Update

Ten Slotte: Hans Dijkstal 1943-2010

VVD-lijstrekker Hans Dijkstal in 2005. Foto ANP Beeld
VVD-lijstrekker Hans Dijkstal in 2005. Foto ANP

Vlak voor de verkiezingen van 2002 ging het met de VVD bergafwaarts. Pim Fortuyn dreigde vele stemmen weg te kapen. Partijvoorzitter Bas Eenhoorn meende dat de VVD kiezers kon terugwinnen als lijsttrekker Hans Dijkstal meer klare taal ging spreken: 'Jip- en Janneketaal' noemde hij het.

De doorgaans goedgeluimde Dijkstal was niet blij. ''Ik wil geen infantilisering van de politiek,'' reageerde hij. Zijn hele politieke leven heeft de liberaal, die eergisteren op 67-jarige leeftijd overleed aan kanker, zijn best gedaan helder over te komen. Hij was geen man van hoogdravende woorden en lardeerde zijn betogen met kwinkslagen.

Dijkstal behoorde tot de categorie van zeer toegankelijke politici. Hij was joviaal, verschanste zich nooit in een ivoren toren en mocht graag een nummertje spelen op zijn saxofoon.

Alles leek hem makkelijk af te gaan. Hij sprak uit het hoofd, ventileerde spontaan over van alles en nog wat een mening en draaide voor geen enkele politieke rol zijn hand om: wethouder in Wassenaar, Tweede Kamerlid, minister, vicepremier, fractieleider. Begin deze eeuw werd hij zelfs genoemd als mogelijke premier.

Eigenlijk had Dijkstal maar één makke: door zijn laconieke uitstraling liep hij het risico voor oppervlakkig en luchthartig te worden versleten. Oppervlakkig was hij echter beslist niet. Hij was de politicus van de bedrieglijke eenvoud.

Volgens zijn paspoort kwam Hans Dijkstal op 28 februari 1943 ter wereld in de Egyptische havenstad Port Saïd.Dijkstals vader werkte op een scheepvaartkantoor en zijn opa was loods op het Suezkanaal. Pas op z'n vijfde kwam Hans naar Nederland.

Het liefst wilde de jonge Dijkstal acteur of muzikant worden, maar het draaide na het gymnasium uit op een driejarige rechtenstudie in Amsterdam en een opleiding voor het verzekeringswezen. Hij vestigde zich als jonggehuwd financieel adviseur in Wassenaar, waar hij altijd bleef wonen .

Hans Dijkstal was niet de klassieke VVD'er, maar een liberaal van het zuiverste water, die van de conservatieve vleugel weinig moest hebben. Tekenend is dat hij in 1978 wethouder werd in een toen nog revolutionair 'paars' college: met PvdA en D66 en zonder het CDA.

De lange Wassenaarder bleef ook in de landelijke politiek niet onopgemerkt en belandde in 1982 op de vleugels van Ed Nijpels, die als VVD-lijsttrekker tien zetels winst behaalde, in de Tweede Kamer.

Toen in 1994 voor het eerst in de landspolitiek een paarse regeringsploeg werd gevormd, lag het voor de hand dat Dijkstal daar deel van zou uitmaken. Hij werd vicepremier (onder Wim Kok) en kreeg het ministerie van Binnenlandse zaken, 'de moeder aller departementen', zoals hij zelf trots zei.

Omdat de paarse samenwerking voor alle betrokkenen wennen was, moesten er nu en dan wat plooien worden gladgestreken. Hierin was de joyeuze Dijkstal een meester. Niet alleen intern, maar ook in de verhouding met de eigenzinnige VVD-fractieleider Frits Bolkestein wist Dijkstal altijd de machinerie draaiend te houden, reden waarom hij vaak het 'oliemannetje van paars' werd genoemd.

Na zijn vertrek uit de landelijke politiek bleef hij niet stilzitten. Als voorzitter van een adviescommissie over de salarissen in de publieke sector introduceerde hij de balkenendenorm: niemand mocht méér verdienen dan de premier.

Ook uitte hij ook zijn zorg over de rechtse stemmingmakerij in de samenleving door politici als oud-VVD'er Geert Wilders (''Ik heb hem nog leidinggegeven toen hij nog verstandig was''). In 2008 stelde hij nuchter vast: ''Veel allochtonen zijn succesvol geïntegreerd. Maar als integratie betekent dat iemand moet veranderen in een Nederlander, dan is dat geen integratie, maar assimilatie. Te veel mensen hopen nog dat Nederland weer het land van klompen en tulpenbollen wordt.'' (DICK VAN RIETSCHOTEN)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden