Plus

The Circle

The Circle schetst een duister toekomstbeeld, maar is niet de angstaanjagende dystopie geworden die het had kunnen zijn.

In The Circle mag niets uit het ­leven van Mae (Emma Watson) ongezien blijven Beeld The Circle

Zijn we op weg naar een digitale dictatuur? Eentje die we niet herkennen aan een schreeuwende dictator, maar aan cameratoezicht en een stortvloed aan persoonlijke informatie op sociale media?

Dave Eggers waarschuwde vier jaar geleden met zijn dystopische roman The Circle voor de controlemaatschappij, waarin niets verborgen blijft. Een samenleving waarin door de sociale media alles wat we doen voor iedereen zichtbaar is. Waarin privacy een prehistorisch woord is.

Ongeloofwaardig
Het griezelige in de roman is dat we ons vrijwillig aan deze dictatuur onderwerpen. Er is geen tiran die ons dwingt om ons hele hebben en houden op sociale media uit te venten. We doen het uit vrije wil, met in The Circle als resultaat dat deze om zeep wordt geholpen. Kort door de bocht? Zeker, en digitale adepten lieten niet na om de roman als ongeloofwaardig neer te sabelen, maar hij staat misschien dichter bij de nabije toekomst dan we zouden willen.

The Circle was een bestseller, zodat het wachten was op de Hollywoodverfilming. Daarin sleept twintiger Mae (Emma Watson) ons stapje voor stapje de digitale nachtmerrie in. De ambitieuze jonge vrouw kan haar geluk niet op als ze een baan krijgt bij het hippe technologiebedrijf The Circle, dat oogt als een kruising van Google, Twitter en Facebook. Ze werkt zich razendsnel op in het bedrijf, dat als motto heeft: 'Weten is goed, maar alles weten is beter'.

Om alles wat er in de wereld gebeurt zichtbaar te maken, heeft het bedrijf minuscule cameraatjes ontwikkeld, die je overal makkelijk kunt verbergen. De gedachte erachter is, legt topman Bailey (Tom Hanks als een soort Steve Jobs) uit, dat door dit cameratoezicht de wereld zal veranderen in één groot transparant paradijs. Zo zal er geen misdaad meer zijn, omdat criminelen weten dat ze niets ongezien kunnen doen. Een ander idee is het implanteren van een chip in kinderen, zodat ouders altijd weten waar ze uithangen en kidnappers kansloos zijn.

Big Brothernachtmerrie
Het knappe van de roman is dat je als lezer in eerste instantie wel wat ziet in sommige ideeën, totdat je beseft dat ze de Big Brothernachtmerrie in Orwells 1984 verwezenlijken. In de wereld van The Circle wordt privacy diefstal genoemd, een antisociaal begrip uit het verleden. En geheimen worden leugens genoemd, zaken die de gemeenschap schaden. Het bedrijf streeft naar een maatschappij waarin elke menselijke activiteit zichtbaar en volledig transparant is.

The Circle volgt twee sporen. Ten eerste is de film een satire op hippe technologiebedrijven die met hun goeroeachtige leiders aan sektes doen denken. Het is akelig om te zien hoe Mae van een nuchtere twintiger verandert in een gehersenspoelde gelovige, die denkt dat de digitale revolutie alle wereldproblemen gaat oplossen. En die aangemoedigd door de leiding van The Circle vrijwel alleen nog contact heeft met medewerkers van het bedrijf.

The Circle

Regie James Ponsoldt
Met Emma Watson, Tom Hanks
Te zien in Filmhallen, The Movies, Studio/K, Arena, City, De Munt, Tuschinski

Niet alleen tijdens het werk, maar ook erbuiten. De groepsdwang schrijft voor dat de medewerkers alles met elkaar delen. Het vervreemdt Mae van haar vroegere vriend en haar ouders (Glenne Headley en de begin dit jaar overleden Bill Paxton), die verbijsterd zien hoe zij steeds meer in de greep raakt van waanideeën. Die vormen het tweede spoor en tonen de opmars van de digitale controlemaatschappij, waarin politiek en commercie elkaar omhelzen.

Duister toekomstbeeld
Waarom de organisatie van politieke verkiezingen niet uitbesteden aan The Circle, waar bijna iedere burger toch al een account heeft? Waarom naar een stembureau als je bij dit bedrijf met één druk op de knop kunt stemmen? De regering heeft ons harder nodig dan wij haar, stelt een topman van The Circle tevreden vast.

The Circle schetst een duister toekomstbeeld, maar is niet de angstaanjagende dystopie geworden die het had kunnen zijn. Mae is te naïef om geloofwaardig te zijn en in de buitenwereld is wel erg weinig weerstand tegen de opmars van de digitale controlemaatschappij.

Ook schopt de film met een ander einde dan in de roman de sombere boodschap onderuit. We zullen het slot niet verraden, maar het einde van de film staat haaks op het einde van de roman. In Hollywood eindigt elke nachtmerrie in een geruststellend ontwaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden