Plus PS

Tim Vreugdenhil: 'Ik doe met stand-up-theology iets voor de ziel'

Tim Vreugdenhil (42) is allesbehalve een klassieke dominee. Op zijn 26ste doekte hij in Amstelveen uit onvrede zijn kerkgemeenschap op, later bedacht hij voor de lege Oosterkerk stand-uptheology, waaronder een kerst-stand-up. 'Wat mensen over zich heen krijgen, is tijdgeest.'

Tim Vreugdenhil Beeld Linda Stulic

Dominee Tim Vreugdenhil betrok ruim twee jaar geleden de leegstaande Oosterkerk op de Wittenburgergracht. Hij heeft er geen gemeente, hij houdt geen wekelijkse dienst, maar is er Dominee Tim, de 'dominee voor iedereen', en ontplooit initiatieven voor eenieder die daarop zit te wachten.

Zo organiseert hij campagnes die eindigen met stand-uptheology - een theatrale preek waarin hij zijn gedachten over een actueel thema formuleert. Tim goes Tinder ging over de liefde, Food the new religion over eten. Momenteel vraagt hij zich af hoe we beter kunnen leven in het algemeen, en feestvieren in het bijzonder.

Uw volgende stand-up gaat over de feestdagen.
"We doen nog één campagne dit jaar, die eindigt met een soort kerst-stand-up, op 20 december. Die gaat over de kunst van het geven. Dus dat begint bij hoeveel miljard we dit jaar in december besteden aan van alles, en waarom we dat zo graag willen allemaal. Want: wie is er niet blij als hij iets krijgt, ongeacht wat je hebt?"

"En het gaat ook over: wat maakt het verschil - wat ís dat nou, het geven van een cadeau, of het krijgen van een cadeau? Dan zitten we al bijna op het spirituele level. En dan gaat het ook nog over het echte kerstverhaal. Daar moeten we ook nog iets mee, dat moet ook in de stand-up. Kansen genoeg, denk ik."

De feestdagen zijn natuurlijk topdrukte voor u.
"Nou, voor een dominee 2.0 dus niet. Mijn collega's zouden er een moord voor doen, want ik doe die stand-up op 20 december en dan ben ik gewoon klaar."

Moet u geen eenzame mensen uitnodigen met kerst?
"We hebben geen groot huis, met twee kleine kinderen, maar we hebben vaak genoeg mensen thuis. We hebben er lol in om onze vrienden aan tafel te hebben, maar ook geregeld mensen die we amper kennen. Ik ben dominee, connecten met nieuwe mensen is leuk."

Wilt u mensen hier aan het denken zetten of wilt u ze aan God helpen?
"Dat zijn vragen die ik mezelf stel. Voortdurend. Ik kan dat antwoord niet zomaar oplepelen. Ik zit hier met een team en we zoeken naar thema's die actueel zijn, die in de lucht zitten. Wat heb ik daar als dominee aan toe te voegen?"

"Het laatste thema was food. Dan is mijn startvraag: 'Food lijkt wel een obsessie, maar ís dat zo?' Eerst maar even de check. Wat is een obsessie, waar zit dat? Ik adresseer een thema waarvan veel mensen zeggen: 'Wel goed dat iemand daar óók eens een beetje over nadenkt! Juist misschien iemand die niet uit die foodsector komt.' Van een dominee verwachten mensen niet dat hij met recepten aankomt, het gaat over beschouwing en zingeving."

'Amstelveen was voor mijn kaders groot én vlak bij Amsterdam. Doen maar' Beeld Linda Stulic

"Ik denk dat het mijn talent is om mensen zelf te laten denken en voelen. Ik wil mensen niet vertellen hoe het zit, ik doe aan cocreatie. Ik geloof dat ik dat kan."

Met elkaar tot een gedachte komen.
"Ja. En dan ben ik degene die praat."

U bent geen dominee in de klassieke zin van het woord.
"Dat ben ik vijftien jaar geweest. Begonnen op mijn 25ste als een echte dominee, met de ouderwetse verwachtingspatronen: preken op zondag, mensen bezoeken - dat soort dingen."

"Af en toe doe ik dat nog, ergens een preek geven op zondag, een huwelijk sluiten, en dat vind ik prima. Alleen leef ik in een fantastische stad, met heel veel mensen die volstrekt geen affiniteit hebben met die christelijke traditie. En het heeft geen zin de mensen die traditie eens door de strot te duwen."

Hoe bent u in Amsterdam terecht­gekomen?
"Ik studeerde in kleinere steden, vooral in Kampen, een tijdje in Leiden, en op een dag ben ik naar Berlijn gegaan om verder te studeren. Dat was mijn kennismaking met de big city en ik vond het fantastisch. Toen ik terugkwam, dacht ik nog maar één ding: als ik maar niet als 25-jarige single in een dorp terechtkom."

"Toen bleek er een kleine kerk in Amstelveen te zijn die wel een dominee kon gebruiken. Ik keek op de kaart: Amstelveen was voor mijn kaders groot én vlak bij Amsterdam. Doen maar."

Hoe is het om als vijfentwintigjarige een kerkgemeenschap onder je hoede te krijgen?
"Bizar. Het was een kleine groep mensen, ongeveer zeventig man, fantastisch dat ze me überhaupt een kans gaven. Ik weet nog dat de eerste keer de telefoon ging omdat er iemand was overleden. Wat moet je dan doen? Ik heb een bevriende dominee gebeld om om raad te vragen."

"Binnen mijn eerste jaar al keek ik nog eens goed naar die groep mensen voor mijn neus, en dacht: het lijkt wel of ik een groepje mensen zie dat er zelf niet meer in gelooft. Het was ook echt wel licht sektarisch geworden, al jaren hadden zich geen nieuwe mensen aangesloten, die groep werd steeds kleiner, er was onderling gedoe. In mijn tweede jaar ben ik daar eens goed over gaan praten."

"Er kwam van alles naar boven, iedereen bleek andere ideeën te hebben, ook in die kleine gemeenschap waren er geloofstegenstellingen. Op een dag vond ik dat er iets rigoureus moest gebeuren. Ik ben voor de groep gaan staan en heb gezegd: 'Over vier weken houden we ermee op. Dan doen we een laatste kerkdienst, we doeken deze gemeente op. Maar niet getreurd, we nemen vier weken pauze en daarna gaan we verder. Alleen weet ik nog niet hóe.'"

"De meeste mensen zeiden: 'Onze dominee is knettergek geworden!' Maar uiteindelijk zei de helft van het groepje: 'We weten niet wat je gaat doen, maar we gaan met je mee.'"

"De andere helft zei: 'Vergeet het.' Het was een emotionele dag; de slotbijeenkomst van een kerkgemeenschap. Het was het faillissement constateren, een curator-achtige rol en daarna een doorstart maken. Niet tof, maar het kon niet anders. De groep die bleef, is gestabiliseerd en in een leuk tempo gegroeid. Vandaag de dag telt die kerk in Amstelveen ongeveer 150 man, vrijwel allemaal nieuwe mensen."

Hoe bent u in de Oosterkerk terecht­gekomen?
"Ik kan met heel veel mensen overweg, ook niet-christenen, die weleens bij mij in de kerk kwamen of met wie ik in de kroeg zat. Op mijn verhaal kreeg ik vaak goede reacties, maar ik voelde dat die kerk hun ding niet was. Op inhoud kan je met heel veel mensen connecten, bedacht ik, maar je vorm is niet goed. Als je écht lef hebt, kun je ook eens proberen zélf helemaal terug te gaan naar nul."

"Ik vond een leeg kerkgebouw, deze Oosterkerk. Als ik hier alleen maar klassieke dingen zou doen, komt er geen hond of alleen een deel van mijn oude netwerk. Ik ben hier nieuwe dingen gaan ontwikkelen, om nieuwe mensen te bereiken."

Maar u heeft geen gemeente, dus ook geen publiek.
"Klopt. Dat is afkicken voor een dominee. Een heel interessante spirituele ervaring, vind ik. Niemand zit op je te wachten. Als ik zondagmorgen een kerk binnenkom, zit er een groep mensen. Niks aangekondigd op Facebook, ze zítten er. Dat heb ik niet meer. Ik vond het wel heilzaam, het is ook wel lastig hier en daar. Maar de vrijheid die het oplevert is fantastisch, zeker als je in die vrijheid heel veel nieuwe mensen leert kennen."

Hoe vindt u uw publiek nu?
"Sociale media, heel belangrijk, met name Facebook. En verder: netwerken. Je helemaal te pletter netwerken. Vind ik wel leuk. Er zijn veel mensen die ik zelf benader - 'Zullen we even praten?'"

"Ik laat ook vaak vallen dat ik dominee ben. Er komen steeds meer mensen naar mij toe die zeggen: 'Ik weet nog steeds niet wat een dominee is, maar dit klonk wel interessant, kunnen we eens kletsen?'"

De woordcombinatie Dominee en Tim geeft een vertrouwenwekkend gevoel.
"Leuk om te horen. Ik heb er bewust voor gekozen. Ik voel me gewoon Tim, maar 'dominee' is een triggerwoord. Het roept het een en ander op bij mensen, en ik ben ervan overtuigd dat dat in de kern vaker positief is dan 'saai' of 'ouderwets'."

Heeft het nog wel iets met geloof te maken?
"Voor mijzelf wel veel. De christelijke traditie is mijn expertise, ik ben echt grondig opgeleid. Ik ken de goede teksten, de goede verhalen. En persoonlijk: ik geloof dat er een God is. En ik zie dit ook als mijn, tja - roeping is een groot woord, maar ik vóél me geroepen. Dat iemand zegt: 'Tim, jij bent niet voor niks in deze stad, in deze tijd. Dóe iets met mensen!'"

Help de mensen.
"Ja .... Wéés er. Dat is de essentie."

U heeft een moeilijke opdracht.
"Het is niet altijd makkelijk, het is echt een waagstuk, zélfs als je een dominee met een beetje talent bent, om in een lege kerk te gaan zitten met niks. Dus ik prijs me gelukkig dat ik nu twee jaar onderweg ben en mijn grootste probleem is hoe ik het allemaal netjes moet organiseren."

Geholpen door dat team.
"Ik heb een paar goede mensen die echt wel een beetje verstand hebben van communicatie en marketing. Dus die helpen een dominee om te bedenken: hoe brand ik mezelf, wat voor producten maken we?"

Er komen steeds meer mensen naar mij toe die zeggen: 'Ik weet nog steeds niet wat een dominee is, maar dit klonk wel interessant' Beeld Linda Stulic

"Dan vallen er termen als customer journey. Mensen benaderen mij: wat wíllen zij? Wat wil ik van hen? Vind ik het oké dat zij me benaderen, en dat is het? Of wil ik iets? Dat zit ik hier elke donderdag uit te dokteren met mijn team."

Weet u wat u wilt van uw customers?
"De ellende van customer journeys is dat er zo véél te bedenken zijn."

Een beetje een oneerbiedige vraag, maar hoe verdient u uw geld?
"We zijn een sociale onderneming. Als ik mensen trouw of begraaf, stuur ik een factuur. Geen astronomische bedragen, maar toch, daar verdienen we ongeveer een derde van ons inkomen mee."

"Verder verzamel ik een kring van ondernemers om mij heen die wel een dominee in hun staf kunnen gebruiken. Die zeggen: 'Kom eens in de bestuurskamer zitten, stel je vragen en help mij eens in touch te komen met mezelf. Of ze willen 'iets met God doen'. De afspraak is: ik stuur geen factuur, we doen géén uurtje-factuurtje, ik run hier de stichting en zij doneren iets per jaar. En dan, ten slotte, hebben we nog de fondsenwerving."

En als u zo'n project afsluit, over food bijvoorbeeld, houdt u dan een preek?
"Mijn conclusie stop ik in een verhaal, dat stand-uptheology heet. Ik geef mezelf dan rustig een uur. Hier in deze kerk, wat ik doe, zit dicht tegen theatermaken aan. Je hebt ruimte voor verhalen, reflecties, je stelt hier en daar een vraag, maakt een punt - mensen krijgen van alles."

Heeft uw team stand-uptheology bedacht of is dat uw woord?
"Dat heb ik bedacht. Ik dacht: als je nou steeds beter wordt in preken als theatervorm, hoe nóem je dat dan eigenlijk? Is dat nog een preek?"

Jeugdfoto Tim Vreugdenhil Beeld Privé

"Iedereen kent stand-up­comedy. Je hebt een paar goede stand-upphilosophy-mensen, Tim Fransen en dat soort types. Ik dacht: daar kan nog iets bij, doe ik wel de stand-uptheology."

De mensen die komen kijken zijn van het fenomeen Dominee Tim op de hoogte?
"De laatste keer waren er een stuk of vijftig. Als ze een leuke avond hebben gehad, benader ik ze de volgende keer weer. Of ze zien het op Facebook, of worden door een vriend getipt: 'Als je nou echt eens wat interessants wilt, kom dan hierheen!' Wat mensen over zich heen krijgen, is tijdgeest. Als het goed gaat, doe ik iets met hun ziel. Daar probeer ik te komen, in de ziel."

Wanneer bent u in iemands ziel?
"Dat is het mysterie. Weet ik ook niet precies. Het begint er natuurlijk mee dat mensen zeggen: 'Dit gaat écht over mij.' Of soms: 'Jij begrijpt mij beter dan ik mijzelf begrijp.' Terwijl ik die mensen dan niet tot op het bot ken, zeg maar. Ik probeer mensen dingen onder ogen te laten zien, stappen te laten zetten. Ik denk dat theatermakers het onmiddellijk zullen begrijpen."

Heeft u ooit een geloofscrisis gehad?
"Nee. Nooit. Maar de vraag of het allemaal geen onzin of projectie is, laat ik wel steeds toe."

En dan komt u tot de conclusie dat het geen onzin of projectie is.
"Inderdaad, ik ben er nooit door in een crisis beland. Maar ik ken genoeg mensen, ook die me na aan het hart liggen, die wél in zo'n crisis komen. En als je hun gedachte volgt, ís God ook vrij bizar. Het is Godsgelóóf. Geen bewijzen: geloof."

Wat is er toch met de feestdagen dat zo veel mensen door een diepe mistroostigheid overvallen worden?
"Ik zou zeggen: blame Coca-Cola. Daar begint het al natuurlijk. Die feestdagen zijn tot bijna mythische proporties opgeblazen."

"Maar misschien zijn wij, vanuit de kerk, er wel mee begonnen. Het is te veel, het moet allemaal nú gebeuren. Daar ga ik ook over praten in mijn stand-up."

De verwachtingen zijn te groot.
"Totaal. Is ook biografisch: iedereen heeft duidelijke herinneringen aan kerst, omdat het vreselijk was of heel tof."

De last van je eigen herinneringen.
"Het is ook heel erg de eindejaarsstemming. Kerst en eindejaar gaan heel erg over dingen afronden en navelstaren en nieuwe plannen maken en... Als je een goede kerstpreek wilt houden, moet je het volgens mij benoemen. Ik bedenk dit nu: 'Relax, it's Christmas.' Zoiets."

U bent gewoon een marketinggoeroe!
"Hahaha, ach, ik doe wel iets aan marketing ja. Ik moest vorige week in Engeland iets vertellen over wat ik hier doe. Ik had drie stellingen, de tweede was: 'The market is just as important as the product.' Dat leer ik dus, met vallen en opstaan."

Want als je een verhaal wil vertellen, moet je een publiek hebben.
"Dat leer je zeker als je je vaste publiek even wegstuurt."

U heeft nu een kerk zonder gemeente, die dicht is met kerst. Voelt het niet wat kil, al met al?
"De eerste maanden dat ik hier zat, in het najaar van 2015, toen er nog niets was, geen echt plan, niet een echt team, en ik hier regelmatig 's morgens binnenkwam en om twaalf uur nog niemand had gezien... dan vloog het me soms wel aan. Jeetje, wat een leegte, dacht ik dan."

"Nu zeg ik: 'Wat goed dat ik dat opzocht.' Vroeger gingen mensen de woestijn in als ze echt tot zichzelf wilden komen. Zonder het te groot te maken, dit is een beetje mijn eigen woestijn. Ik wil iets doen dat er lang is, en goed is voor veel mensen. Gaat het lukken? Ik heb goede hoop. Maar weet het niet."

Een dominee van niemand, maar voor iedereen.
"Zo is het."

'Kerst en eindejaar gaan heel erg over dingen afronden en navelstaren en nieuwe plannen maken' Beeld Linda Stulic

Tim Vreugdenhil

Geboren
3 november 1975, 's-Hertogenbosch

1993-2000
Studie theologie aan Theologische Universiteit Kampen, Universiteit Leiden en Humboldt-Universität Berlin

2001-2004
Dominee Gereformeerde Kerk Amstelveen, tot aan sluiting

2004-2015
Dominee Stadshartkerk Amstelveen

2010-2012
Dominee Amstelgemeente Amsterdam

2015
Dominee bij Protestantse Kerk Amsterdam, oprichter Citykerk, actief in diverse kerkelijke en zakelijke netwerken

Tim Vreugdenhil woont in de Rivierenbuurt met zijn vrouw Grietje van Dijk en hun
kinderen Julia (6) en Maurits (2).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden