Tijgeren over een vuilnisbelt: hoe kon dat gebeuren?

Honderden sporters kropen over vervuilde grond van een mogelijk gevaarlijke vuilnisbelt in Ouderkerk aan de Amstel. Scholieren ruimden onbeschermd afval op. Hoe kon dat gebeuren?

De ligging van de vuilstort op het terrein van het Obstacle Course Training Centre, nabij de Ouderkerkerplas.Beeld Illustratie: Chris Dros / Chaosart Bewerking: CvW / Het Parool

De foto's op Facebook laten zien hoe het er in april aan toeging tijdens Dirt Maniacs, het terreinsportevenement in het groengebied bij de Ouderkerkerplas. Vijfhonderd sporters zwommen door sloten, kropen over de grond en tijgerden door betonnen rioleringspijpen.

Onderdeel van het parcours was een zes meter hoge berg, begroeid met braamstruiken en omzoomd door slootjes. Er lopen schelpenpaden voor wandelaars over de berg, maar de sporters namen een andere route: dwars door de slootjes en via twee aangelegde modderbanen klauterden ze de steile bergwand op. Veel lachende gezichten: door de modder rollen vinden veel mensen leuk.

Dat blijkt: op de plek van het parcours van Dirt Maniacs opende organisator Lars Vreugdenhil begin deze maand een hindernisbaan, het Obstacle Course Training Centre (OCTC). Op 12 september staat opnieuw een Dirt Maniacs gepland. De vergunning voor drieduizend bezoekers heeft Vreugenhil al van de gemeente ontvangen.

Verdacht kankerverwekkend
Maar in en om de stort is gif gevonden. Dat blijkt uit twee rapporten uit 2008, opgemaakt in opdracht van de provincie. Het waren de recentste rapporten ten tijde van het evenement in april en tijdens de bouw van het OCTC. Erin staat dat er veel te veel arseen in de grond zit. Bovendien zijn sporen aangetroffen van vluchtige chloorkoolwaterstoffen (VOCl), verdacht kankerverwekkende chemische middelen, die van de stort afkomstig moeten zijn.

In het rapport wordt bovendien geconstateerd dat de deklaag, de laag schone grond die op de vuilstort is aangebracht, te dun is. Een halve meter is nodig, maar op sommige plekken ligt slechts zeventien centimeter. Een zijafdichting en een onderlaag ontbreken zelfs volledig. In het rapport staat te lezen: 'Als gevolg van de te dunne deklaag kunnen contactrisico's optreden met het onderliggende stortmateriaal, waarvan de exacte samenstelling en risico's niet bekend zijn. De provincie ziet dit als een maatschappelijk urgent geval.'

Omdat dan slechts incidenteel op de berg wordt gewandeld en er geen aanwijzingen zijn dat het gebruik zal veranderen, wordt de berg ingedeeld in risicoklasse 1, de laagste notering. Wel wordt aanbevolen de stortplaats op te hogen met schone aarde. Dat kost zo'n tachtigduizend euro. Locoburgemeester en wethouder Ruimtelijke Inrichting van Ouder-Amstel Rineke Korrel weet niet of dat ooit is gebeurd.

Nu is er dus intensief gesport. 'Dat had nooit mogen gebeuren,' zegt Niels van der Wielen van milieuonderzoeksbureau Tritium. Hij krijgt bijval van voormalig universitair hoofddocent en milieudeskundige Guus Loch en verontreinigingsdeskundige en oud-inspecteur van de Arbeidsinspectie Wim Scheltema.

Chemische bedrijven
Wat er precies ligt, is onbekend. Omwonenden zeggen van gemeenteambtenaren te hebben gehoord dat ook industriële bedrijven er hebben geloosd. Korrel zegt daarover geen informatie te hebben. Loch: 'Het feit dat er VOCl in de stort zijn aangetroffen, wijst erop dat er door chemische bedrijven is gestort.'

In het provinciale rapport staat in elk geval dat tussen 1946 en 1982 huisvuil, bouw- en sloopafval, bedrijfsafval en plantsoenafval zijn gestort. Scheltema: 'Dat betekent ook dat er zeer waarschijnlijk asbest ligt, want dat was toen een veelgebruikt bouwmateriaal. Ook huishoudelijke chemische middelen werden in die tijd gewoon op een vuilstortplaats gedumpt. We wisten toen nog niet hoe we daarmee moesten omgaan.'

'Dat hier wordt gesport, is een potentieel gevaar. Mensen kunnen in aanraking komen met stortmateriaal dat mogelijk zeer giftig is. De aanwezigheid van VOCl baart mij grote zorgen.' Loch: 'De concentraties van arseen zijn veel te hoog. Arseen komt ook van nature voor in de grond, maar dat maakt het niet minder gevaarlijk. Het levert gezondheidsrisico's op.' Van der Wielen: 'Op basis van de informatie in het rapport is het onmogelijk voor het bevoegd gezag een uitspraak te doen over het gebruik van de vuilstortplaats. Dat had nooit mogen gebeuren.'

Het arseen in de grond is ook op korte termijn gevaarlijk: het is 'acuut toxisch' (giftig), zegt Loch. VOCl zijn vooral chronisch toxisch, maar kennen ook acute symptomen na kortstondige blootstelling, zoals huidontstekingen, acute hartritmestoornissen, nier- en leverschade, oedeem, chemische longontsteking en tijdelijke verstoring van het centrale zenuwstelsel. De stoffen worden vooral via de huid en door inademing opgenomen. Acute symptomen van VOCl bij bodemverontreiniging zijn zeldzaam, behalve tijdens saneringswerkzaamheden. Die zijn aan strikte regels verbonden: aan met VOCl verontreinigde grond ruiken is onderzoekers bijvoorbeeld verboden.

Onbeschermd
Maar Vreugdenhil laat dit voorjaar 24 scholieren van de opleiding Orde en Veiligheid aan het ROC College Amsterdam-Zuidoost onbeschermd werken op het terrein van Dirt Maniacs. Een deel van hen verwijdert de braamstruiken op de vuilstort.

Vreugdenhil: 'Dat heb ik op eigen initiatief gedaan. Toen we dat deden, kwam er allerlei vuil naar de oppervlakte. Hard en zacht plastic, gebroken flessen, hier en daar een stuk metaal. Ik had inderdaad niet verwacht dat het vuilnis zo snel zichtbaar zou worden. Daarop heb ik mijn verantwoordelijkheid genomen: dat vuil hebben we geplukt, opgeruimd.

Daarna heb ik er wegendoek overheen gelegd en heb ik twee dagen lang vrachtwagens vol klei op de berg laten storten. De klei was zeventig centimeter dik, zodat er twee mooie hellingen ontstonden. Daar zag ik totaal geen kwaad in. Pas na afloop heeft de gemeente mij verteld dat saneren van de vuilnisbelt alleen middels strenge regelgeving gedaan mag worden.'

Strenge protocollen
Voormalig arbeidsinspecteur Scheltema noemt de werkzaamheden van de ROC'ers 'in strijd met alle regels'. 'Dit is zeer specialistisch werk dat alleen door experts mag worden uitgevoerd, volgens strenge protocollen.' Het ROC laat weten 'enorm te schrikken' van het nieuws dat leerlingen op een vuilnisbelt hebben gewerkt. Woordvoerder Alex Borburg: 'Tot nu toe hebben zich nog geen leerlingen met klachten gemeld, maar we gaan onderzoeken wie daar heeft gewerkt.'

De kleilaag lost het probleem van de te dunne deklaag overigens niet op: de gemeente constateert na Dirt Maniacs in april dat de grond op sommige plekken nog geen halve meter dik is. Volgens Loch is de nieuwe kleilaag toch al niet effectief: 'Op een helling, en zeker met intensieve menselijke betreding, is dit geen oplossing. Ik verwacht bij natte omstandigheden afspoeling van de klei door erosie.'

Afspraken
Bij de gemeente Ouder-Amstel is het onduidelijk of Vreugdenhil op de bergwand modderbanen mocht aanleggen. Locoburgemeester Korrel zegt daarover verschillende dingen. Aanvankelijk: 'Vreugdenhil had alleen over de bestaande paden mogen gaan.' Later: 'Hij mocht de vuilnisbelt gebruiken, mits de leeflaag goed was. De slootjes niet. Ik denk dat over het storten van grond met hem afspraken zijn gemaakt, maar daar weet ik weinig van. We hebben in elk geval nooit toestemming gegeven om braamstruiken te verwijderen.'

Na het evenement in april constateert de gemeente dat Vreugdenhil de berg 'veel intensiever' heeft gebruikt dan was overeengekomen. Toch krijgt hij de vergunningen voor het OCTC en de nieuwe editie van Dirt Maniacs in september.

Heel erg vervelend
Dat scholieren de werkzaamheden hebben verricht, zegt Korrel niet te weten. 'Ik heb mij laten vertellen dat dit volgens de norm is uitgevoerd, door een gecertificeerd bedrijf, maar ik weet niet welk bedrijf. Wij hebben slechts beperkt grip op wat daar gebeurt. Ik ken bovendien de regels niet voor dat soort werkzaamheden. Met terugwerkende kracht kunnen wij ook niet zoveel doen, dus ik vind het niet zinvol daar veel over te zeggen.' In een eerder gesprek had Korrel laten weten 'het heel erg vervelend te vinden' dat ROC-leerlingen op de berg hebben gewerkt.

Vreugdenhil zegt dat met hem geen harde afspraken over de vuilnisbelt zijn gemaakt. 'Ik heb altijd overlegd met het Groengebied Amstelland als beheerder. Het enige wat ik kan zeggen is dat ik pas later hoorde dat de vuilstort van de gemeente was.' En: 'Mij is niets gezegd over allerlei regeltjes. Mij is wel duidelijk verteld dat ik geen palen in de vuilnisbelt mocht slaan en er bewust mee om moest gaan.'

Indicatief rapport
Locoburgemeester Korrel maakt zich geen zorgen over de veiligheid van de sporters en de scholieren: 'Het is altijd zo geweest en het zal altijd zo zijn dat de informatie erop wijst dat het gebied verantwoord en veilig wordt gebruikt.' Zij zegt zich daarbij 'gesterkt te voelen' door een 'indicatief rapport' dat eind juni door onderzoeksbureau Landview is opgemaakt in opdracht van de gemeente. De slootjes naast de stort en het grondwater zijn bemonsterd. De inhoud van de stort is niet onderzocht. Op basis van dit rapport gaf de GGD vorige week een positief advies over het toekomstige gebruik van de grond.

De onderzoekers troffen geen verhoogde hoeveelheden VOCl aan in het slib en het grondwater, maar schrijven over de VOCl dat 'een verdere vergelijking of nadere analyse niet tot de overeengekomen werkwijze behoorde'. De aanwezigheid van asbest is 'zintuiglijk' getoetst, maar 'niet specifiek onderzocht'. 'Om uit te sluiten of asbest aanwezig is in de bodem zou een asbestonderzoek kunnen worden aanbevolen,' besluit het rapport.

Verontreinigingsdeskundigen Loch en Scheltema zijn helder over het recentste rapport. Loch: 'Zoals zij zelf aangeven, zijn de peilbuizen slechts geplaatst op twee steekproeflocaties. De variatie rondom de stort wordt hierdoor niet meegenomen, terwijl uit vorige rapporten blijkt dat de variatie van arseen groot is.'

Scheltema: 'Het is veel te summier om aannames op te baseren. Dit is beslist geen onderzoek zoals het behoort te zijn, maar een slap en goedkoop aftreksel.'

Reactie Lars Vreugdenhil

'Dit is onderdeel van een heksenjacht van de omwonenden om het OCTC tegen te houden. De inwoners van Ouderkerk aan de Amstel plukken hun bramen op die berg. Mensen laten er hun honden uit, ook het Koninklijk Nederlandsch Geleidehonden Fonds. Zouden ze dat doen als het verontreinigd was?'

'De heuveltjes zijn nog duidelijker afgezet en het kaartje op de website wordt aangepast.'

'Ik heb gezegd dat het nooit gevaarlijk voor de volksgezondheid kan zijn, want dan zou het terrein afgesloten moeten zijn. Ik heb overal toestemming voor gevraagd én gekregen van het Groengebied. Zij hebben mij verzekerd dat het veilig was. Als ik toestemming krijg van het Groengebied, is het wat mij betreft goed. Ik heb nooit gehoord dat ik de vuilstort niet mocht gebruiken.'

'De veiligheid van de sporters staat voorop. Ik heb van niemand klachten ontvangen, integendeel, iedereen heeft een fantastische dag gehad.'

'De berg is geen onderdeel meer van het parcours. Als die grond verontreinigd is, gebruiken we hem toch niet?'
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden