Taal is hoogteafhankelijk: op een berg zijn kliktalen normaal

Hoe hoger mensen wonen, hoe anders hun taal klinkt dan in de rest van de wereld. Dat is de conclusie van een onderzoek dat deze week in open-acces tijdschrift PLOS ONE verschijnt.

Marc Seijlhouwer
De Kilimanjaro, met op de voorgrond olifanten Beeld AP
De Kilimanjaro, met op de voorgrond olifantenBeeld AP

Antropoloog Caleb Everett onderzocht allerlei talen die mensen spreken in de bergen, boven anderhalve kilometer. Zijn vermoeden was dat de taal daar op een andere manier is ontstaan dan in andere delen van de wereld. Deze talen zou je kunnen herkennen aan een heel specifiek soort klank, die hij een 'ejective' noemt. Daarbij drukt de spreker lucht samen in zijn mond voordat hij een klank maakt. Dat levert een soort klikgeluid op, dat lijkt op dat uit de kliktalen in Afrika.

Het idee dat deze klanken vooral rond grote hoogtes ontstaan, zag Everett bevestigd na het onderzoek: meer dan tachtig procent van alle talen met 'ejectives' werd gesproken in een gebied van 500 kilometer rond een berg van minstens 1,5 kilometer hoog. Dat is een fikse afstand, maar Everett ontdekte óók dat hoe hoger de berg, hoe groter de kans dat de klanken in de lokale taal aanwezig waren. Deze correlatie is volgens de onderzoeker zowel verrassend als overtuigend.

Opvallend genoeg kent het Tibetaanse volk, toch bij uitstek bergbewoners, geen 'ejectives'. Dit verklaart de antropoloog door het feit dat de Tibetanen allerlei lichamelijke aanpassingen aan het bergleven hebben gemaakt. Zo kunnen ze beter tegen de ijle berglucht doordat ze sneller en korter ademen. Dat zou ook effect kunnen hebben op hoe ze hun spraak ontwikkelden.

Hoewel de Nederlandse taal geen 'ejectives' kent, geeft Everett wel een klank die dicht in de buurt komt: de harde 'ka', zoals in 'cadeau'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden