Plus

Terug naar Turkije: na 28 jaar Amsterdam gaat Muslum weg

Hij kwam hier voor de liefde, maar na 28 jaar verhuist Muslum Polat (52) met zoon Deniz (8) terug naar Turkije. 'Daar heb ik mijn familie achtergelaten, mijn hart.'

null Beeld Eva Plevier
Beeld Eva Plevier

Of ie gek was geworden. Iedereen wil er weg, hij gaat ­ernaartoe. De meeste mensen die Muslum Polat spreekt over zijn remigratie naar Turkije, begrijpen het niet. Toch gaat hij, na 28 jaar in Nederland te hebben gewoond.

Vrijdagavond vertrekt hij, met zoon Deniz vanaf het Oostelijk Havengebied op een enkele reis Istanboel. De goudvissen gaan naar een klasgenootje van Deniz, de hamster terug naar de winkel, de meubels naar de kringloop. Met een of twee tassen stapt hij op het vliegtuig.

Een afscheidsfeestje wil hij niet, want moeilijk vindt hij het wel. Het is het lot, zegt hij, en familie. Een beetje van beide. Want hij houdt van Amsterdam, maar in Istanboel ligt zijn hart.

Muslum Polat groeide op in Dersim (Tunceli), een Koerdische provincie in Oost-Turkije, en ging na zijn middelbare school naar Istanboel. Op zijn twintigste ging hij in militaire dienst, daarna werd hij opgepakt. In de cel werd hij gemarteld, drie weken lang.

Ze gebruikten elektroshocks of hingen hem op aan een touw, een 'Palestijnse hanger'. Ook dreigden ze hem dood te maken als hij geen informatie gaf. "Ik was niet alleen, we waren met een groep van 23, maar het was heel heftig."

Op de vlucht
Hij werd verdacht van betrokkenheid bij een linkse politieke organisatie die zich inzet voor een socialistische staat. "De dag na mijn vrijlating stond op de voorpagina van alle kranten dat wij terroristen waren die zich verzetten tegen de gevestigde orde, en dat was 's avonds ook op tv."

Hij is uiteindelijk vrijgesproken, maar veilig voelde hij zich er niet meer. Hij vluchtte naar Duitsland. Twee jaar ­later kwam hij, voor de liefde, naar Amsterdam.

Amsterdam
Amsterdam, zegt hij, lijkt erg op Istanboel. "Er zijn veel mogelijkheden, veel vrijheid. Een stad met vele gezichten: de onderwereld, de bovenwereld, leuke kanten. Als je vanbuiten naar Amsterdam kijkt, zie je drugs en criminaliteit, maar vanbinnen ervaar je het heel anders. Dat is in Istanboel net zo."

Hij ging er naar de sociale academie en deed een kopstudie politicologie. De relatie hield geen stand, maar hij bleef in Amsterdam. "Ik had hier iets opgebouwd, ik had een baan. Er was ook nog te veel aan de hand in Turkije, dus ik wilde niet per se terug. Maar voor later had ik altijd het plan om ooit terug te gaan.

Dat heb ik steeds uitgesteld. Tot op heden. Ik kon Amsterdam altijd moeilijk loslaten - ik zou in geen enkele andere stad in Nederland kunnen wonen; Amsterdam is vrij, en gezellig. Een ­wereldstad. Maar in Turkije heb ik mijn familie achtergelaten, mijn hart."

Familiebezoek in Instanboel
In 1994 leerde hij Gülüzar kennen, een Koerdische vrouw, ook afkomstig uit Dersim. Ze was heel slim, mooi, politiek bewust en niet traditioneel, zegt Polat. "Dat was heel bijzonder." Het duurde nog jaren voor ze een relatie kregen.

Op een dag tijdens familiebezoek in Istanboel werd hij wakker na een middagdutje op de bank. ("Het was heel warm," zegt hij bij wijze van excuus). Toen hij zijn ogen opendeed, was zij daar. Ze werden verliefd, en in 2000 kwam zij naar Nederland.

Ze voelde zich thuis in Amsterdam, zegt Polat, ze leerde snel de taal en werd instructeur en docent inburgering aan het ROC. In 2009 werd Deniz geboren. Ze verruilden hun kleine appartement in de Oosterparkbuurt voor iets groters aan de Sumatrakade, zodat er ruimte zou zijn voor een tweede kind.

Borstkanker
Maar toen werd Gülüzar ziek. Borstkanker en bijnierkanker. De borstkanker kon goed worden behandeld, maar bijnierkanker was zo zeldzaam, daar was geen chemo voor ontwikkeld. Opereren was de enige optie, maar de kanker kwam steeds terug.

"Het was zwaar," zegt hij. "Mijn zus kwam drie maanden over om te helpen, een zus van Gülüzar kwam zes maanden. Voor Deniz, voor Gülüzar, voor ons allemaal." In 2016 was ze uitbehandeld.

"Toen hebben we overwogen terug te gaan naar Turkije, maar uiteindelijk besloten we hier te blijven, voor de toekomst van Deniz. We dachten dat het beter zou zijn als hij hier zou opgroeien." Gülüzar overleed op 3 november 2016. Ze is begraven in Turkije.

Kwetsbaar
In de maanden na haar dood is Polat van gedachten veranderd. Hij heeft er ruim een jaar mee geworsteld, en nu de knoop doorgehakt. "Het is niet goed voor Deniz om hier te blijven, in zijn eentje, zonder familie. Natuurlijk, hij heeft mij, maar dat is heel kwetsbaar. Er is geen garantie dat ik altijd blijf.

Ik ben 52, maar leeftijd zegt niets: mijn vrouw was 37 toen zij kanker kreeg. Elke dag denk ik: als er iets met mij gebeurt, wat gebeurt er dan met Deniz? We hebben vrienden, maar dat is geen familie. Wat dan?"

Veel vertrekkers

Steeds meer Turken verlaten Nederland. In 2014 vertrokken er ruim 5000; een verdubbeling ten opzichte van de cijfers in 2009, aldus het ­Centraal Bureau voor de Statistiek. Tegelijk daalt het aantal Turken dat naar Nederland komt: sinds 2012 ­vertrekken meer Turken dan dat er hier aankomen. Nederland telde eind vorig jaar 400.367 Turken, van wie 190.331 in Turkije zijn geboren (eerste generatie). Amsterdam telt ruim 41.000 mensen met Turkse wortels.

Hem wordt vaak tegengeworpen: je kunt toch opnieuw verliefd worden, trouwen, een nieuw gezin stichten? "Maar daarin zie ik geen perspectief. Het is niet zo dat ik nooit meer een andere vrouw wil, maar dat is geen oplossing. Een nieuwe relatie kan de situatie verergeren. Ik wil geen risico's nemen."

In Istanboel heeft hij twee broers en vijf zussen. Met neefjes en nichtjes erbij komt hij op ongeveer vijftig familieleden. Hij gaat direct naast een van zijn neefjes wonen, een zus woont op loopafstand. "Deniz gaat naar een particuliere school, dus hij gaat er qua onderwijs niet op achteruit. Dat weet ik zeker, ik ken het systeem.

En voor zijn ­opvoeding vind ik een sociale familiekring belangrijk. Dat wil ik hem ook meegeven. En hier zijn wij daarin beperkt. We hebben hier vrienden, maar geen familie. En uiteindelijk is familie altijd belangrijker."

Veiligheid
Is hij nu dan veilig in Turkije? "Begin jaren negentig is de wet veranderd. Vroeger kon je niet over Karl Marx praten, nu wel. Veel politiek vluchtelingen konden terug. Onder president Erdogan is het lang goed gegaan, ook economisch. Maar sinds de coup in juli 2016 is het anders geworden. Ook veel Erdoganaanhangers zijn nu niet tevreden."

Eén ding weet hij zeker: hij wordt niet politiek actief. Hij is Koerd en aleviet - een vrijzinnige stroming binnen de ­islam - twee groepen die in Turkije met de nek worden aangekeken.

"Als je als Koerd of als aleviet niet politiek geëngageerd bent, dan heb je niets te vrezen. Je wordt wel gediscrimineerd, maar op overheidsniveau mág dat gewoon niet. Op papier is Turkije een sociale, democratische rechtstaat - maar in de praktijk gaan veel dingen anders dan wij zouden willen. Ze weten dat ik gearresteerd ben geweest, maar dat is dertig jaar geleden. Ik ben altijd een goede burger geweest, ik heb geen strafblad. Als ik aanhanger van Gülen was geweest, had ik een probleem, maar Erdogan weet dondersgoed dat ik dat niet ben."

Huiselijk geweld terugdringen
In Turkije wil hij zich inzetten om huiselijk ­geweld terug te dringen. Tot begin deze maand was Polat gezinshulpverlener bij het Oranje Huis, van de Blijf Groep bij De Hallen in West. Een vrouwenberoep, zeiden mensen vaak. Maar hij heeft gezien hoe belangrijk het is om je als man met deze problemen bezig te houden.

Hij werkte met slachtoffers én daders, volgens de Oranje Huismethodiek. "In Turkije sterft elke dag een vrouw door huiselijk geweld. In Nederland komt huiselijk geweld ook veel voor, alleen loopt het hier minder uit de hand. In Turkije krijgen daders geen hulp, hier wel."

Bij zijn moeder
Maar eerst gaat hij daar rustig zijn bestaan opbouwen met Deniz. Wat vindt die ervan? "Die heb ik altijd betrokken bij dit proces. Hij vindt het ook belangrijk om bij familie te zijn. Hij weet dat hij zijn vrienden gaat missen, maar je hebt Skype, en hij zal ook weer nieuwe maken."

Deniz houdt zijn twee paspoorten, en kan dus altijd terug naar Nederland. Turkse dienstplicht kan hij afkopen. "Duizend euro, eigenlijk heel goedkoop," grijnst Polat. En verder heeft Turkije van die voordelen die voor achtjarigen van groot belang zijn: langere schoolvakanties, mooier weer. "En straks is hij dichter bij zijn moeder. Dan kan hij veel vaker naar haar toe."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden