'Theo het was de daad van een laffe hond. Groet Danny'

De kaarten en tekeningen die zijn achtergelaten op de plek waar Theo van Gogh werd vermoord, tonen wanhoop, woede en frustratie. Tien jaar na dato is één van de briefjes ingezonden voor de verkiezing van archiefstuk van het jaar.

Beeld Stadsarchief Amsterdam

Losse agendablaadjes, een achterkant van een logboek of een taxibon. 'Theo het was de daad van een laffe hond. Groet Danny,' staat op de taxibon geschreven.

De briefjes die tien jaar geleden - op 2 november - op de plek werden neergelegd waar Theo van Gogh werd vermoord, zijn hartenkreten en uitingen van woede, frustratie en wanhoop. 'Hoe moet het nu verder? Ik ben een vreemde in mijn stad. Ik moet hier weg.' En: 'Lieve Theo, lief mensch. Ritueel afgeslacht door een 26-jarig achterlijk, gestoord, middeleeuws, fundamentalistisch, islamitisch beest.'

Schimmels
De ansichtkaarten, tekeningen en foto's lagen dagen in de regen. De inkt is soms doorgelopen. Sommige kaarten vertonen scheuren of zijn aangetast door de schimmel.

'We hebben alle objecten een week laten drogen aan de buitenlucht. We hebben niets gereinigd. Alle vlekken zitten er nog in. We willen juist laten zien dat het buiten heeft gelegen,' zegt restaurateur Cristina Duran van het Stadsarchief Amsterdam. De schimmel is wel gedood, met gammastralen.

De bovenste objecten in de dozen waren bij binnenkomst droog, maar de onderste waren vaak doorweekt. Er werd een calamiteitenplan in werking gezet. Vanwege de aanwezigheid van schimmels werd met mondkapjes en handschoenen gewerkt. Veel brieven zaten in een plastic hoes die zorgvuldig was dichtgemaakt met plakband.

Excessen
Het zijn in totaal 380 brieven en tekeningen, die in kartonnen dozen in het archief zijn opgeborgen. Eén van de kaartjes dingt mee naar de titel 'Stuk van het Jaar,' als vertegenwoordiger van alle berichten die na de moord werden achtergelaten.

Alle stukken in het archief zitten tussen doorzichtig papier. Duran slaat de bladzijden één voor één om. Teksten met oproepen: 'Neem een krijtje en schrijf: 'Gij zult niet doden' naast uw huisdeur.' En: 'Laten we ons de mond niet snoeren door dit soort excessen!'

Er zit ook een enquête tussen: 'Heeft u begrip voor de moord? Voelt u zich hier niet thuis, verlangt u naar familie in een land waar heilige boeken boven elke wet verheven zijn?' Bij drie keer 'ja' wordt een permanente vakantie elders aangeraden.

Pluchen beesten
Kunsthistoricus Emmy Ferbeek van de afdeling acquisitie: 'Annemarie de Wildt, conservator van het Amsterdam Museum, was bij de herinneringsplek gaan kijken en wilde alle spullen veiligstellen. We moesten toen snel besluiten wat te doen, anders zou alles bij het vuil belanden. Het stadsdeel zat ermee in zijn maag. In overleg met de familie Van Gogh is besloten alles te bewaren.'

De pluchen beesten, bordjes, blikjes en andere voorwerpen zijn naar het Amsterdam Museum en Rijksmuseum gebracht. Het stadsarchief nam alle papieren aan. Alleen erg beschadigde kaarten zijn weggegooid.

'Je leest de spontane uitingen van de burgers. De teksten zijn vaak ter plekke bedacht. Met deze collectie haal je het historische moment terug. Honderd jaar later geeft het nog een beeld van het moment. Wat deed de moord met de mensen? Hoe reageerde de samenleving erop?'

'Geen held noch martelaar'
'Geen woorden voor. Laf, laf, laf, laf. We knokken door!' staat op een gratis Boomerangkaart gekrabbeld. En: 'Theo, het doet me zo zeer. Een prettig gesprek nooit meer! Je hebt dit niet verdiend. Lieve groeten van een vriend.' Een ander heeft de tekst thuis uitgetikt en op een kaart vastgeniet: 'De reus is geveld. De kunstenaar met zijn weergaloze humor en lef voorgoed het zwijgen opgelegd.'

Alles is bewaard. Er is niet gekeken naar politieke correctheid. 'Ga in je eigen land een beetje rotzooi trappen, ja?' En: 'Beste Theo, Jij bent onsterfelijk! Met dank aan de geitenneukers.'

Er zijn ook briefjes gericht aan Theo's zoon en aan zijn moordenaar, Mohammed B. 'Geloof je echt in 20 maagden? Ach kom, wees niet zo naïef. Jij bent geen held noch martelaar, slechts primitieve moordenaar.'

De Nederlandse archiefinstellingen organiseren de verkiezing van het Stuk van het Jaar. Stemmen kan deze maand via www.stukvanhetjaar.nl.

De brieven voor Van Gogh

Je vindt een selectie van de brieven voor Theo van Gogh in deze fotoserie.
Beeld Stadsarchief Amsterdam
Beeld Stadsarchief Amsterdam
Beeld Stadsarchief Amsterdam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden