Thuis werken en leven, vooral met kinderen, is voor veel mensen een behoorlijke uitdaging.

PlusAchtergrond

Thuiswerken tijdens de coronacrisis: zo hou je het vol

Thuis werken en leven, vooral met kinderen, is voor veel mensen een behoorlijke uitdaging.Beeld Van Santen & Bolleurs

Door de coronacrisis zijn mensen met een baan en kinderen plots alles tegelijk: ouder, docent, partner én werknemer. Hoe houden we dat vol? ‘Alles loopt door elkaar.’ 

Om met de deur in huis te vallen: de grootste valkuil van thuiswerken met kinderen is dat alles door elkaar loopt. “Normaal gesproken verlaat je je werkomgeving,” zegt Aukje Nauta, bijzonder hoogleraar organisatie­psychologie aan de Universiteit Leiden. “Nu zit je thuis, een plek die doorgaans geassocieerd wordt met ontspanning en je privéleven, niet met werk. De omgeving geeft allerlei signalen dat je niet hoeft te werken.”

Toch is het voorlopig niet anders. Het is maandag 24 dagen geleden dat het massale – onvrijwillige – thuiswerken in Nederland van start ging. Op 12 maart werd opgeroepen zoveel mogelijk thuis te werken. Drie dagen later werden alle scholen gesloten. De eerste einddatum van 6 april bleek een tussenstation. Inmiddels zijn alle maatregelen rondom corona verlengd tot en met 28 april, de scholen blijven nog zeker tot en met de meivakantie dicht. “Na 28 april gaan we echt nog niet helemaal terug naar de oude situatie,” benadrukte premier Rutte vorige week.

Structuur

Volgens Nauta is het belangrijkste om structuur aan te brengen in een dag. “Daarmee voorkom je dat je alles tegelijk aan het doen bent en continu half werk levert. Het is verstandig om een rooster te maken en de taken duidelijk in te delen. Wanneer ben je aan het werk, wanneer help je de kinderen bij hun schoolwerk en wanneer is er ruimte voor ontspanning? Dat geeft ruimte om te focussen op één taak tegelijk.”

Het is precies wat Maud de Vries (47) doet. Zij werkt voor haar sociale onderneming BYCS vanuit huis, terwijl haar twee dochters van negen en twaalf ook thuis zitten. “Het was in het begin even zoeken. Je moet ontdekken hoe je het ­beste met de situatie kunt omgaan.” De Vries noemt het mazzel dat iedereen in hun huis op Bickerseiland een eigen kamer heeft, maar ook het schema dat zij en haar vriend hebben op­gesteld, draagt bij aan de effectiviteit van het ­gezin.

“We staan nog steeds om zeven uur op. Om acht uur ontbijten we samen en om negen uur heb ik mijn eerste onlinemeeting.” Om tien uur moeten de dochters aan de start met hun lessen, het fruithapje is ingeroosterd en om half één luncht het gezin samen. Daarna gaat iedereen weer aan de slag.

Schouderklopje

De Vries krijgt op die manier veel werk gedaan en de dochters vinden steeds meer hun draai. “Je moet ook accepteren dat je de plek van een juf niet in kunt nemen en dat het soms wat lastiger is. Zoals vanmorgen, toen mijn jongste de keuken inliep om haar pauzehapje te pakken, terwijl ik in een call zat,” zegt de moeder. “Je wil je werk goed doen en er thuis ook voor de kinderen zijn – voor hen is het ook heftig. Ik denk wel dat we er als gezin in de afgelopen weken in zijn gegroeid: het gaat steeds makkelijker.”

Toch kan ondanks een heldere structuur het werk onder de situatie lijden, weet Nauta. Mensen kunnen hun baan ineens minder leuk vinden of zich gaan vervelen. Er ­ontbreken allemaal elementen, zoals een schouderklopje en andere vormen van aandacht.

“Dat bevestigt maar weer dat we sociale dieren zijn,” zegt Nauta. “We hebben drie basale behoeften: autonomie, competentie en verbinding. Dat zijn onze bronnen van bevlogenheid. We moeten ze aanvullen om energie te krijgen. We weten bijvoorbeeld uit verschillende onderzoeken dat mensen niet zozeer in een burn-out raken van te veel werk, maar door een gebrek aan energiebronnen.”

Weinig problemen

Daar ligt nu een cruciale rol voor de werkgever. Nauta: “Je moet alles op alles zetten om contact te houden met je werknemers. Je doet er goed aan om eens een telefoontje extra te plegen; een werknemer wil gezien en gewaardeerd worden.”

Ondanks dat kan een huishouden runnen, kinderen lesgeven en werken te veel gevraagd zijn. Mag je dan minder werken dan je contract voorschrijft? Volgens Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de UvA, doet die vraag een beroep op redelijkheid. “De vraag is: kun je als werkgever van de werknemer verlangen dat die komt werken? Als dat antwoord nee is, dan moet het loon worden doorbetaald. Daarbij komt ook dat het uitgangspunt is dat je op het werk je werk verricht, behalve bij uitzonderingen, zoals nu. Werk je thuis? Dan heb je sowieso recht op loon.”

De hoogleraar merkt op dat er ‘verrassend ­genoeg’ maar weinig problemen lijken te zijn over het aantal uren dat men werkt of de manier waaróp er gewerkt wordt. “We moeten binnen de bestaande normen van het arbeidsrecht ­kijken hoe we met deze situatie omgaan. Daarmee doe je een beroep op de redelijkheid van werknemer en werkgever. Dat lijkt goed te gaan. Het uitbetalen van salaris levert meer problemen op.”

Verplicht vakantie nemen

Sommige bedrijven hebben liquiditeitsproblemen of sommeren hun personeel vakantie­dagen op te nemen – iets wat eigenlijk niet mag. “Je mag zelf bepalen wanneer je vakantiedagen opneemt, tenzij anders in je cao staat. Dat is bij sommige werknemers in de bouw en de bouwvak bijvoorbeeld het geval. Maar natuurlijk staat het de werknemer vrij om wel in te stemmen met het opnemen van vakantiedagen als hij toch thuis zit en niet kan werken.”

Het is volgens Nauta vooral belangrijk dat werknemer en werkgever de dialoog met elkaar aangaan over behoeften en wensen om een duurzame manier van werken te creëren. Nauta: “We moeten dit nog een paar weken volhouden en daarna wil je ook nog functioneren.” 

Na de crisis

Op de langere termijn zullen meer problemen opduiken, denkt UvA-hoogleraar Evert Verhulp. “In de zorg heeft bijna niemand vakantie nu. Het zou lastig zijn als iedereen uit de zorg straks, als de coronacrisis voorbij is, tegelijkertijd op vakantie gaat. Maar vakantiedagen mogen niet uitbetaald worden. Dat is op Europees niveau afgesproken.” Ook vreest Verhulp voor het moment dat bedrijven failliet worden verklaard. Werknemers hebben dan maximaal recht om drie maanden doorbetaald te krijgen door het UWV. Maar of het UWV al die aanvragen aankan? “Ik denk dat ze dan op een uitvoeringsprobleem stuiten. Het zijn problemen waarvoor we later een oplossing moeten vinden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden