Plus

'Toeristen eten Venetië op en spugen het weer uit'

Amsterdam moet oppassen dat het Venetië niet achterna gaat. De Italiaanse stad met 55.000 inwoners piept en kraakt onder de druk van miljoenen bezoekers.

Amsterdam kan leren van Venetië hoe het niet moetBeeld Noa Verhofstad

'Venezialand' staat er op haar T-shirt, een verwijzing naar Disneyland natuurlijk. De toeriste heeft een plattegrond tussen haar broekrand gepropt, de vadsige armen zijn behangen met tasjes van Gucci, Calvin Klein en Louis Vuitton. Op de plaats van haar ogen prijken eurotekens. Uit alles blijkt: dit is het lelijke gezicht van het massatoerisme.

De vrouw bestaat niet echt: het is een levensgrote spotprent op een gebouw een paar minuten lopen van de Rialtobrug in het hart van Venetië. De tekening hangt op twee meter hoogte, op een van de drukste doorgaande routes van de stad, een steeg van amper drie meter breed.

Aan haar voeten verdringen bezoekers elkaar op weg naar of komend van het San Marcoplein, dé toeristentrekker van de Italiaanse stad. Niemand die oog heeft voor de prent die de draak steekt met hen, de toeristen, die hier worden neergezet als mensen zonder diepgang op zoek naar plat vermaak.

Onvrede
Regelmatig knettert het tussen bewoners en bezoekers. Eerder deze ochtend bijvoorbeeld, toen drie Franse meisjes en een oudere man elkaar bijna tegen de vlakte liepen. De man pissig, de meisjes - alle drie een selfiestick in de hand - verontwaardigd over de reactie van de man.

De onvrede kwam onder meer twee jaar geleden tot uiting in het voornemen van het stadsbestuur om rolkoffers met te harde wieltjes te verbieden. De boetes voor toeristen zouden kunnen oplopen tot vijfhonderd euro. Argument, nog afgezien van de herrie: de wieltjes zouden de straten te veel schade toebrengen.

Welkom in Venetië, het schrikbeeld voor Amsterdam en tientallen andere steden die net als de gondelstad een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefenen op toeristen uit de hele wereld. Venetië zucht onder meer dan twintig miljoen bezoekers per jaar, een aantal dat jaar na jaar blijft stijgen. Tegelijkertijd daalde het inwonertal in drie decennia van 160.000 naar inmiddels waarschijnlijk minder dan 55.000.

Ruimte is op
Het drukke seizoen moet nog beginnen, hoor je overal in de stad, maar zelfs half april is de drukte al alom. Met Pasen kwamen 300.000 bezoekers tegelijk naar de stad. Er zijn weekenden dat 28 cruiseschepen aanmeren, soms zelfs rechtstreeks aan de kades van het San Marcoplein. Voor de duidelijkheid: het gaat dan soms wel om 40.000 passagiers per dag.
Wat deze cijfers uitdrukken, is vrijwel overal in Venetië in het echt te zien.

Sterker: je kunt er niet omheen. De toeristen nemen de stad over. Op het San Marcoplein en de Rialtobrug natuurlijk, maar ook elders. De centrale wijken van de stad worden overlopen door bezoekers van over de hele wereld. Als er in Amsterdam wordt geklaagd over de drukte, dan is dit de overtreffende trap. De ruimte is gewoon op, letterlijk.

Hit and run-toerisme is het. Mordi e fuggi, zeggen de inwoners zelf. Als een sprinkhanenplaag nemen toeristen bezit van Venetië. Na een paar uur gedrang en gebots is de irritatiegrens ver gepasseerd: je wordt apathisch, krijgt de neiging te gaan duwen als er weer een groep Japanners pontificaal de doorgang staat te versperren.

Geen supermarkten
Maar de gevolgen zijn veel verstrekkender dan alleen opstoppingen. Bedrijven verplaatsen kantoren naar het vasteland, hoger opgeleiden hebben nauwelijks meer iets te zoeken in de stad waar vooral vraag is naar horecapersoneel en gondeliers. De voorzieningen kalven af. Twintig jaar geleden telde Venetië zo'n twintig bioscopen, nu zijn er nog twee kleine zaaltjes.

En de 'gewone' winkel sluit steeds vaker de deuren, om plaats te maken voor souvenirs en andere troep. In de nog relatief rustige wijk Dorsoduro is zeventiger Giacomo een van de laatste der Mohikanen. Hij verkoopt groente en fruit vanaf een platte schuit aan de Fondamenta Gherardini. "Vroeger zaten hier overal bakkers, slagers en fruitverkopers, maar wij zijn de laatsten. Mensen verhuizen, ze hebben geen dagelijkse boodschappen meer nodig."

Zou iedere voorbijganger hier een appel kopen, dan was Giacomo een rijk man. Maar hoewel de markante kop van de Venetiaan door bijna iedere voorbijganger wordt gefotografeerd, zijn er maar weinig mensen die geld bij hem uitgeven. "Waarom zouden ze? Al die toeristen stappen 's middags weer in hun touringcar en ze eten elders." Een museummedewerker is de teleurstelling bijna voorbij. "Het lijkt of het niemand iets kan schelen dat Venetië ten onder gaat."

Eendagstoeristen
Het zijn de dagjesmensen waarop Marco Scurati, oprichter van actiegroep Flussi Turismo, zijn pijlen richt. Volgens hem zijn dit de mensen die de stad alleen maar gebruiken. "Ze eten Venetië op en spugen het weer uit. Voor hen is het alleen maar een van de tussenstops op hun vakantie, maar er wónen hier ook mensen."

De eendagstoeristen zijn de boosdoeners, vindt ook Mara Manente, hoofd van Ciset, een internationaal centrum van toerismeonderzoek. "Tachtig procent van de bezoekers komt één dag, wat in de praktijk betekent dat ze hier maar enkele uren zijn. Daardoor komen ze bijna allemaal niet verder dan dezelfde plekken. Ze sjokken achter elkaar aan."

"Ze komen alleen nog maar andere toeristen tegen. Of mensen die in het toerisme werken," zegt Manente. "Uit ons onderzoek blijkt dat zij Venetië vaak geen echte stad vinden: door hun omgeving zien ze de stad vooral als een museum of een evenemententerrein. Ik begrijp dat, het is een natuurlijke reactie. Je ziet het ook aan hun kledingkeuze: steeds meer bezoekers slenteren door de stad op slippers of in badkleding."

Ziel verdwijnt
De balans is volledig doorgeslagen, zegt actievoerder Scurati. Om de andere zin zegt hij dat hij niets tegen bezoekers heeft. "Maar als er véél meer bezoekers zijn dan bewoners, verandert je stad. De ziel van Venetië verdwijnt, want zonder inwoners is er voor het stadsbestuur, voor de ondernemers, geen reden meer om zich níet exclusief op toeristen te richten. Het gevolg is dat we hier een attractiepark worden, een attractiepark waar her en der nog wat mensen wonen die in de horeca werken, of als gondelier."

Dus is de actiegroep de drijvende kracht geworden achter het plan om op het San Marcoplein alleen nog maar gecontroleerd bezoekers toe te laten. "Dagtoeristen moeten dan van tevoren een kaartje hebben gekocht. Het plein heeft vijf toegangen, dus het is praktisch niet zo ingewikkeld. Met een limiet geef je de bezoekers ook weer iets terug: de mogelijkheid om te genieten van een van de mooiste pleinen ter wereld."

Venetië lijkt bijna verloren, het is hooguit nog aan de rafelranden van de dag dat je iets van warmte voelt. Aan het eind van de middag, als elders in de stad de drukte langzaam maar zeker lijkt te verminderen, komt de Campo Santa Margharita langzaam tot leven. Een enkele toerist heeft zich buiten de gebaande paden gewaagd en zit hier op een terras. Venetianen komen naar buiten. Er wordt gevoetbald en geflirt. Ouwe mannetjes klitten bij elkaar, de zon schijnt. Het lijkt hier bijna Italië.

Beeld anp

Amsterdam loopt gevaar

Als het gemeentebestuur niet ingrijpt, kan ook Amsterdam venetianiseren. Dat stelde de in Venetië werkzame econoom Jan van der Borg vrijdag in Het Parool.

Volgens Van der Borg lijkt het erop dat de druk op delen van de binnenstad door de massale toestroom van toeristen een kritiek punt bereikt. Volgens hem brengen de bezoekers daarmee de stad schade toe. Op een aantal plaatsen is het 'frustratieniveau' volgens hem al gepasseerd: voorzieningen verschralen, de stad raakt vies en straten zijn regelmatig zo stampvol mensen dat er geen doorkomen meer aan is.

Van der Borg ontwikkelde een inmiddels beproefd rekenmodel om te bepalen hoeveel toerisme een stad aankan. Vooruitlopend op definitieve berekeningen lijkt het er volgens Van der Borg op dat de stad 'tegen een kantelpunt aanzit'. "De negatieve gevolgen van de drukte wegen zwaarder dan de positieve."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden