemaal in dezelfde communicatiemal; story telling; maak het persoonlijk; alles vanuit jezelf vertellen. En dan verplicht heel hard applaudisseren na het verhaal van een collega-fractielid."

"Tijdens de economische crisis communiceerde de VVD-top volgens het stramien: I feel your pain. Om de burger het gevoel te geven dat we niet zo ijzerenheinig waren, maar het heel goed begrepen. 'Je maakt zelf iets mee, geef desnoods een slinger aan de waarheid.' Ik vond dat achterlijk gedoe. Dat hoort niet. Als zo'n communicatietrainer dan zegt: je moet maar gewoon zeggen dat je erbij was in die datsja, dan krijg je ook nog ongelukken."

Het gaat de partij ondertussen anders goed af.
"Zeker, maar niet op de lange termijn op deze manier. Ik zie ideeënarmoede. Ons onder­nemersprofiel is helemaal weggezakt. Waarom hebben we niet gepleit voor meer belasting­verlaging voor het mkb? Of voor bedrijven die aantoonbaar aan diversiteit doen? Wat willen we op veiligheid? Tal van voorstellen en ideeën van de fractie zijn niet in het verkiezingsprogramma gekomen om toekomstige coalitiepartners niet voor het hoofd te stoten."

Maar de VVD heeft net wéér een verkiezing gewonnen.
"En daardoor is er weer geen directe aanleiding om deze discussie te voeren. Dat is goed voor het land, want de VVD kan over het algemeen goed besturen. Maar niet voor de partij."

Alleen maar eigenwijze, uitgesproken types: daar gaat een partij ook aan ten onder?
"Nou, zes moet kunnen op een fractie als deze. Nee, ik begrijp het wel. Maar het is kortetermijndenken. Tegenspraak brengt partijen verder. Nu zie ik stilstand."

Is dat niet gewoon rancune van uw kant?
"Nee. Ik noem ook geen namen. Ik zit hier niet om mensen te beschadigen. Ik mis discussie in mijn partij, daar gaat het mij om. Het doet mij pijn te zeggen, maar het is een baantjesmachine geworden. Je gaat erheen om raadslid of Kamerlid te worden, niet omdat je écht zélf iets wilt met dit land. Mij is een waarnemend burgemeesterschap aangeboden. Maar ik wil het niet. Ik doe het zelf wel."

Waarom straft de kiezer de VVD dan niet af?
"Rutte. Hij is populair, handig en buiten­gewoon bekwaam. Hij pakte bij de Kamerverkiezingen dat cadeau van Erdogan op on­navolgbare wijze uit, toen die een minister wilde laten spreken in Rotterdam. Dat Rutte dat heeft tegengehouden heeft ten minste vijf zetels extra opgeleverd. Ik vond het verder een vreeswekkend slechte campagne, maar Rutte redt het op het end. Dat heb ik Rutte en Zijlstra ook gezegd, want we zijn er wel over in gesprek geraakt. Als fractievoorzitter kwam hij ook regelmatig langs, hij woont om de hoek. Als ik 's avonds in mijn kamerjas zat, dronken we een flesje leeg. Dat is nu niet anders. De gesprekken met Rutte waren op zijn initiatief om onze oude vriendschap te herstellen. Dat vond ik sterk."

Rutte ziet de staat van de VVD anders dan u?
"Nou, dat was een privégesprek. Maar daar werd over en weer geen Spaans gesproken. Tegen Rutte heb ik ook gezegd: je hoeft niet met een glad verhaal te komen. Nou, dat deed hij ook niet. Ik heb uitgelegd dat je loyaliteit niet moet verwarren met een ja-en-amencultuur. Je kunt namelijk ook buitengewoon loyaal zijn door op een cruciaal moment iemand buiten­gewoon hard tegen de schenen te schoppen."

En wat zegt hij dan?
"Dat vertel ik niet, maar ik heb hem in elk geval toegelicht waarom ik vind dat hij de rot in de partij onvoldoende onderkent en aanpakt."

Heeft hij zijn opvolging wel geregeld?
"Er staan er wel een paar klaar. Klaas Dijkhoff, Jeanine Hennis, Edith Schippers eventueel. Maar goed, het moet nog waargemaakt worden. Dijkhoff is nog niet getest. Het kan ook te snel komen. Je weet wat er over Ed Nijpels werd gezegd? Een goede bordeaux, maar te vroeg opengetrokken. Ik ben er bovendien van overtuigd dat Rutte nog een keer lijsttrekker en premier wil worden."

Want?
"Het is een man van plichtsbesef. Ik herinner me nog heel goed dat hij in 2009 met een ontstoken verstandskies en 40 graden koorts een groot debat deed. Niemand heeft er iets van gemerkt. De man is spijkerhard! Hij gaat niet halverwege weg als er nog iets in de kan zit."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden