Plus PS

Theo Lammers: 'Waarom moet ik nou bang zijn?'

Modderworstelen, rollerdisco, travestieshows: in de Bijlmerbajes was het 40 jaar geleden vrijheid blijheid. Met dank aan ontspanningsleider Theo Lammers (71) - 1,59 meter hoog , oud-worstelkampioen en voormalig uitsmijter van Casa Rosso. 'Resocialisatie? Sodemieter op.'

Theo Lammers: 'Geld was geen probleem. Wij organiseerden de meest achterlijke dingen' Beeld Martin Dijkstra

Een humane gevangenis moest het worden. Een gevangenis zonder tralies en zonder muur (die kwam er wel), met houten deuren (die kwamen er niet) en overzichtelijke paviljoens van maximaal 24 cellen.

Zes strakke torens, verbonden door een binnenstraat met gezellige tafeltjes en stoelen. In maart 1978 ging de Bijlmerbajes open. Een halfjaar later werd Theo Lammers aangesteld als ontspanningsleider in de vrouwentoren. De bewaarsters liepen nog rond in witte schorten. Lang niet alles was geworden zoals het door de architecten was bedacht, maar, zegt hij, 'geweldig was het wel'.

Theo Lammers, 1,59 meter hoog, tussen 1966 en 1982 tien keer Nederlands kam­pioen worstelen in de gewichtscategorieën tot 52, 57 en 62 kilo. Twee keer kampioen van de Benelux, een keer vierde op de wereldkampioenschappen sambo in Sotsji.

In zijn vaste café Elsa's op de Middenweg drinkt hij een bitter lemon. "We hadden een heel dagprogramma voor die meiden. Yoga, sport, breien. Op een gegeven moment hadden we een kapsalon, waar ze ook hun nageltjes konden laten doen. Konden ze één keer in de week naar de kapper of de schoonheidsspecialist."

Eén keer in de week?
"Leuk toch?"

Wie betaalde dat?
"Het rijk. Geld was geen probleem. Wij organiseerden de meest achterlijke dingen. Nu zouden ze zeggen: meneer Lammers, weet u wat, ga maar lekker wat anders zoeken."

Hij heeft alles binnen gehad, zegt hij. Herman Brood, de Golden Earring, Massada, Vulcano, Doe Maar, André Hazes. Die laatste heeft hij nog een tijdje begeleid bij zijn concerten. "Hij moest altijd weten waar de nooduitgang zat. Dan kon ie gauw pleite als het te erg werd."

"Ik heb een keer een prachtige travestietenshow gehad. Van internationaal niveau. Dat was een feest, niet normaal. Op de Haarlemmerdijk had je restaurant LeTo. Geweldige tent. Zei de bediening tegen je: dek jij de tafel even en pleurden ze zo het bestek in je schoot. Len, een van de eigenaren, was een supernicht. Die trad ook op als travestiet. Ik dacht: die moet ik binnen hebben met zijn vrienden."

"Allemaal een aparte kleedkamer natuurlijk. Ze kwamen binnen als man en ze gingen eruit als vrouw. Er was een gozer bij, een hele dikke, die een opera zong. Hij had een jurk aan, net luxaflex. Als hij moest uithalen, trok hij aan een koord en kwam die hele zaak omhoog. Ik stond achter hem de muziek te regelen. Ik dacht: krijg nou de klere. Stond ik zo tegen die blote reet aan te kijken."

"Ken je de iT nog, die discotheek van Manfred Langer? Daar deden ze elk weekend aan modderworstelen. Het leek me zo'n kick om dat ook een keer in de gevangenis te doen. Heb ik die ring opgehaald. Zo'n klodder modder erin op de luchtplaats. Keurig in trainingspak, hoor. Ik had een vriend gevraagd om scheidsrechter te zijn. Ik dacht: ik ga er niet in staan. Douwen die meiden me zo onder."

Hallo, de Nederlands kampioen worstelen!
"Je weet toch hoe ze zijn, die boeven."

Wat vonden de mannen ervan?
"Die stonden voor het raam. Al die torens stonden een beetje scheef."

Na acht jaar vrouwenvleugel stapte hij in 1986 over naar de mannen. "Voor hen heb ik nog een keer een lingerieshow georganiseerd. Na afloop zeiden die modellen tegen me: 'Theo, we hebben nog nooit zo'n fijn optreden gehad.' Normaal gesproken stonden ze in de disco, waar iedereen lazarus was, met een paar pillen in zijn kanaal. Dan gaan ze lopen graaien als grabbeltonnen. In de laatste ronde gingen ze topless. Toen dacht ik wel even: mijn god, Theo, daar ga je. Maar niks hoor."

U laat de bajes klinken als een vakantiekamp.
"Wat kan mij dat nou verrotten."

Als mensen nu horen hoe dat ging...
"Vallen ze bewusteloos neer. Nou en? Er waren veel meiden die nooit een kerstdiner hadden gehad. Had ik vier man in de bediening lopen. Allemaal in jacquet met een pinkelhoutje. Op de tafels stonden kandelaars en lagen gevouwen servetten. Kwamen die meiden binnen, opgedoft en afgestoft. Dat is toch geweldig."

"Vroeger was er op de Rozengracht elke vrijdag rollerdisco. Dat deed ik zelf ook. Ik dacht: dat is nou een leuke activiteit. Gaven ze hun maten op en ging ik die rolschaatsen halen. Dan nam ik ook een stuk of tien van die gasten mee. Konden die meiden lekker dansen met een vreemde gozer."

"Ik heb twee keer Drs. P gehad. En het complete Sweelinckorkest in de binnenstraat. Palmbomen op de trappen. Er kwamen maar een stuk of achttien mensen op af, maar dat maakte niks uit. Die hadden ook recht op iets waar ze van hielden."

Wat voor vrouwen zaten er destijds?
"Wat er normaal in de bajes zit. Van dieven tot moordenaars."

Hielp dit soort activiteiten?
"Natuurlijk, wat denk je? Kinderen thuis, man thuis, toestanden. Die meiden zaten daar de hele dag aan te denken. Ik wou dat doorbreken. Ik heb niks met resocialisatie. Sodemieter op. Gewoon lekker ontspannen. Doordeweeks liep ik door de toren om even lekker slap te lullen met ze. Mijn kantoor was net een praathuis."

Was het makkelijk om met vrouwen te werken?
"Het was in elk geval makkelijker om artiesten binnen te krijgen. Dan zei ik in de sportschool: jongens, luister, ik wil een bodybuildingsshow doen voor die meiden. Catwalkie erbij. Ik heb een verrassing voor je: ze stonden in de rij."

Theo Lammers: 'Ik heb niks met resocialisatie. Sodemieter op. Gewoon lekker ontspannen' Beeld Martin Dijkstra

"Mannen zijn gewoon anders. Dat zijn macho's. Daar heb ik later mee gewerkt. Die gaan niet vertellen over hun kinderen. Meiden wel. Ik heb een vrouw gehad, die kreeg elke dag een paar stompen van haar kerel. Tot ze een keer helemaal uit haar plaat ging. Toen sloeg ze met een hamer op zijn kanis en was ie dood. Dan hoor je van mij geen gevangenisstraf te krijgen. Dan verdien je een standbeeld."

"Ik had ook heel veel meiden uit Colombia, die werden gebruikt om bolletjes te slikken. Dat wil je wel doen hoor, als je in een lemen hutje met een golfplaten dakkie woont."

Bent u vaak belazerd?
"Een keer heeft iemand me gevraagd of ik een boek voor hem wou meenemen, omdat het zo lang duurde om te bestellen. Ik zei: je wacht maar, je hebt toch nog even de tijd."

Dat lijkt me geen halsmisdrijf.
"Als je daaraan begint, krijg je de tweede ronde. En als je dan nee zegt, is het: ik zal even aan de directie vertellen dat je een boek voor me hebt meegenomen. Ik heb een jongen gehad die stiekem bij me in kantoor wilde bellen. Rot effe lekker op, loop twee deuren verder. Daar zit de pater, misschien lukt het daar. Ik sprak hun taal, dat scheelt."

"Ik organiseerde voor de jongens ook rollerdisco. Een bewaarder zag dat er een meid binnen was, die ook bij een gedetineerde op bezoek kwam. Dat heeft hij aan de directie verteld, die lulhannes. Moest ik op het matje komen."

"In de gedetineerdencommissie heb ik gezegd dat er geen rolschaatsen meer was, omdat me een kunstje was geflikt. Hebben ze die gast die het had gedaan even een paar kletsen om zijn oren gegeven."

Ook weer opgelost.
"Zo moet dat toch."

Af en toe regelde Lammers een paar vrije dagen. Vloog hij met een bevriende pornoster naar Las Vegas of Miami voor modellenwerk. "Ze wilde altijd dat ik meeging om haar een beetje in de gaten te houden. Ik was een gezellige gozer hè. Ik hield van winkelen en zij ook."

Wat vond uw vrouw daarvan?
"Die vond dat prima. We hadden een goed huwelijk en lieten elkaar vrij. Vierenhalf jaar geleden is ze overleden aan longvlieskanker, 64 jaar oud. We zijn ruim veertig jaar bij elkaar geweest. Mijn zoon en ik hebben alles geprobeerd om haar van de sigaretten af te krijgen, maar niets hielp. Ze stopte pas toen het te laat was. Roken is verschrikkelijk. Ik heb het zelf nooit gedaan. Drinken doe ik ook niet."

Lammers werd vlak na de oorlog geboren in de Jordaan, in de Akoleienstraat, maar groeide op in de Transvaalbuurt in Oost, waar hij met zijn ouders en halfbroer woonde in de Schalk Burgerstraat. Veel ruzie thuis. Met vijftien jaar hield hij het voor gezien en ging hij op een zolderkamer bij de buren wonen. Op zijn zestiende zat hij als badsteward op de grote vaart naar Zuid-Afrika.

Wat is een badsteward?
"Mooi hè? Dat betekende dat ik de plee mocht schoonmaken. Nou ja, het was half vracht, half passagiers. Nu heb je van die hutjes met een bad, maar toen niet. Dan kreeg ik een lijst met, ik zeg maar even wat: tante Annie om elf uur in bad. Moest ik dat in orde maken, kraantjes helemaal glimmend enzo. Klopte ik netjes op de deur: your bath is ready. Na een uur moest tante Annie eruit en was er een ander."

Theo Lammers: 'Je kunt ook een boekhouder voor de deur zetten, maar aan een man als Willem Ruska heb je meer' Beeld Martin Dijkstra

"Die kranen hadden schroefjes. We hadden er eentje uitgehaald, zodat je zo aan de andere kant van de gang met je schele harses door het gaatje kon kijken. Slaat helemaal nergens op, natuurlijk. Zo lullig als de pest. Maar als je zestien bent, is dat geweldig."

Hij had 'verkering met een grietje'. Bij terugkomst in Amsterdam kreeg hij slaande ruzie met de broer van haar vriendin.

Iets geflikt?
"Dat denk ik wel. Ik heb van alles in mijn leven geflikt. In drie minuten vouwde hij me op. Ik leek wel een postpakket. Jan van de Pavert, later is dat mijn gabber geworden. Hij heeft me meegenomen naar het worstelen. Binnen drie jaar was ik Nederlands kampioen."

Wanneer kreeg u door hoe goed u was?
"Het zijn de anderen die dat roepen. Dan word je opeens anders begeleid, al ging dat toen wel anders dan nu. Voor de Europese kampioenschappen moesten we verplicht onze eigen blauwe blazers kopen. Kreeg je van de worstelbond een sticker om erop te plakken. Jan en ik hadden als een van de weinigen een sponsor geregeld. Vier jaar Le Coq Sportif en twee jaar Nike."

Hij worstelde bij Hercules met grootheden als olympisch kampioen Wim Ruska en Chris Dolman. "Die waren wel een tandje groter, ja. Maar ik had een heel beroemde armzwaai. Dag en nacht trainde ik met een oude fietsband aan de deurkruk. Als op de sportschool nieuwe mensen kwamen, een paar koppen groter dan ik, zei Chris altijd: ga eerst maar even met die kleine. En dan kregen ze een slinger."

Mooie tijden. Twee keer worstelde hij in Tel Aviv op het tweejaarlijkse herdenkingstoernooi voor de vermoorde Israëlische atleten van de Olympische Spelen van 1972. "Daar heb ik Ankie Spitzer ontmoet, de weduwe van coach Andre Spitzer."

Trainen in sportschool Oyama van Jan Stapper in de Kreupelsteeg. "Daar zaten alle toppers: Ruska en Dolman, Henkie Neuman, Jantje Dieke, Gerrie Vogelzang en Peter Adelaar. Ze waren ook allemaal van de security van de Casa Rosso van Joop de Vries. Die zat ernaast."

Was u daar ook uitsmijter?
"Ik ben begonnen als hondenuitlater. Joop had drie bouviers. Die moesten elke dag worden uitgelaten in een park, op het strand of in het Amsterdamse Bos. Dan reed ik in mijn Mini, met die drie krengen achterin. Pas later ben ik de boel een beetje in de gaten gaan houden. Ik ben ook nog dj geweest bij die shows."

Konden ze geen bandje opzetten?
"Hoor hem nou. Als ze daar liggen te ketsen op dat podium en dat bandje struikelt. Hè? En er moest ook een beetje licht bij natuurlijk. Dat regelde ik allemaal."

Wisten ze dat bij de Bijlmerbajes?
"Dat roep je niet met een megafoon uit het raam, nee. Als het niet hoeft, hoeft het toch niet. Of wel? Ik zal je een geheimpje vertellen. Met het Herculesteam moesten we worstelen in Amerika. Na een paar dagen vloog het hele team weer terug vanuit Chicago, behalve Bas van Hout en ik."

"Wij vlogen door naar Miami, waar we werden ontvangen door Dino Cellini, een van de grootste maffiabazen. Had Joop voor ons geregeld. Dat is toch uniek. Ik heb met die gasten gegeten, nou dan zit er een spul aan tafel hoor."

Theo Lammers: 'Dag en nacht trainde ik met een oude fietsband aan de deurkruk' Beeld -

"Maar luister: het waren gewone jongens die voor de deur stonden bij de Casa Rosso. Al die jongens waren topsporters. Je kunt natuurlijk ook een boekhouder nemen, maar aan een man als Willem Ruska heb je meer."

"Ik heb nog nooit zo'n gigant meegemaakt. Hij had alleen zijn hart op de tong. Hij was judobondscoach en kreeg niet uitbetaald. Dan ging hij naar het bondskantoor en werd het ruzie. Sloeg hij die kerel met een typemachine op zijn kanis. Dat heeft toch niks met criminaliteit te maken?"

Kwam u in de bajes weleens mensen tegen die u kende van de straat?
"Daar had ik geen moeite mee. Ik heb zelfs die Joseph Lan nog meegemaakt, die de Casa Rosso in de fik heeft gestoken."

Hij laat een foto zien. Er staat een grijnzende reus op, die hoog boven zijn hoofd de kleine ontspanningsleider vasthoudt. Een freefighter in de beruchte Russische Krestygevangenis. Lammers was er tien jaar geleden als vrijwilliger voor de Global Initiative on Psychiatry, een organisatie die zich bezighoudt met de erbarmelijke situatie van psychiatrische patiënten in gevangenissen in het Oostblok.

"De bewakers," zegt hij, "durfden alleen met een man of tien tegelijk naar binnen, met twee rottweilers erbij. Die jongen sprak geen Engels en ik geen Russisch, maar de tolk weigerde mee te gaan. Ik ben door het luik van zijn deur namen van jongens uit freefightwereld gaan roepen. Toen brak het ijs."

Was u niet bang?
"Waarom moet ik nou bang zijn?"

Ik kan wel een paar redenen bedenken.
"Hij zal er wel een paar hun keeltje hebben dichtgeknepen. Die jongens zitten daar niet voor het jatten van een zakkie snoep. Maar wat kan mij dat schelen?"

Hoe kwam u daar terecht?
"Mijn directeur in de Bijlmerbajes had contact met die stichting en vroeg of er mensen een bijdrage wilden leveren. Ik vond het spannend en mijn vrouw was toch al gewend dat ik vaak weg was."

Wat trof u aan?
"Een verschrikking. In die gevangenis wil je je kanarie nog niet stallen. Ik ben de eerste drie dagen volledig van de leg geweest. In de Krestygevangenis hebben we een nieuwe vleugel kunnen bouwen met geld uit Nederland. Bij de Ikea hebben we meubeltjes gekocht en met die jongens in elkaar gezet."

"Ik ben er een stuk of vijf keer geweest, en ook nog in Georgië en Litouwen. Daar hebben we nog oude gevangenisbussen heen gereden. Het was allemaal even verschrikkelijk. Die jongens zaten 23 uur per dag achter de deur, met 9 in een cel voor 6. Geen maatschappelijk werker, geen cultureel werker, geen pater, geen dominee."

Geen Bijlmerbajes.
"Weet je wat het is: als daar in Rusland personeel langsloopt, moeten de gevangenen met hun gezicht naar de muur gaan staan. Je kunt natuurlijk ook gewoon beginnen met een keer goedemorgen zeggen."

Vrijdag 20 oktober wordt de documentaire 40 jaar Bijlmerbajes uitgezonden, over de roemruchte geschiedenis van de bekendste gevangenis van Nederland. 21.20 uur, NPO 3.

Theo Lammers
26 juli 1946, Amsterdam

1958-1962 Technische school op het Timorplein, opleiding voor bromfietsmonteur
(niet afgemaakt)
1962-1963 Grote vaart naar Zuid-Afrika
1963-1978 Bromfietsmonteur, metselaar, tegelzetter en pompbediende. Een jaar gereden op de paardenwagen van de Amstel­brouwerij en vijf jaar sporthal­bediende
1978-2006 Ontspanningsleider en sociaal-cultureel werker in de Bijlmerbajes, 8 jaar bij de vrouwen, 2,5 jaar bij de mannen, en bij de afdeling psychiatrie (foba)
1984-1989 Mbo- en hbo-opleiding sociaal-cultureel werk

Theo Lammers werd tussen 1966 en 1982 tien keer Nederlands kampioen worstelen

Theo Lammers is weduwnaar, woont in Amsterdam, heeft één zoon en één kleindochter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden