Recensie

The Philadelphia Orchestra laat zien dat het bij de wereldtop hoort (***)

Wat soliste Lisa Batiashvili van The Philadelphia Orchestra laat zien grenst aan het ongelooflijke. Het levert haar een handkus op van dirigent Yannick Nézet-Séguin. Maar daarna volgt - misschien onvermijdelijk - een anticlimax.

Yannick Nézet-Séguin. Beeld Marco Borggreve
Yannick Nézet-Séguin.Beeld Marco Borggreve

Het was alweer elf jaar geleden dat The Philadelphia Orchestra voor het laatst in het Concertgebouw aantrad, toen met zijn zevende chef-dirigent Christoph Eschenbach. Gisteravond zat het orkest er weer, nu met chef nummer acht, de Canadees Yannick Nézet-Séguin, die we in Nederland kennen als muziekbaas van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Daar zal hij aan het einde van seizoen 2017-2018 vertrekken, omdat zijn carrière een hogere vlucht heeft genomen en grotere dingen op hem wachten. Maar dat zal hij nooit hardop tegen de Rotterdammers zeggen.

Het klinkt daar beter als hij zegt dat na tien jaar Yannick voor het orkest de tijd is gekomen voor verandering.

Tien jaar is voor een chef van The Philadelphia Orchestra kort. Daar hebben ze net als hier bij het Concertgebouworkest een mooie traditie van lang aanblijvende dirigenten. Stokowski zat er van 1912 tot 1941. Eugene Ormandy zat er nog veel langer: bijna veertig jaar. Hoe het Yannick (zijn achternaam is in het officieuze spraakgebruik minder populair) in 'the City of Brotherly Love' zal vergaan, staat te bezien, maar voorlopig heeft hij bijgetekend tot 2022. Dan zit hij er tien jaar.

Dramatische opbouw
Nézet-Séguin geldt als een van de grote dirigeertalenten van deze tijd. Zijn wapens: onwaarschijnlijke energie en zichtbaar enthousiasme (je mag het liefde noemen), het vermogen een warme, volle, maar toch heldere klank te genereren, met zorg voor een dramatische opbouw. Niet voor niets ruimt hij veel plaats in in zijn agenda voor opera's. In The Met is hij een vaste gast. De verwachtingen waren dus hooggespannen bij zijn eerste optreden in het Concertgebouw met zijn Amerikaanse orkest.

Het openingswerk, de Nederlandse première van Mixed messages, gecomponeerd door de jonge Amerikaanse componist Nico Muhly, viel flink tegen. Maar ja, zo'n jongen - hij is van 1981 - schrijft zo'n stuk speciaal voor zo'n orkest en dan zou het onbeleefd zijn het in een la te laten liggen.

Bovendien is het altijd geweldig als een orkest muziek uit eigen land meeneemt op een internationale tournee. Helaas, Mixed messages is geen goed stuk. Modderig georkestreerd. Richtingloos. Vol flauwe clichés uit de minimal music, die allang door Philip Glass, bij wie Muhly studeerde, zijn uitgemolken. Voor de goede orde: Nico Muhly heeft heel mooie muziek geschreven, maar dit stuk hoort daar niet bij.

Duisterste krochten
Het contrast met het Eerste vioolconcert van Sjostakovitsj kon niet groter zijn. Met de Georgische stervioliste Lisa Batiashvili in een absolute glansrol reikten Nézet-­Séguin en het orkest tot in de hemel; of eigenlijk tot in de hel natuurlijk, want Sjostakovitsj dwaalt in het stuk rond in de duisterste krochten van zijn ziel. Batiashvili wekte de suggestie dat ook zij in de jaren veertig had geleefd en geleden onder een abject, repressief regime waarin niemand zijn leven zeker was. Die paranoia is tot in de diepste vezels van de muziek doorgedrongen. Ze speelde als een godin, alert en lenig begeleid door dirigent en orkest. Haar cadens na de waanzinnige cadens aan het einde van de prachtige Passacaglia was ongelooflijk. Nézet-­Séguin zeeg na afloop voor haar op de bok op de knieën en gaf haar een handkus.

Minstens vijf sterren voor deze Sjostakovitsj.

De Derde symfonie van Rachmaninoff, die na de pauze werd uitgevoerd, was een anticlimax, maar misschien kon dat ook nauwelijks anders. Hier was sprake van communicatieoverkill. Nézet-Séguin leek alles, elke afzonderlijke noot, frase en boog even belangrijk te willen maken, met als resultaat dat helemaal niets belangrijk was. Het applaus was niettemin groot en daar was ook reden toe. The Philadelphia Orchestra liet horen dat het nog steeds tot de wereldtop behoort. En met Yannick Nézet-Séguin aan het roer lijkt de toekomst in de roerige wereld van de klassieke muziek voorlopig veiliggesteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden