Susan Sontag. Herboren: dagboeken en aantekeningen 1947-1963

Hoewel Susan Sontag (1933-2004) zichzelf als romanschrijfster het meest serieus nam, zal ze toch vooral worden herinnerd vanwege haar wat afstandelijke essays over fotografie, literatuur en internationale politiek.

Sontag was altijd goed voor controverse, meestal omdat ze zo resoluut bij haar keuzes bleef. Ze was een intellectueel van de consequenties. Zo blijkt ook uit het zojuist vertaalde eerste deel van haar dagboeken. Vanaf haar twaalfde jaar hield de in New York City geboren Sontag een dagboek bij. Haar zoon, tevens bezorger van dit persoonlijke document, weet het als geen ander: zijn moeder heeft deze dagboeken zeker niet geschreven om te publiceren, maar ze zijn te boeiend om dat niet te doen. We kunnen hem daarin alleen maar gelijk geven.

De volle overgave waarmee Sontag ook als jong meisje de zaken aanpakt, geeft aan hoe serieus zij was. Juist als het om filosofie of kunst gaat, beschouwt zij dat als een zaak van leven of dood. 'Het meest begerenswaardige ter wereld,' zo begint dit dagboek, 'is oprechtheid.' En: 'Ik geloof dat intelligentie het enige verschil is tussen de mensen.' Dat is misschien wat op den duur tegenstaat in deze dagboeken, de ernst die bloedeloze ernst wordt. Ironie is aan Sontag niet besteed. Als zij op een van de eerste bladzijden van dit dagboek zegt dat ze nog veel boeken en toneelstukken moet lezen, schrijft ze daaronder: 'De volgende zijn er slechts een paar van.' De lijst is indrukwekkend, maar verbazingwekkend is welke boeken zij op veertienjarige leeftijd al wél gelezen heeft: van André Gide, Aldous Huxley en Thomas Mann.

Een jaar later maakt ze haar eerste aantekening over haar lesbische neigingen. Amper zestien jaar oud studeert ze al op Berkeley, in Californië. Tussen de colleges filosofie door worstelt ze met haar identiteit. Ze wil verliefd zijn, is bang afgewezen te worden en walgt bij de gedachte aan lichamelijk contact met een man. Kort na het optekenen van deze bekentenis verlooft ze zich met de socioloog Philip Rieff, de vader van Sontags enige zoon David.

Over dat huwelijk valt niet veel te zeggen, behalve dat het na acht jaar ontbonden werd. Sontag had alvast de wijk naar Parijs genomen en dompelde zich onder in het alternatieve leven van gesjeesde intellectuelen. Vooral stortte ze zich op haar seksuele bevrijding, met mannen én vrouwen. Paris, c'est l'amour, maar de liefde is ook meedogenloos. 'De nachten zijn het ergst. Die marteling van slapeloos te liggen naast het lichaam van iemand naar wie je eindeloos verlangt en niet in staat te zijn erdoorheen te breken, bij de ander verlangen af te dwingen.'

Het is weer de ernst die Sontag opdraagt na te denken over haar leven, en zich af te vragen, waarom ze dit allemaal opschrijft. 'Ik schrijf om mezelf te definiëren - een vorm van autocreatie, onderdeel van het wordingsproces - en voer een gesprek met mijzelf, met levende en dode schrijvers die ik bewonder, met ideale lezers...'

Dit dagboek is ongelooflijk boeiend, niet alleen omdat we de ontwikkeling van Susan Sontag op de voet kunnen volgen of omdat we van dag tot dag (dankzij de vele lijstjes die Sontag maakte) de culturele mode in New York, Chicago of Parijs in de jaren vijftig kunnen beleven, maar vooral omdat we getuige zijn van de wordingsgeschiedenis van een intellectueel, van de motieven en driften achter de façade die Sontag los van haar eerlijkheid toch ook in stand hield tijdens haar leven.

Herboren is een rücksichtlose illustratie van een zich emanciperende vrouw die in haar eentje voor 1963 (zover gaat dit dagboek) alles al bevocht waarvoor in 1968 de tweede feministische generatie in actie kwam. 'Het orgasme heeft me bevrijd.' Aan het slot van dit eerste deel is Sontag dertig jaar en heeft ze de drie straffen van haar leven uitgezeten: haar jeugd, haar huwelijk en de jeugd van haar kind. (HANS RENDERS)

Susan Sontag. Herboren: dagboeken en aantekeningen 1947-1963, Bezorgd door David Rieff, vertaling Joris Vermeulen. De Bezige Bij, 19,90.

www.susansontag.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden