Plus

Terreurmeldingen in overvloed: 'Onze flexibiliteit wordt op de proef gesteld'

De terreurdreiging en de noodzaak om personen te beveiligen geven politie en justitie veel extra werk dat voor de buitenwereld verborgen blijft.

De Amsterdamse politie krijgt zo'n honderd meldingen per week over een dreigende aanslagBeeld Lieke Janssen

Twee Arabieren arriveren voor één overnachting in een Amsterdams hotel met een enorme batterij koffers en tassen. Ze lijken nerveus. Ze wekken de achterdocht van het personeel.

Via de onbeveiligde wifi van het hotel zien de medewerkers dat vanuit hun kamer een extremistische Facebookpagina wordt geliket, waarop wapens en strijdkreten zijn te zien. Het hotel slaat alarm. De recherche doet uitgebreid onderzoek naar de achtergrond van de mannen en naar mogelijke banden met terreurnetwerken.

Rechercheurs zoeken de mannen uiteindelijk op enkrijgen toestemming hun bagage te doorzoeken. Het zijn toeristen. Niets aan de hand.
Zo komt uit een andere politieregio de tip over plannen voor een aanslag op een medisch congres in Amsterdam. Terwijl de collega's in die regio en in België onderzoek doen naar de bron, probeert de Amsterdamse recherche te achterhalen om welk congres het kan gaan.

Er blijken meerdere medische congressen te zijn. Eén zou aanvankelijk in Turkije zijn, maar is vanwege de politieke instabiliteit daar naar Amsterdam verkast. De politie zet extra agenten in om het congres zo onopvallend mogelijk te beveiligen en een antiterreurteam staat paraat.

Loos alarm
Eentje nog. Zowel via het wijkteam als via zijn collega krijgt de politie de tip dat een jongen die in een garage werkt, iets radicaals heeft gepost op Facebook, en dat hij daarom is ontslagen.

In zijn kluisje liggen spullen die bij een aanslag van pas zouden komen, maar die óók in een garage thuishoren. Een observatieteam en een arrestatieteam gaan op pad. Met de jongen blijkt weinig aan de hand.

Zo zijn de opsporingsdiensten er inmiddels aan gewend dat vlak voor grote evenementen een melding binnenkomt over een mogelijke aanslag. Dancefeest Sensation in de Arena, de Gay Pride, het drukbezochte 'aftelmoment' met Oud en Nieuw, een demonstratie waar het mogelijk tot een botsing komt tussen Koerden en Turken.

Na een 'signaal' dat het mis zou gaan op Sensation, heeft de recherche 'in een megaklus' laatst de hele organisatie tegen het licht gehouden, zegt commissaris Hanneke Ekelmans, Hoofd Operatiën van de Amsterdamse politie.

"We zijn bijvoorbeeld tegen een medewerker aangelopen met een wapenvergunning. We kijken ook verder dan zo'n evenement. Als we vinden dat een bepaalde persoon beter even uit de buurt kan blijven en die staat nog gesignaleerd voor een openstaande straf, dan zetten we hem dat weekeind in de cel."

De Amsterdamse politie krijgt zo'n honderd meldingen per week over een dreigende aanslag. Een nieuw, vast team van veertig tot vijftig man analyseert en beoordeelt alle tips meteen.

Dit contraterrorismeteam (Cter) bestaat uit analisten die informatie wegen en rechercheurs die tactisch onderzoek doen - zoals het natrekken van de telefoons van mogelijke betrokkenen.

Verdachte tas
Tien tot vijftien meldingen leiden na een beoordeling tot nader onderzoek door de recherche. Het kan dan gaan om het eenvoudig benaderen van betrokkenen, maar ook om uitgebreid onderzoek door een team dat voor de specifieke zaak geschikt lijkt.

Tips die voorheen weinig indruk maakten, worden anders bekeken sinds het dreigingsniveau als 'substantieel' wordt beoordeeld.

De vele extra onderzoeken kosten veel capaciteit, erkent Ekelmans. "Schuiven met prioriteiten is ons vak en van ons mag flexibiliteit worden verwacht. Die hebben we, maar die wordt duidelijk op de proef gesteld."

Het Cter probeert waar mogelijk zichtbare maatregelen te vermijden. "Als we de hele omgeving afzetten omdat op CS een verdachte tas staat, hebben heel veel mensen daar last van. We proberen door intelligent onderzoek veel af te vangen en nodeloze chaos te voorkomen. Dan is steeds de vraag: welke onzekerheid kun je aan?"

Tal van bronnen
Informatie over dreiging kan overal vandaan komen: een anonieme tip, een vader die bezorgd is om zijn zoon, een afgeluisterd telefoontje, een tweet of een Facebookbericht, een signaal uit het buitenland of een ambtsbericht van de AIVD.

Hoofdofficier van justitie Theo Hofstee: "Wij spreken van de brandweerfunctie. Als informatie binnenkomt over de mogelijke dreiging van een aanslag, hebben we geen tijd die volledig te analyseren en te duiden. We moeten snel handelen."

Dat de onderzoeken steeds meer tijd opslokken, is volgens Hofstee onvermijdelijk. "We moeten de informatie snel analyseren en duiden om te weten wat we kunnen onderzoeken en óf iets is te onderzoeken."

Dat laatste is lang niet altijd het geval. "Tot nu toe is het uiteindelijk óf niets gebleken, of we hebben te weinig aanwijzingen gevonden om überhaupt strafrechtelijke actie te ondernemen," zegt Hofstee. "In elk geval is er gelukkig nog niets gebeurd."

"Doordat we sowieso iets moeten met een melding, kost die ons meteen al de maximale capaciteit," zegt Piet Nap, binnen het Amsterdamse Openbaar Ministerie verantwoordelijk voor bewaken, beveiligen en crisisbeheersing.

"De informatieclub moet in elk geval aan de slag. De regionale informatieorganisatie van de politie, het Team Criminele Inlichtingen en de verzamelaars van informatie over radicalisering."

Ploegen
Dreiging kost al snel veel capaciteit. "Bij Sensation zet je tientallen mensen extra in, maar dat duurt de hele nacht, dus je hebt twee ploegen nodig," zegt Nap.

Zo nodig kan de Bewakingseenheid worden ingeschakeld, die plekken bewaakt, en voor acute ingrepen de Dienst Speciale Interventie, de snel inzetbare antiterreureenheid.

Inmiddels worden vele objecten structureel beveiligd, zoals Joodse instellingen en Turkse en Koerdische organisaties. De burgemeester beslist over te bewaken objecten, hoofdofficier Hofstee over te beveiligen personen - dat zijn er ruwweg zestig per jaar.

Tien tot vijftien meldingen leiden na een beoordeling tot nader onderzoek door de rechercheBeeld Lieke Janssen

Hofstee: "Het is maatwerk. Soms zijn marginale maatregelen vereist, soms intensieve. Na de aanslag op concertzaal Bataclan in Parijs zaten we met alle poppodia om de tafel, na de aanslag op Charlie Hebdo met alle media. We leggen uit hoe het werkt en verzamelen voor de zekerheid alle nummers."

Het in de gaten houden van een branche kan een hele klus zijn. Nap: "In Amsterdam heb je ­zoveel podia, van Concertgebouw tot Heineken Music Hall. Het aantal optredens in de stad is elke dag weer enorm. Er is gelukkig nog niets afgelast. Dan zou de vraag zijn: wat doen we morgen? ­Opschalen is lastig, maar afschalen is nog lastiger."

In Amsterdam proberen 26 'regisseurs' inmiddels 49 geradicaliseerde jongeren op het rechte pad te brengen. Ook politie en OM leveren hun regisseurs. Hofstee: "Dat is óók nieuw en dat moeten we ook betalen. Het geeft niet, het hoort bij ons werk, maar het komt allemaal bovenop het opsporen en vervolgen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden