Tien miljoen euro vergoeding voor erfpachtgeschil Joden

De gemeente Amsterdam stelt tien miljoen euro beschikbaar aan de Joodse gemeenschap als tegemoetkoming voor de erfpacht die Joodse oorlogsslachtoffers na terugkeer uit de kampen of de onderduik moesten betalen. Het gaat om een collectieve bijdrage aan de Amsterdamse Joodse gemeenschap.

Burgemeester Van der Laan bij de opening van het Nationaal Holocaust Museum Beeld Maarten Brante

Burgemeester Eberhard van der Laan zei zondagmiddag tijdens de opening van het Nationaal Holocaust Museum in wording dat het college van b. en w. dit voorstelt aan de gemeenteraad. Het geld kan worden besteed aan projecten of programma's als het Nationaal Holocaust Museum of het Holocaust Namenmonument. Amsterdam wint hiervoor advies in bij de Joodse gemeenschap.

Dat Joodse oorlogsslachtoffers achterstallige erfpacht en renteboetes moesten betalen was naar buiten gekomen door een publicatie in deze krant. "Formalistisch, bureaucratisch en kil' noemde burgemeester Van der Laan dat destijds.

Omstreden erfpacht "niet onjuist"
Het Niod Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies stelde een onderzoek in. Hieruit komt niet naar voren dat het laten betalen van de achterstallige erfpacht juridisch onjuist was. "Door het innen heeft de gemeente nu wel geld in haar bezit, dat zij liever niet wil hebben," aldus de gemeente.

Het Niod heeft berekend dat de gemeente door de erfpachtkwestie, omgerekend naar 2016, vijf tot tien miljoen euro heeft ontvangen. Het college wil de zaak goed afronden en wil het hoogste bedrag, tien miljoen euro, ter beschikking stellen.

Het is volgens de gemeente niet goed mogelijk de achterstallige canon terug te betalen aan individuele gedupeerden of hun nabestaanden. Er is niet meer bij iedere woning te achterhalen hoe hoog de erfpacht was opgelopen of dat deze in een later traject is verrekend. Onderzoek is uiterst kostbaar en bewerkelijk. Ook past individueel terugbetalen niet bij de conclusie van het Niod dat het innen van de erfpacht destijds niet juridisch onjuist was.

De gemeente hoopt dat dit een "verlichtend effect heeft op de herinnering aan de traumatische oorlogstijd en de periode daarna."

Studente ontdekte documentatie over erfpachtgeschil

Het was de toen nog twintigjarige studente kunstgeschiedenis Charlotte van den Berg die in 2010 op documentatie stuitte over het geschil over erfpachtbetaling in de oorlogsjaren tussen de gemeente Amsterdam en Joodse huizenbezitters. De gemeente stond op het punt de documenten te digitaliseren en de originelen te vernietigen.

Het ging om vele brieven van Joden die na de oorlog werden aangeslagen voor erfpacht over de jaren waarin zij waren weggevoerd naar de concentratiekampen, of ondergedoken zaten. Bovendien kregen zij ook een boete wegens late betaling. Van den Berg vond het van cultuur-historisch belang de originelen te bewaren en stapte in 2013 naar Het Parool om dat wereldkundig te maken, nadat de gemeente er geen aandacht aan wilde schenken. Aanvankelijk zou de gemeente de stukken opnemen in een boek 'bijzondere collecties', maar dat plan raakte wegens geldgebrek van de baan.

Na publicatie in deze krant noemde burgemeester Van der Laan de handelswijze van het toenmalige college "formalistisch, bureaucratisch en kil", en kondigde hij nader onderzoek aan, waarna de zaak rechtgezet zou worden.

Het Niod Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies heeft daarop het onderzoek uitgevoerd en vorig jaar gepubliceerd. In het najaar 2014 besloot de gemeenteraad op basis van de eerste voorlopige conclusies van het Niod dat de opgelegde renteboetes terugbetaald worden.

Hiervoor is 820.000 euro vrijgemaakt. Bovendien werd 52.000 euro vrijgemaakt voor terugbetaling van tegoeden van Joodse Amsterdammers bij de gemeentegiro, die niet waren teruggevraagd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.