Plus PS

'Tijdens mijn tussenjaar leerde ik op eigen benen staan'

Een tussenjaar is voor rijkeluiskinderen die na al dat bankhangen natuurlijk nooit meer gaan studeren. Fout: het breekjaar voorkomt uitval en staat goed op je cv. 'Ik ontdekte waar mijn kwaliteiten liggen.'

Beeld Tzenko Stoyanov

Vorig jaar berichtten de Amerikaanse media uitgebreid over de toelating van Malia Obama op Harvard University. Maar voor ze met haar studie ­begon, nam de toenmalige presidentsdochter tijd voor een gap year, een jaar om ervaringen buiten het klaslokaal op te doen, daarin aangemoedigd door de prestigieuze universiteit zelf.

Op de website van Harvard staat een artikel getiteld Time out or burn out for the next generation, waarin de voordelen van zo'n tussenjaar worden benadrukt: 'Een periode om een stap terug te doen en te reflecteren, om inzicht te vergaren.'

Maar het tussenjaar is vooral belangrijk om de ­nodige levenservaring op te doen: 'Buiten de druk en verwachtingen van anderen om.'

Scholieren die na hun eindexamen meteen naar de universiteit gaan met als doel een flitsende carrière, zijn vatbaarder voor een burn-out, blijkt. Nog nooit waren de wachtlijsten voor de campuspsychologen zo lang. Uitval onder eerstejaarsstudenten is groot.

Tegelijk blijkt uit ­gegevens van universiteiten wereldwijd dat studenten die een tussenjaar hebben genomen, hun studie vaker wél dan niet afmaken, vaker binnen vier jaar afstuderen en gelukkiger zijn met hun studie- en beroepskeuze.

In de rest van de wereld mag het dan in zwang zijn je kind een tussenjaar te gunnen, in Nederland overheersen vaak twijfels en vooroordelen. Scholieren zouden het jaartje vrij gebruiken om te feesten of eindeloos op de bank te hangen.

Decanen zijn meestal slecht geïnformeerd over het tussenjaar en ouders vrezen dat na zo'n jaar vrijheid überhaupt niks meer van studeren ­terechtkomt.

De juiste studiekeuze
"Toen ik mijn gymnasiumdiploma op zak had en thuis een tussenjaar voorstelde, vond mijn vader dit allesbehalve een goed idee. 'Dan ga je dus nooit meer studeren,' was zijn reactie,'" zegt Koen van Heester (25), eerstejaars student wiskunde.

Hij wisselde sinds zijn 18de al drie keer van studie (geschiedenis, latijn en filosofie) en heeft nu eindelijk het gevoel de juiste keuze te hebben gemaakt. "Achteraf denk ik dat ik ­beter wel een jaartje ertussenuit had kunnen nemen om goed na te denken over welke studie écht bij mij past."

Een ander veel voorkomend vooroordeel, ook onder scholieren, is dat een tussenjaar iets is voor rijkeluiskinderen. Een misvatting, zegt tussenjaardeskundige en initiatiefneemster van het Tussenjaar Kenniscentrum, Daniëlle Vogels.

Ze ziet het als haar missie om scholieren en hun ouders, maar ook decanen, goed voor te lichten over het tussenjaar, óók over de risico's.

Vogels heeft inmiddels twee landelijke decanenverenigingen achter haar plannen geschaard en ze geeft workshops aan ouders en scholieren, op scholen en runt een druk bezocht tussenjaarspreekuur, ook via Skype.

Vogels: "Voorlichting is belangrijk. Er is nu nog te weinig kennis op scholen en universiteiten over het tussenjaar, terwijl je in het buitenland al tussenjaarprogramma's ziet, opgezet door grote universiteiten."

In Nederland valt gemiddeld ruim 30 procent van de eerstejaars op hogescholen uit en 20 procent van de eerstejaars op universiteiten. Een tussenjaar verkleint de uitvalcijfers, laten CBS-cijfers zien. Van de Nederlandse jongeren die hebben gereisd, stopt 18 procent in het eerste studiejaar; bij directe doorstromers is dat 26 procent.

Een breekjaar is zo voor alle betrokkenen een win-winsituatie, óók voor hogescholen en universiteiten, want uitvallende studenten kosten niet alleen ouders veel geld.

Davita Breet (19) voelde na haar eindexamen veel druk om in één keer de juiste studie te kiezen. "Ik was 16 jaar en klaar met de havo en koos voor de docentenopleiding Nederlands, maar stopte halverwege het jaar. Een fulltime baantje bij een groentewinkel was het ook niet. Ik zat niet lekker in mijn vel, was onzeker over alles.'"

Tijdens een rondje googelen stuitte Breet op Bonaire Break, een tussenjaarprogramma van zes weken, met ­wekelijkse studiecoaching. "Ik had vooral behoefte aan coaching, en even weg zijn van alles leek mij ook goed. ­Tegelijk vond ik het wel heel decadent om zoiets te gaan doen, vooral na mijn mislukte studie, die mijn ouders al 1000 euro had gekost. We spraken af dat we de kosten zouden delen."

"Tijdens mijn tussenjaar leerde ik op eigen benen staan. Ik nam een baantje in een koffietentje, deed vrijwilligerswerk op een kinderopvang en scooterde met nieuwe vrienden het eiland over. Elke week had ik een coachings­gesprek, ik ontdekte waar ik energie uithaal en waar mijn kwaliteiten liggen."

"Na die zes weken wist ik zeker wat ik wilde gaan doen: de hbo-studie maatschappelijk werk en dienstverlening. Ik kwam thuis met enorm veel zin in mijn studie, inmiddels heb ik mijn propedeuse gehaald en woon ik op kamers."

Rust en bezinning
Onderzoek van het Nuffic, organisatie voor internationalisering in het onderwijs, laat zien dat het aantal jongeren dat na de middelbare school een tussenjaar neemt al jaren stijgt.

Alleen in 2014 en 2015 was er een ­daling, vanwege onzekerheid over de basisbeurs, aanleiding om nog snel aan een studie te beginnen. Inmiddels is de basisbeurs ­afgeschaft en is het aantal 'tussenjaarders' sinds het begin van 2016/2017 weer toegenomen.

Bij Bonaire Break merken ze dat ook; twee jaar geleden begonnen ze met een kleine groep, nu zijn er zelfs wachtlijsten. Als docent aan een hbo-opleiding constateerde oprichter Harm Jan van Dijk (52) dat studenten steeds ­vaker vroegtijdig met hun studie stopten.

"Het nieuwe leenstelsel dwingt scholieren meteen de juiste keuze te maken en in vier jaar de eindstreep te halen. De prestatiedruk is groot, maar wat weet je nu als je 17 of 18 bent? Ik gun eigenlijk iedere schoolverlater een jaartje de tijd om de zaken rustig op een rijtje te zetten. Zelf maakte ik twee studies niet af en ging uiteindelijk naar een kibboets, pas daarna koos ik definitief voor een studie."

Het vormende tussenjaar in het buitenland is inmiddels ook een pluspunt op het cv, helemaal als er ter plekke vrijwilligerswerk wordt gedaan (hier zijn subsidies voor te krijgen via programma's als Erasmus+ en Wereldsupporter).

Niet iedereen ziet het zitten om naar het buitenland te gaan, maar ook voor de thuisblijvers zijn er voldoende tussenjaarprogramma's, zoals Breekjaar en het MK-Start Kunstzinnig Tussenjaar. Vrijwilligerswerk combineren met een betaald baantje om de hoek kan natuurlijk ook.

Maar vooral belangrijk, zegt Daniëlle Vogels, is het om je tussenjaar niet té vol te plannen: "Een breekjaar is er juist ook voor de nodige rust en bezinning, voor het studentenleven straks losbarst."

Niet alleen maar leuk

Tussenjaartips voor jongeren van ­expert Daniëlle Vogels:

1. Begin al voor je eindexamenjaar met de planning en organisatie. Maak een zo concreet mogelijke lijst van wat je moet ondernemen om jouw wensen te realiseren.

2. Hou je tijdens je breekjaar actief ­bezig met je studiekeuze: volg een studievak, laat je coachen of volg een workshop samen met je ouders.

3. Een tussenjaar is niet alleen maar leuk. Om heimwee te voorkomen is het slim om contacten met het thuisfront te beperken. Koop een flexibel ticket voor als je echt naar huis wilt.

Voor ouders:

1. Probeer niet alles voor je kinderen te ­regelen. Geef ze de ruimte om hun ­eigen fouten te maken, daar leren ze van.

2. Laat ze zo veel mogelijk zelf hun tussenjaar betalen, het maakt ze zelfstandiger en gemotiveerder.

3. Bied vooral morele steun, ze krijgen te maken met onzekerheid, onbegrip of eenzaamheid, en het is belangrijk dat ze weten dat jij achter hun keuze staat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.