Plus

Toestroom toeristen maakt Amsterdam minder sociaal

De impact van massatoerisme op de stad reikt verder dan drukte en overlast: de sociale cohesie valt weg, verloedering is zichtbaar. 'We zitten op een kantelpunt.'

Eberhardt: 'Ik zie de hele dag drommen mensen voorbij lopen. Ze blijven niet, ze passeren' Beeld Lars van den Brink

Als Dick Eberhardt vanuit zijn winkels naar buiten kijkt, ziet hij de verloedering in de binnenstad; vervuiling, straatdealers, 'to go'-eettenten. Hij heeft vijf zaken in de binnenstad, verspreid over de Damstraat, het Damrak, de Zeedijk en de Warmoesstraat. Overal is het beeld hetzelfde.

"Ik zie de hele dag drommen mensen voorbij lopen. Ze blijven niet, ze passeren. Funest voor de sociale cohesie in de straat."

Marjolein Smit, politiechef in de binnenstad, kaartte het eerder deze maand aan in deze krant: sommige straten tellen meer passanten dan bewoners, met als gevolg dat de sociale ­cohesie onder druk staat.

Straatdealers
Hiermee is het debat over massatoerisme in de stad toe aan een volgend hoofdstuk. In het eerste hoofdstuk kwamen de toeristen massaal naar de stad door de oplevende economie, ­immense keus aan budgetvluchten en de middenklasse in China en India die gingen reizen.

Buurtwinkels maken plaats voor toeristenwinkels Beeld ANP

Daarna volgde de toerisme-industrie; waar veel mensen komen, valt veel geld te verdienen. Airbnb, de bierfiets, een explosie aan rondleidingen voor grote groepen, kaas- en Nutella­winkels. De binnenstad als pretpark.

In het derde deel wordt het schimmig. Pandjesbazen nemen straten over en zetten woningen om in illegale hotels. Straatdealers duiken op en breiden hun terrein uit naar Haarlemmerbuurt, Utrechtsestraat, Waterlooplein, de ­Negen Straatjes. Burgemeester Eberhard van der Laan noemt ­deze dealers de 'zwaluwen van de verloedering': waar zij opduiken, begint de achteruitgang.

Zakkenrollers en straatrovers zien hun handel ook toenemen door de komst van toeristen, van oudsher een makkelijk doel.

En dan het afval. Toeristen die hun troep op straat mieteren, wat kan het hen schelen.

Als een buurt goed in elkaar steekt, kan sociale controle veel opvangen. Buurtbewoners die de vuilophaal waarschuwen als het smerig is of als containers vol zijn. Die straatdealers aanspreken en zeggen dat ze weg moeten gaan.

Maar ja, veel straten zijn overmeesterd door vakantieverhuur; bewoners zijn vertrokken, toeristen zijn in hun plaats gekomen en zullen niet ingrijpen bij te veel vuil op straat en sommigen hebben juist baat bij de dealers.

Vervreemden
Buurtwinkels zien hun vaste klanten uit de straat vertrekken en verdienen nauwelijks aan de dagelijkse stroom toeristen. Ze maken plaats voor toeristenwinkels. Ook bij Dick Eberhardt, die onder meer skatespullen en -kleding verkoopt en geen toeristenspul, lopen de inkomsten terug.

Amsterdammers komen niet naar de binnenstad en ook de dagjesmensen uit de rest van Nederland die ­komen winkelen, laten het afweten. "Het aanbod in winkelstraten holt achteruit," zegt Eberhardt. "Met als gevolg dat bewoners vervreemden van hun buurt."

De nieuwe toeristische zaakjes die oprukken, hebben minder binding met de straat dan, de naam zegt het al, de buurtwinkel. "Een uitge­balanceerd winkelbestand draagt bij aan de ­sociale cohesie," zegt Eberhardt. "Winkeliers die een pakketje aannemen voor de buurman."

Gezamenlijke acties om de straat op te vrolijken, - sfeerverlichting of een markt - zijn moeilijk van de grond te krijgen. Winkelstraatmanager Annemieke Bieringa heeft op de Zeedijk regels moeten vaststellen over het vegen van de stoep, anders doen winkeliers dat te ­weinig. Ook zij is stellig: "De sociale cohesie vliegt weg."

Kantelpunt
De stad zit op een kantelpunt, zegt sociaal geograaf Carla Hoffschulte, die als 'urban manager' van de Hogeschool van Amsterdam onderzoek deed naar de invloed van massatoerisme op de leefbaarheid in de stad. Ze woont al jaren in de Negen Straatjes en heeft het proces van nabij kunnen volgen.

Gevolgen massatoerisme

- Bewoners trekken weg, huizen worden onbetaalbaar, pandjesbazen kopen huizen op en richten deze in voor bezoekers.

- Het aantal bezoekers en toeristen overstijgt het aantal bewoners.

- Vervuiling neemt toe, vuilnis wordt lukraak op straat gezet.

- Straatdealers verschijnen.

- Buurtwinkels sluiten, nieuwe ondernemers doen hun intrede: meestal gericht op eten en drinken, to go.

- Zakkenrollers en straatrovers zien hun kans schoon.

"Buurtbewoners voelen zich steeds minder thuis, winkeliers die snel geld willen verdienen rukken op en zij zijn niet geïnteresseerd in de buurt. Binding interesseert ze niets, zij willen broodjes verkopen."

De sociale cohesie in de stad verdampt, zegt Hoffschulte. Is dat erg? "Ja," zegt ze, "sociale binding hoort bij de stad, misschien wel meer dan we hadden gedacht. Als dat wegvalt ben je geen ­levende stad meer, maar een façade."

Het is geen probleem meer van alleen bewoners en winkeliers in de binnenstad. Ook in De Pijp en Oost laat de drukte sporen na. "Voor je het weet, is het een probleem van de hele stad," zegt Hoffschulte. "We zitten in code oranje."

Lees ook: Mauve in Negen Straatjes heeft het zwaar: 'Toeristen maken vooral foto's' [+]

Toeristen in de stad Beeld ANP

Toerisme in cijfers

- Afgelopen jaar bezochten ­zeventien miljoen mensen de stad.

- De groei zet waarschijnlijk door. Prognoses lopen uiteen tot dertig miljoen in 2026.

- Het aantal hotelovernachtingen nam de eerste maanden van 2016 toe met 11 ­procent ten opzichte van 2015.

- In juli 2016 telde Amsterdam 458 hotels met een totale ­capaciteit van 30.645 kamers en 67.095 bedden; 5 procent meer dan in 2015.

- De bezettingsgraad van hotels in Amsterdam neemt toe sinds 2009 tot bijna 80 procent. Bijna een kwart van alle hotelkamers is in Amsterdam, goed voor ruim een derde van alle hotelovernachtingen.

- Airbnb groeit ontstuimig: in ­januari 2016 werden 475 procent meer overnachtingen ­geboekt in Amsterdam dan een jaar eerder. Het afgelopen jaar vonden in totaal 736.000 overnachtingen in de stad plaats.

- 14.200 Amsterdammers hebben hun woning via Airbnb verhuurd en daarmee gemiddeld 3.800 euro verdiend.

- Op 1 januari 2016 telde de Amsterdamse toeristische sector in totaal 61.392 banen. Vergeleken met 2015 zijn er meer dan 4.000 banen bijgekomen, een groei van 8 procent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden