Plus Filmrecensie

The Favourite: grotesk, absurd en barok

In Yorgos Lanthimos' The Favourite staat het gekonkel in een driehoek van vrouwen centraal. De Griekse regisseur slaat nieuwe paden in, en toch blijft zijn hand als maker volledig herkenbaar.

Emma Stone als het gevallen adelmeisje Abigail Beeld -

Met een sierlijke boog belandt Abigail uit een luxe koets in de stront en modder. Even eerder was ze door een mannelijke medepassagier al onomwonden in haar kruis ­gegrepen. Yorgos Lanthimos' The Favourite mag zich afspelen aan het Britse hof van de vroege achttiende eeuw, het is allesbehalve de statige kostuumfilm van weleer.

Volgende bewijsstuk: de gretigheid waarmee het grove scheldwoord 'cunt' in het rond wordt gesmeten. Dat gebeurt voornamelijk door de drie vrouwelijke hoofdpersonen - want mannen doen er in The Favourite niet echt toe.

Ze zijn er wel, maar slechts zoals vrouwen er in veel te veel andere films zijn: in de marge, als wegwerpobjecten die heel even worden begeerd en gebruikt. Hier zijn de mannen constant bezig met hun uiterlijk, dat wordt ­bepaald door enorme pruiken en hoge hakken.

Ondertussen staat het gekonkel in een driehoek van vrouwen centraal in de film. De spil is koningin Anne, een glansrol voor Olivia Colman, die eerder al schitterde in Lanthimos' The Lobster. Haar koningin is even machtig als kwetsbaar en gebroken, soms gevaarlijk dicht bij waanzin. Om de gunsten van deze grillige vrouw wedijveren twee anderen.

'Mistress of the Robes'
In eerste instantie heeft Lady Sarah, hertogin van Marlborough (Rachel Weisz, heerlijk hautain) de koningin volledig om haar vingers gewonden. Ze is niet alleen de 'Mistress of the Robes', de hoogste positie die een vrouw destijds kon bereiken, maar deelt ook het bed met de koningin. Maar dan maakt het gevallen adelmeisje Abigail (Emma Stone, vrolijk vilein) haar met modder besmeurde entree, en zet ze alles op scherp.

Sarah's positie als Mistress of the Robes wordt in de film overigens niet expliciet benoemd - ze is gewoon de ­Machiavelliaanse figuur achter de schermen die de leider bespeelt. De Steve Bannon tegenover Annes Trump.

Zo laat de film zich op meer plekken niet afleiden door het benoemen van de hedendaagse relevantie van haar verhaal. Neem nu het feit dat Anne degene was die van haar rijk het Verenigd Koninkrijk maakte - dat inmiddels weer zo verdeeld is. Wordt met geen woord over gerept.

Politiek blijft sowieso aan de zijlijn. Af en toe wordt er gemord over de groeiende volksopstanden omdat de ­oorlog tegen Frankrijk maar blijft voortduren (Anne: "We moeten blijven vechten voor... nou ja, dat waar we voor vechten"). Maar erg serieus neemt men dat aan het hof verder niet. "Ze schijten op straat. Politiek commentaar, noemen ze dat," zegt een edelman grinnikend.

Doet er allemaal niet toe. Waar het om draait is het steekspel tussen Abigail en Sarah, en het plezier dat Anne eraan beleeft hun speelbal te zijn. Dat gaat in woorden en daden van kwaad tot erger, en Lanthimos brengt het met zichtbaar plezier in beeld in een film waarin het groteske, het barokke en het absurde net zo hard vechten om ruimte als de hoofdpersonages.

Screwballkomedies
De Griekse filmmaker Lanthimos werkte voor het eerst sinds zijn doorbraak Dogtooth (2009) niet samen met ­scenarist Efthymis Filippou, en ook hijzelf staat niet als scenarist op de rol. Het verschil is merkbaar en verfrissend.

The Favourite

Regie Yorgos Lanthimos
Met Olivia Colman, Rachel Weisz, Emma Stone
Te zien in Filmhallen, Kriterion, Studio/K, De Uitkijk, Rialto, The Movies, Cinecenter, Eye, City, Tuschinski

De doelbewust houterige dialogen en acteerstijl die zijn eerdere films kenmerken, blijven hier grotendeels achterwege, vervangen door een elektrisch geladen sprankeling die doet denken aan de vlijmscherpe screwballkomedies uit de jaren veertig.

Waar zijn personages in eerdere films vaak vooral archetypes waren - 'moeder' en 'kind', 'man' en 'vrouw' - zijn de drie vrouwen die in The Favourite centraal staan mensen van vlees en bloed. En dat terwijl ze constant op het randje van karikatuur balanceren.

Maar telkens als ze over dat randje heen dreigen te duikelen, tovert Lanthimos iets tevoorschijn dat eerdere flauwigheden compliceert en in een nieuw daglicht stelt. Zie bijvoorbeeld de zeer volwassen betekenis die het in eerste instantie kinderlijke gedoe krijgt rond de koningin en de zeventien ­konijnen die ze in haar slaapkamer als huisdieren houdt.

Met The Favourite slaat Lanthimos nieuwe paden in, en toch blijft zijn hand als maker volledig herkenbaar. In de keuze om vervreemdende shots met vissenooglenzen en ongebruikelijke camerabewegingen te gebruiken, bijvoorbeeld. En in de bijna agressieve manier waarop de soundtrack barokmuziek inzet.

Maar vooral zien we hem in zijn uitvergrotingen van het menselijk gedrag, dat in al zijn aan het ongeloofwaardige grenzende absurditeit des te pijnlijker herkenbaar wordt. En daarmee pijnlijk grappig, al is het opnieuw een gitzwarte vorm van humor die Lanthimos tentoonspreid.

Kan een film feministisch en een tikje misogyn tegelijk zijn? Blijkbaar wel.

Wekelijks een overzicht van de nieuwste hotspots, uitgaanstips, films en restaurants in je mailbox? Schrijf je dan nu in voor de Stadsgids-nieuwsbrief van Het Parool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden