Plus

Terreurexpert Peter de Kock: 'Alle aanslagen zijn verbonden'

Door in het hoofd te kruipen van terroristen en aanslagen te analyseren, zijn nieuwe aanvallen beter te bestrijden, zegt terreurexpert en voormalig politiechef Peter de Kock, die promoveerde op het voorspellen van crimineel gedrag.

Politie bij de Friends Arena in Stockholm, waar Ajax traint ter voorbereiding op de finale tegen Manchester United vanavond. Beeld anp
Politie bij de Friends Arena in Stockholm, waar Ajax traint ter voorbereiding op de finale tegen Manchester United vanavond.Beeld anp

Peter de Kock (49) was jaren verantwoordelijk voor een van de meer mysterieuze afdelingen van de Nederlandse politie: de afdeling afgeschermde operaties.

De oud-filmmaker was misschien een vreemde eend in de bijt, maar hij overzag infiltraties in criminele netwerken en terreurorganisaties, getuigenbeschermingsprogramma's en gevoelige bewakings- en ­beveiligingsopdrachten. Intussen promoveerde De Kock aan de Universiteit Tilburg op het voorspellen van crimineel gedrag.

Zo ontdekte hij dat als creatieve geesten de beschikking krijgen over genoeg informatie, ze kunnen anticiperen welke vormen van criminaliteit en terreur te verwachten zijn.

Het bracht De Kock ertoe Pandora Intelligence op te richten, een inlichtingenbedrijf dat werkt voor overheidsinstellingen en bedrijven.

Pandora Intelligence bezit de grootste data­base ter wereld op het gebied van terreuraanslagen en criminele operaties: in de database zitten zo'n 200.000 'incidenten'.

Vooral terreuraanslagen in alle hoeken van de wereld, maar ook fictieve terreurplannen, die ooit werden bedacht voor boeken en films. Alle incidenten zijn in de database voorzien van kenmerken als motief, plaats van handeling, tijdstip, ­gebruikt wapen, uitvoerders, doel en slachtoffers.

Door die categorieën is de data­base doorzoekbaar en dus geschikt voor analyses. "Zo worden verbanden duidelijk die eerder ­onzichtbaar bleven," zegt De Kock.

"Van een gegooide molotovcocktail in Oost-Timor tot de dodelijke aanval in de Parijse concertzaal ­Bataclan: er kunnen parallellen bestaan tussen aanslagen die op het oog los van elkaar staan. Dat levert niet alleen ná een aanslag interessante inzichten op, het is mogelijk te anticiperen op toekomstige aanslagen. Zeker als je de eigen moraal opzij zet en probeert te denken als een terrorist."

Kijkt u eens in het hoofd van de dader van de aanslag in Manchester.

"De informatie in de media is nog summier, maar het onderzoeksteam zal heel interessante analyses maken. Het is van grote betekenis dat de bom is ontploft in de foyer en niet in de ­concertzaal zelf."

"Ik denk dat dat te maken heeft gehad met fysieke barrières: waarschijnlijk stonden er poortjes of portiers, die het risico op ontdekking vergrootten. De dader was daar ­mogelijk van op de hoogte omdat hij voorverkenningen heeft uitgevoerd."

"Ik denk dat hij in de buurt heeft gewacht tot de zaal leegliep, het ideale moment. Dat hij een concert voor tieners heeft uitgekozen, betekent dat het zijn doel was zo veel mogelijk leed aan te richten."

Is dat niet altijd het doel van terreur?
"Zeker niet. Terreur komt voor in allerlei vormen, met allerlei verschillende motieven. Denk aan de politiek gemotiveerde ontvoering van de Italiaanse premier Aldo Moro of de moord op de Zweedse politica Anna Lindh. Het doel en de achtergrond van de dader zijn belangrijk. Wil hij de poorten van het paradijs openen of juist ongezien wegkomen, zoals bij de aanslag op de spelersbus van Borussia Dortmund. Als hij veel toeschouwers wil, slaat hij toe waar camera's zijn."

"De laatste tijd zien we in Europa veel aanslagen waar de motivatie misschien dezelfde is, maar de ingezette middelen telkens anders. Vrachtwagens zijn gebruikt, maar ook auto's, steekwapens en explosieven. En toch zijn dit soort aanslagen allemaal met elkaar verbonden, het is een netwerk. Als je aan het ene stuk onkruid trekt, komt het andere omhoog. Dat komt doordat terroristen overleggen over welke methodes de beste zijn."

Leren de politie en veiligheidsdiensten net zo snel?
"Een aanslag is nooit volledig te voorkomen, maar je kunt wel voorzorgsmaatregelen nemen om de kans te verkleinen. Ik hoop dat bij de ­politie mensen nadenken over hoe Amsterdamse concertzalen doelwit kunnen worden, maar ik weet niet zeker of dat gebeurt."

Peter de Kock, terreurexpert en vormalig politiechef Beeld -
Peter de Kock, terreurexpert en vormalig politiechefBeeld -

"Vaak hangt het nog te veel af van de individuele kennis en creativiteit van mensen, terwijl je alle beschikbare data van de afgelopen decennia zou moeten gebruiken. Dan valt bijvoorbeeld op dat methoden uit de jaren zestig ineens weer populair zijn of dat aan de andere kant van de wereld op een heel speciale manier een aanslag is gepleegd toen een groep mensen samenkwam op een openbaar toegankelijke plaats."

Zoals het Museumplein, tijdens een voetbal­finale. Heeft u dat scenario al door de database gehaald?
"Daar zijn we inderdaad in opdracht mee bezig, maar de uitkomsten vertel ik niet. Iedereen is zich bewust van het risico. Het voorbeeld van het Museumplein heeft een aantal belangrijke kenmerken: het terrein is niet afgegrendeld met hekken en het evenement is relatief kort van tevoren aangekondigd. In het ideale geval doe je op het terrein een nulmeting voordat het evenement bekend is. Dan valt het op als daarna een prullenbak is verplaatst."

"De aannemelijkheid van bepaalde scenario's neemt af omdat de voorbereidingstijd kort is: een aanval met zware wapens en explosieven is lastig op te zetten. Een aanslag met een mes is eenvoudiger. Daar kun je met bewaking op ­inspelen, door veel onopvallende agenten in te zetten die focussen op afwijkend gedrag. In zo'n geval is een oplettende beveiliger waarschijnlijk effectiever dan een explosievenhond."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden