Plus

Tobs Biallosterski was 'één van onze besten' tijdens het verzet

Diamantair Tobs Biallosterski was betrokken bij het verspreiden van het illegale Parool. Later, als geheim agent, werd hij gepakt en vermoord. Roeivereniging Poseidon, waar hij lid was, vertelt over zijn verzetsdaden.

Tobs Biallosterski als boeg - links - in de boot met stuurman Wim, Tobs' broer. Beeld NV Vereenigde Fotobureaux

'Tom', 'Hans' en 'Hugo', waren schuilnamen van Tobs Biallosterski. Als 'Tom' nam hij samen met zijn vriend Rein Bangma het verspreiden van de illegale Paroolkranten, een risicovolle klus, op zich. Duo 'Tom en Popeye' werden ze in Paroolkringen genoemd. Ze vervoerden pakken kranten naar distributiecentra.

Tobs Biallosterski (1920-1945), die zich bekwaamde in het vak van diamantair en lid was van roeivereniging Poseidon, sloot zich na het uitbreken van de oorlog direct aan bij het verzet.

Toen het reizen - met illegale kranten - steeds moeilijker werd, wilde hij naar Engeland. Hij bezocht Gerrit Jan van Heuven Goedhart, redacteur van de krant, in 1943 op zijn onderduikadres in Bussum. Deze wilde hem van het plan afbrengen maar 'Tom' was niet tegen te houden.

Geheim agent
In Londen werd hij opgeleid tot geheim agent. 'Hij had zich willen aanmelden voor de Royal Air Force, maar vanwege zijn kennis betreffende de Nederlandse illegaliteit, zijn bijzonder goede conditie, zijn durf en zijn opmerkelijke leiderschap, zagen ze in hem de ideale geheim agent,' schrijft Eddy de Roever in zijn boek Londen roept Amsterdam.

Biallosterski's opdracht was contact tot stand te brengen tussen Londen en de illegale pers. Op een van zijn droppings had hij een zak geld en een handgeschreven boodschap van koningin Wilhelmina bij zich die in de illegale kranten moest verschijnen: 'Ik zie hoe gij in deze moeilijke dagen leeft en strijdt (...) Weet dat gij daarbij niet alleen staat.'

Bij een afwerpterrein is 'Hans', zoals hij destijds heette, in februari 1945 gearresteerd door de Grüne Polizei. Hij werd neergeschoten tijdens een ontsnappingspoging en stierf in de gevangenis, het Oranjehotel in Scheveningen.

Sjouwen
Verenigingshistoricus Ab Stokvis van Poseidon werd in 2011 door een Amerikaans nichtje van Tobs benaderd. Zij wilde graag meer weten over haar oom en kreeg van Stokvis, 31 jaar lid, een rondleiding door het huidige verenigingsgebouw aan de Jan Vroegopsingel en oude foto's uit 1937 en 1938 te zien.

Biallosterski werd na de oorlog postuum onderscheiden met de Militaire Willemsorde. Van Heuven Goedhart schreef in 1946 op de voorpagina van de krant hoe belangrijk 'Tom' was.

'Jij, Tom was één van onze besten. Je sjouwde met de onmogelijkste pakken Parolen door het land. (...) Je was nog jong, Tom, en allemachtig moedig.'

Tobs Biallosterski Beeld Privécollectie Poseidon

80%

Van de Joodse leden van roeivereniging Poseidon is tachtig procent vermoord in de oorlog.

Een souper- bal in Krasnapolsky in 1937 ter ere van het dertigjarig bestaan van Poseidon. Beeld Pers-foto-bureau H.E.N.O.

Elk jaar nog een herdenking

Roei- en zeilvereniging Poseidon had voor de oorlog zo'n vierhonderd tot vijfhonderd grotendeels Joodse leden. In de oorlog is tachtig procent van hen vermoord. Het verenigingsgebouw aan de Amstel werd door de Duitsers afgebroken.

Poseidon werd in 1907 opgericht. Het was een vereniging waar niet werd geballoteerd. "Daarom werden er zoveel Joden lid van onze vereniging. Al ver voor de oorlog werden ze gediscrimineerd op diverse sportverenigingen," zegt verenigingshistoricus Ab Stokvis.

In 1909 verrees aan de Amstel, vlakbij de Burmanstraat, een prachtig clubgebouw met torens, zonneterras, botenloods, chique bar met biljarttafels en een leestafel, ontworpen door bestuurslid en architect Harry Elte. In de sociëteit, waar meneer Peper de boel bestierde, werden regelmatig lezingen en voordrachten gegeven.

De heren deden aan wedstrijdroeien, de dames aan stijlroeien. Gezamenlijk werden vele toertochten gemaakt. December 1939 was er nog een groot feest, met revue en souper. Al snel kwam er een einde aan alle activiteiten.

Op 11 juni 1941 werden driehonderd Joden als vergelding voor de aanslag op een officierswoning aan de Bernard Zweerskade opgepakt. Op Poseidon werden die dag tijdens de razzia dertien mannen meegenomen die net met hun ploeg wilden gaan roeien.

Ontsnapt
Elk jaar is er nog een herdenking in het verenigingsgebouw dat na de oorlog aan de Jan Vroegopsingel werd gebouwd. Tijdens de herdenking in 2003 vertelden de leden Jules Markus en Nico Waterman voor het eerst hoe het er destijds aan toeging.

Markus wist met zijn broer op het nippertje aan de razzia te ontkomen doordat ze te laat op hun roeiafspraak kwamen. Ze werden gewaarschuwd dat de Grüne Polizei binnen was. Waterman werd wel gearresteerd en kwam met zijn ploegmaten in kamp Schoorl terecht.

De vader van Waterman wist zijn zoon vrij te krijgen door de Duitsers met een grote hoeveelheid koffie om te kopen. De overige twaalf mannen werden naar concentratiekamp Maut­hausen gedeporteerd.

Zij overleefden de oorlog niet, net als het merendeel van de Joodse Poseidonleden. Het verenigingsgebouw werd geconfisqueerd door de Duitsers die er een roeivereniging van maakten voor de luchtmacht.

Ab Stokvis en onderzoeker Willem Mugge vertellen in het clubgebouw aan de Jan Vroegopsingel 4 op vrijdag 4 mei om 11 uur tijdens Open Joodse Huizen/ Huizen van Verzet de oorlogsgeschiedenis van Poseidon en Tobs Biallosterski.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden