Plus

Tandartsfobie bestaat: 'De gevolgen kunnen vergaand zijn'

Zo bang voor de tandarts dat je dezelfde symptomen vertoont als iemand die terugkomt uit een oorlogssituatie: dat kan, ontdekte tandarts Caroline van Houtem.

'Angst voor tandarts is geen aanstellerij' Beeld anp

Waar komt zo'n extreme angst voor de tandarts vandaan?
"Mensen die extreem bang zijn voor de tandarts noemen vrijwel allemaal een nare ervaring met de tandarts of een tandheelkundige behandeling in het verleden, vaak al van ruim twintig jaar geleden, als oorzaak van die angst. Het kan een verdoving zijn geweest die niet werkte en het worden teruggeduwd in de stoel, terwijl de behandeling pijn doet."

"Die herinnering beklijft blijkbaar heel lang en hangt sterk samen met het huidige angstniveau. Het beeld van die nare ervaring komt ongewenst op en iemand doet zijn best het ver weg te stoppen, maar dat lukt vaak niet. Mensen stellen zich echt niet aan."

Hoeveel mensen zijn eigenlijk bang voor de tandarts?
"Angst voor de tandarts komt veel voor, eigenlijk gaat niemand echt graag naar de tandarts. Ongeveer een vierde van de Nederlandse volwassenen is bang, 5 procent hoogangstig en nog eens 2 tot 4 procent heeft een fobie. Dat zijn behoorlijke aantallen."

Ontwikkelt iedereen met een nare ervaring een fobie?
"Nee, sommige mensen stappen daarna gewoon ontspannen de tandartspraktijk binnen. Anderen zijn wel bang, maar hebben daar niet zoveel last van. Een deel van de mensen reageert extremer en vertoont zelfs symptomen van posttraumatische stress (PTSS), te vergelijken met iemand die terugkomt uit oorlogsgebied of een gewapende overval heeft meegemaakt. Daar keek ik ook van op."

"Waarom de een wel een angst ontwikkelt en een ander niet, dat is nog gissen. Iemand kan kwetsbaarder zijn voor het ontwikkelen van angsten, maar je kunt ook gewoon heel erg pech hebben gehad met een nare tandartsbehandeling."

Hoe kan die extreme angst zich uiten?
"Als ze in de tandartsstoel gaan zitten en de herinnering aan bijvoorbeeld die getrokken kies twintig jaar geleden wordt geactiveerd, gaat de hartslag omhoog, mensen kunnen emotioneel worden en er kunnen stresshormonen worden aangemaakt."

Wat zijn de gevolgen van zo'n angst?
"Als mensen door hun angst niet meer naar de tandarts gaan, heeft dat natuurlijk gevolgen voor het gebit. Dat maakt de stap om toch weer naar de tandarts te gaan alleen maar groter. Dan is er de pijn, die mensen regelmatig proberen tegen te gaan met alcohol of pijnstillers, maar ook op sociaal gebied kunnen de gevolgen vergaand zijn. Van niet meer durven lachen of solliciteren tot versombering."

Kan die angst verholpen worden?
"We weten al vrij veel over extreme angst voor de tandarts. De aanpak van die angst kan vergeleken worden met de aanpak bij angst voor spinnen. In kleine stapjes bereid je iemand bijvoorbeeld voor op een wortelkanaalbehandeling, net zoals je iemand laat wennen aan een steeds grotere spin."

"Ik ontdekte echter dat mensen met extreme angst een nieuwe behandeling twee weken later akeliger hebben gemaakt in hun herinnering dan vlak na de behandeling. De nieuwe ervaring lijkt dus gekleurd te zijn door de oude. Dat wil je doorbreken."

"Daarom pleit ik ervoor de angst te behandelen zoals bij een ander trauma, door met bestaande methoden bijvoorbeeld de emotionele lading van de herinnering af te halen. Dan begint de patiënt als het ware weer op nul."

Caroline van Houtem
De 34-jarige tandarts, gespecialiseerd in tandarts-angstbegeleiding, promoveert vrijdag aan de UvA op tandartsfobie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden