Plus

Te ziek voor thuis, maar nergens hulp

De toestroom van kwetsbare ouderen noopt ziekenhuizen tot samenwerking met zorginstellingen. Amstelring heeft in VUmc zelfs een eigen vleugel: de Transferafdeling.

De rehabilitatieruimte in de Transferafdeling van VUmc. 'We betalen nu de prijs voor het beleid dat het kabinet een paar jaar geleden heeft doorgedrukt' Beeld Eva Plevier

Internist Prabath Nanayakkara van VUmc kreeg een paar weken geleden een 85-jarige vrouw op de spoedeisende hulp die waarschijnlijk twee tot drie dagen onder een kast heeft gelegen. Niemand weet precies hoe lang.

"De vrouw wilde iets pakken en daarna is de kast op haar gevallen. Een buurvrouw heeft haar uiteindelijk gevonden. Ze is gaan kijken omdat ze dacht: ik hoor niks. Drie dagen onder een kast. En dan ben je 85 jaar. Van zoiets breekt mijn hart."

De vrouw heeft het overleefd. "Maar ze is beschadigd, natuurlijk." Het is een nieuw dieptepunt in de reeks droeve verhalen van oudere patiënten. De verborgen kwetsbaarheid, eenzaamheid en verwaarlozing onder ouderen worden in het ziekenhuisbed harde realiteit. Want het leven draait wel door in de portiekflats en etagewoningen, maar pas als het écht, écht niet meer gaat, komen mensen op een spoedeisende hulp (SEH) terecht.

Ander voorbeeld: laatst belde Nanayakkara een huisarts met de mededeling dat de patiënt klaar was om naar huis te gaan. Nee, zei de huisarts, dat gaat niet, want mevrouw kan nergens slapen. Haar matras was zo vervuild dat de huisarts het had weggegooid nadat de patiënt door de ambulance was meegenomen.

Nanayakkara, behalve internist ook hoofd Acute Geneeskunde, ziet de laatste jaren een enorme toename van het aantal kwetsbare ouderen op de SEH. Hij kan het woord 'participatiemaatschappij' dan ook niet meer zonder ironie uitspreken.

Mensen die niemand hebben
Vier jaar geleden, toen het overheidsbeleid dat ouderen langer zelfstandig thuis moeten wonen concreter werd, kreeg Nanayakkara een 94-jarige man binnen. "Hij had niemand. Buren bekommerden zich niet om hem. Bij wie moet je dan participeren? We vroegen ons af: waar gaat dit heen? Dat het zo erg zou worden, wisten we niet. We krijgen nu bijna dagelijks mensen binnen die niemand hebben."

Het aantal 65-plussers op de SEH is in 2016 zowel landelijk als in de stad met 17 procent gegroeid ten opzichte van 2015. In Amsterdam en regio gaat het om 5800 extra 65-plussers, bleek uit cijfers van de ziekenhuizen.

SEH's lopen vol en stromen over. Elk ziekenhuis zoekt daarvoor eigen oplossingen, vaak in samenwerking met een zorginstelling (zie kader). Zo heeft VUmc een lange traditie met Amstelring, die veertien jaar geleden de Transferafdeling opende, een klein verpleeg­huis met 28 bedden ín het ziekenhuis.

De patiënt kan zo van de SEH op een bed naar binnen worden gereden. Dat scheelt weer een ambulancerit en nodeloos gebel door artsen en verpleegkundigen in de zoektocht naar een verpleeghuis of thuiszorg. Nanayakkara vindt het een uitkomst. Hij zit op de kamer van Trudy Roek, de manager van de Transferafdeling, amper twee minuten lopen van de SEH.

Ouderen die te goed zijn voor het ziekenhuis maar te slecht voor thuis kunnen hier maximaal zes weken terecht. De een sterkt aan om weer naar huis te kunnen, de ander wacht op een plek in een verpleeghuis of revalidatiekliniek.

Ook logeren er verwarde mensen en kankerpatiënten die nog teveel zorg nodig hebben om naar huis te kunnen. In 2017 verbleven er 448 mensen. Een kwart van hen kwam rechtstreeks van de SEH van VUmc, vier keer zoveel als in 2015. De Transferafdeling wordt een steeds belangrijkere uitwijkmogelijkheid.

De rek is er nu echt uit bij de zorginstellingen, zegt Roek. "Eerst kon het overal nog een beetje. Maar afgelopen jaar is het heel duidelijk geworden: veel verpleeghuizen hebben wachtlijsten en de thuiszorg zit tot over zijn oren in het werk. Ook wij moeten vaak leuren om mensen in een verpleeghuis te krijgen. Mensen kunnen natuurlijk ook niet al te lang op de Transferafdeling blijven."

'Onzichtbaar' aftakelen
Steeds vaker komen ouderen op de SEH met iets wat begon als een simpele aandoening, maar uit de hand is gelopen, zegt Nanayakkara. Zo gaat het bijvoorbeeld vaak mis met plaspillen. Als iemand vanwege ziekte niet eet of drinkt maar wel plaspillen blijft slikken, volgen geheid uitdrogingsverschijnselen. "Binnen een paar dagen kan iemand niet meer op zijn benen staan."

Toen de verzorgingshuizen er nog waren, werd opeenstapeling van klachten bij ouderen sneller opgemerkt, zegt hij. Maar doordat de zorg aan huis niet voldoende is opgetuigd, kunnen mensen thuis 'onzichtbaar' aftakelen. "Het is onhoudbaar. Vaak hebben we 's nachts vijf negentigplussers die vanuit huis op de SEH eindigen. We betalen nu de prijs voor het beleid dat het kabinet een paar jaar geleden heeft doorgedrukt."

'Ik zit te wachten'

Leny van het Groenewoud (69)

Zo gaat het een heel leven lang goed met je gezondheid en zo gaat het in een half jaar twee keer faliekant mis. Vier maanden geleden probeerde een onverlaat haar tasje te roven, waarbij ze onfortuinlijk ten val kwam en haar knieschijf brak. In maart kwam daar, wederom na een val, een gebroken heup bij. "En een pijn, wat dacht je." Ze laat een foto op haar telefoon zien van een grote pen die van haar heup tot net boven de knie steekt. "Niet niks, hè."

Na de operatie verbleef ze een paar dagen in het ziekenhuis en vervolgens kwam ze op de Transferafdeling, waar ze inmiddels vier weken zit. Het wachten is op een plekje in een revalidatiekliniek. "Ik wil naar Purmerend, dicht bij mijn zoon en schoondochter, zodat ze mij makkelijker kunnen bezoeken. Maar ze zitten vol."

Wanneer er plek is? "Het is niet te voorspellen. Ze bellen hier om de haverklap, maar ondertussen zit ik hier nog. Het is hier verschrikkelijk goed hoor, aardige verzorgers en zo, maar ik ben het zat. Ik zit maar te wachten, ik wil weg."

Haar dagindeling: ontbijten, douchen, lezen, koffiedrinken, een activiteit bezoeken en dan maar weer eens informeren of er nieuws uit Purmerend is. Elke dag gaat ze ook naar de fysiotherapeut, waar ze oefent met (trap)lopen. Thuis in de Rivierenbuurt heeft ze 38 traptreden. "Dus ik moet het leren, want ik wil koste wat kost terug naar huis."

Leny van het Groenewoud Beeld Eva Plevier

'Jongelui als buren'

Henny de Boorder (78)

Ze woont in een appartement in Bos en Lommer, tussen de twintigers en dertigers. "Allemaal jongelui. Ze vliegen de trap af en gooien de deur achter zich dicht. Weg zijn ze. Ik heb er geen contact mee." Gelukkig kwam op die ene dag dat haar benen weigerden 'die lange jongen van de Thuiszorg'.

"Ik zat aan mijn keukentafel met karnemelk en een boterham. Maar toen ik wilde opstaan om de vaat op te ruimen, deden mijn benen het plotsklaps niet meer."

De thuiszorgmedewerker heeft de huisarts erbij gehaald. Mevrouw De Boorder werd even later met de ambulance naar het ziekenhuis gebracht. Wat er loos was met haar benen, is haar nog steeds niet duidelijk. Ze doen het weer, alleen niet zo goed als vroeger. "Ik rende achter de rollator."

Zo belandde ze de eerste keer op de Transferafdeling, om aan te sterken. Maar ze was amper weer thuis of ze kreeg naar eigen zeggen een zeer acute aanval van herpes in de mond. "Ik kon niet meer eten of drinken. En mijn gebit kon ik niet meer in. De dokter zei: 'U zit helemaal vol - ongelooflijk'."

Zo kwam ze voor de tweede keer op de Transferafdeling. Ze gaat nu haar vierde week in - alleen kan ze dit keer niet meer naar huis terug. "Mijn kinderen zeggen dat het beter is als ik naar een verpleeghuis ga. Ik denk dat ze gelijk hebben." Ze gaat haar 'buurvrouwtje van 85 jaar' missen. "We gingen samen naar de Albert Cuypmarkt of samen in een tentje tosti's eten."

Henny de Boorder Beeld Eva Plevier

Samenwerking

Met de toestroom van kwetsbare ouderen op de spoedeisende hulpen gaan ziekenhuizen en zorginstellingen steeds intensiever samenwerken.

AMC en Cordaan openen in juni de Wijkkliniek in de Cordaanvestiging Eben Haëzer in Zuidoost. Het wordt een plek waar kwetsbare ouderen met acute problemen worden opgenomen en kunnen herstellen. In de Wijkkliniek komt meer aandacht voor geriatrische zorg en revalidatie dan nu op de spoedeisende hulp gebruikelijk is.

Amsta heeft in januari in MC Slotervaart een afdeling Herstel geopend, voor ouderen die moeten bijkomen van een ziekte, infectie of ongeluk. En in OLVG Oost heeft ZGAO de verpleeghuisafdeling Transitorium.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden